Online Kolej
Kayıt Ol

11. Sınıf Biyoloji · Ünite 2

Vücudumuzun Termostatı: Geri Bildirim Mekanizmaları

İnsan vücudunun iç dengesini (homeostazi) nasıl koruduğunu, terleme gibi olayların nedenlerini ve pozitif/negatif geri bildirim mekanizmalarını inceliyoruz.

Kazanım BİY.11.2.3 · 40 dk okuma

Sınıfımızın Sıcaklık Haritası ve Homeostazi

Elinize bir termometre alıp sınıftaki arkadaşlarınızın vücut sıcaklıklarını ölçtüğünüzü hayal edin. Ali 36.6, Ayşe 36.8, Mehmet 36.5 derece çıkacaktır. Hepimizin boyu, kilosu, saç rengi bu kadar farklıyken, neden vücut sıcaklığımız böylesine dar bir aralıkta kalıyor? Çölün ortasında veya karlı bir dağ zirvesinde olsak bile bu değer çok az değişir. Vücudumuzun iç ortamını bu şekilde kararlı ve dengede tutma eğilimine 'Homeostazi' adını veriyoruz.

Ortam Sıcaklığı Arttığında Neden Terleriz?

Güneşin tepede olduğu çok sıcak bir yaz gününde dışarıdasınız. Vücudunuz artan dış sıcaklığı derhal algılar ve ter bezlerini uyarır. Peki, ortam sıcaklığı arttığında neden terleriz ve bu durumun vücut sıcaklığımıza etkisi nedir?

Sıvı haldeki ter, deri yüzeyinden gaz haline geçip buharlaşırken ciddi bir enerjiye ihtiyaç duyar. Bu enerjiyi (yani ısıyı) doğrudan vücudumuzdan çeker. Suyun buharlaşmasıyla derimiz üzerindeki fazla ısı uzaklaştırılır ve vücudumuz serinler.

Aynı esnada kalbiniz de bu soğutma operasyonuna katılır. Ortam sıcaklığı artarken kalp atış hızınız yükselir. Neden mi? Çünkü ısınan kanın hızla deri yüzeyine pompalanması ve buradaki genişlemiş yüzey damarları aracılığıyla fazla ısının vücut dışına yayılması (radyasyon) gerekir.

Sistemin Yöneticisi: Geri Bildirim (Feedback) Mekanizmaları

Vücudumuz tüm bu düzeltici eylemleri 'geri bildirim' sistemleriyle yönetir. Geri bildirim mekanizmaları temel olarak ikiye ayrılır: Negatif ve Pozitif.

1. Negatif Geri Bildirim (Negative Feedback)

Adındaki 'negatif' kelimesi sizi yanıltmasın; bu sistem bizi hayatta tutar! Negatif geri bildirim, vücuttaki bir durum ideal değerinden (set point) saptığında, bu sapmayı TERSİNE çevirip durumu tekrar normale döndüren sistemdir. Tıpkı akıllı bir klimanın odayı hep 22 derecede tutması gibi çalışır.

  • Vücut sıcaklığının düzenlenmesi (Isınınca terleme, üşüyünce titreme)
  • Kan şekerinin düzenlenmesi (Yükselince insülin hormonu ile düşürme)
Sicaklik ArtarBeyin AlgilarTerleme BaslarSerinleme

2. Pozitif Geri Bildirim (Positive Feedback)

Bu mekanizma ise sapmayı durdurmaz, aksine GÜÇLENDİRİR. Sistemi başlangıç noktasından daha da uzağa götürür. Genellikle belirli bir olay tamamlanana kadar devam eder, sonra aniden biter.

  • Doğum kasılmaları (Oksitosin salgısı kasılmayı, kasılma daha çok oksitosin salgısını tetikler)
  • Kanın pıhtılaşması (Bir damar yırtıldığında pıhtılaşma faktörlerinin giderek artması)
auto_awesome

Vücudumuzun Termostatı: Geri Bildirim Mekanizmaları: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Sağlıklı bireylerin vücut sıcaklığının ortamdan bağımsız olarak sabit aralıkta (yaklaşık 36.5 derece) kalmasını sağlayan temel biyolojik kavrama ne ad verilir?

  2. Soru 2

    2. Ortam sıcaklığı arttığında vücudumuzun verdiği ilk tepkilerden biri terlemektir. Terlemenin vücut sıcaklığının düzenlenmesindeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

  3. Soru 3

    3. Aşağıdakilerden hangisi bir 'negatif geri bildirim' mekanizması örneğidir?

  4. Soru 4

    4. Sıcak bir günde dışarıda yürüyüş yapan bir bireyin vücudunda, ısı dengesini sağlamak amacıyla aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

  5. Soru 5

    5. Pozitif geri bildirim mekanizmaları sistemdeki sapmayı güçlendirerek devam ettirir. Bu mekanizmaların vücut için tehlikeli, durdurulamaz bir döngüye girmesini engelleyen temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Vücudumuzun Termostatı: Geri Bildirim Mekanizmaları testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol