Online Kolej
Kayıt Ol

10. Sınıf Fizik · Ünite 1

Hızlanan ve Yavaşlayan Cisimler: İvme Bize Ne Anlatır?

Bir boyutta sabit ivmeli hareket yapan cisimlerin hız değişimleri ile ivmeleri arasındaki ilişkiyi, veriler ve günlük hayat örnekleriyle keşfediyoruz.

Kazanım FİZ.10.1.2 · 40 dk okuma

Günlük Hayatta Hız Değişimi

Arabayla düz bir yolda seyahat ettiğinizi hayal edin. Sürücü yeşil ışıkta gaza bastığında koltuğa doğru itildiğinizi, kırmızı ışığı görüp frene bastığında ise öne doğru savrulduğunuzu hissedersiniz. İşte bu hissin kaynağı 'ivme'dir! Fizikte ivme, en basit tabirle hızın zamana göre ne kadar çabuk değiştiğinin bir ölçüsüdür. Peki bu değişim farklı yönlerde nasıl gerçekleşir? Gelin, beraber keşfedelim.

İvme ve Hız Değişimi Arasındaki Matematiksel Bağ

İvme, birim zamandaki hız değişimidir. Eğer bir cismin hızı zamanla artıyor veya azalıyorsa, orada mutlaka bir ivme vardır. İvmeyi bulmak için son hızdan ilk hızı çıkarır, geçen zamana böleriz.

a=ΔvΔt=vson−vilktson−tilka = \frac{\Delta v}{\Delta t} = \frac{v_{son} - v_{ilk}}{t_{son} - t_{ilk}}

Yönlerin Gizemi: Bir Zihin Egzersizi

Fizikte hız bir vektördür, yani büyüklüğünün yanında bir de yönü vardır. Sağa doğru giden bir arabanın yönünü pozitif (+), sola doğru gidenin yönünü negatif (-) kabul edelim. Şimdi sınıf arkadaşlarınızla tartışmak üzere şu iddiaları inceleyelim:

  • İddia 1: Cisim pozitif yönde gidiyorsa ve gaza basıp hızlanıyorsa, ivmesi de pozitiftir.
  • İddia 2: Cisim pozitif yönde gidiyorsa ve frene basıp yavaşlıyorsa, hız değişimi negatiftir, dolayısıyla ivmesi negatiftir.
  • İddia 3: Cisim negatif yönde (geri geri) gidiyorsa ve hızlanıyorsa, ivmesi negatiftir.

Sizce bu iddialar doğru mu? 3. İddia size garip gelmiş olabilir. Fakat eksi yönde daha da hızlanmak için, son hızın eksi yönde daha büyük bir sayı olması gerekir (Örneğin -5 m/s'den -15 m/s'ye çıkmak). Hız değişimi (-15) - (-5) = -10 m/s olur. Yani eksi yönde hızlanan bir aracın ivmesi eksidir! Verilerle desteklediğimizde bu iddianın ne kadar haklı olduğunu görüyoruz.

1. Durum: Hızlanma (v ve a aynı yönlü) Hız (v) > 0 İvme (a) > 0 2. Durum: Yavaşlama (v ve a zıt yönlü) Hız (v) > 0 İvme (a) < 0

Sonuçları Genelleme

Arkadaşlarınızla tartışmalarınızın sonucunda şu genellemeye varabilirsiniz: Bir aracın yavaşlaması için onu hareketine ters yönde iten (veya çeken) bir etki olmalıdır. Bu zıt etki, hız değişimi ve dolayısıyla ivmenin işareti ile kendini gösterir. Verilere baktığımızda, hızın büyüklüğü zamanla azalıyorsa cisim yavaşlar, artıyorsa hızlanır.

auto_awesome

Hızlanan ve Yavaşlayan Cisimler: İvme Bize Ne Anlatır?: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. İvme kavramının en temel ve doğru tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

  2. Soru 2

    2. Doğrusal bir yolda hareket eden bir otomobil gittikçe HIZLANMAKTADIR. Bu otomobilin hız ve ivme vektörleri için ne söylenebilir?

  3. Soru 3

    3. Düz bir yolda durgun hâlden harekete başlayan bir motosikletli, 4 saniye sonra hızını +24 m/s'ye çıkarıyor. Bu motosikletlinin ortalama ivmesi kaç m/s²'dir?

  4. Soru 4

    4. İlk hızı +20 m/s olan bir otobüs şoförü, kırmızı ışığı görünce frene basıyor ve otobüs 5 saniyede tamamen duruyor. Bu otobüsün ivmesi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  5. Soru 5

    5. Sınıfta yapılan bir tartışmada Ayşe, 'İvmesi negatif olan bir araç her zaman yavaşlamaktadır.' iddiasında bulunuyor. Ayşe'nin bu iddiasını saygı çerçevesinde çürütmek isteyen Ali, aşağıdaki örneklerden hangisini verirse en doğru bilimsel veriyi sunmuş olur?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Hızlanan ve Yavaşlayan Cisimler: İvme Bize Ne Anlatır? testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol