Online Kolej
Kayıt Ol

11. Sınıf Kimya · Ünite 1

Tepkimelerin Hız Serüveni ve Derişim-Zaman Grafikleri

Çevremizdeki çok hızlı ve çok yavaş tepkimeleri inceleyerek, derişim-zaman grafikleri üzerinden tepkime hızının zamanla nasıl değiştiğini keşfediyoruz.

Kazanım KİM.11.1.6 · 40 dk okuma

Çevremizdeki Hız Farklılıkları

Hayatımız durmaksızın gerçekleşen kimyasal tepkimelerle doludur. Ancak bu tepkimelerin gerçekleşme süreleri birbirinden oldukça farklıdır. Örneğin, yılbaşı gecesi gökyüzünü aydınlatan bir havai fişeğin patlaması saniyeler içinde gerçekleşirken, bahçede unutulan bir demir sandalyenin paslanması veya yer altında fosil yakıtların oluşumu aylar, yıllar hatta yüzyıllar sürebilir. Bu durum, her kimyasal tepkimenin kendine özgü bir hızı olduğunu gösterir.

Tepkime Hızı Nedir?

Bir kimyasal tepkimenin hızı, birim zamanda harcanan tepken (giren) veya oluşan ürün miktarı ile ölçülür. Miktar genellikle molar derişim (M) cinsinden ifade edilir. Zaman ilerledikçe doğal olarak tepkenlerin derişimi azalır, ürünlerin derişimi ise artar.

Hızın Matematiksel İfadesi

Bir A maddesinin harcanma hızı (r) şu şekilde ifade edilir:

rA=−Δ[A]Δtr_A = - \frac{\Delta [A]}{\Delta t}

Burada köşeli parantez molar derişimi, delta işareti ise değişimi temsil eder.

Derişim-Zaman Grafikleri

Laboratuvar ortamında bir deney yaptığınızı düşünün. Kronometreyi başlattınız ve belirli aralıklarla kapta kalan tepkenin miktarını ölçtünüz. Bu verileri kullanarak bir grafik çizdiğinizde, başlangıçta tepken derişiminin çok hızlı düştüğünü, ancak zaman geçtikçe bu düşüşün yavaşladığını ve eğrinin yataylaşmaya başladığını görürsünüz. Aynı şekilde ürünün oluşum eğrisi de başlangıçta dikken zamanla yataylaşır.

Zaman (t)Derisim (M)UrunTepken (Giren)

Tepkime Hızı Zamanla Neden Azalır?

Çizdiğimiz derişim-zaman grafiğindeki eğrilerin o andaki dikliği (eğimi), bize tepkimenin anlık hızını verir. Başlangıçta kapta çok fazla tepken molekülü vardır. Bu moleküller birbiriyle sık sık çarpışır ve ürün oluşturur. Bu yüzden başlangıç hızı en yüksektir. Fakat zamanla moleküller ürüne dönüştükçe, ortamda çarpışacak tepken sayısı azalır. Daha az molekül, daha az etkin çarpışma demektir. Bu olay tepkimenin gitgide yavaşlamasına sebep olur.

auto_awesome

Tepkimelerin Hız Serüveni ve Derişim-Zaman Grafikleri: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Çevremizdeki kimyasal olaylar incelendiğinde, aşağıdaki tepkimelerden hangisinin gerçekleşme süresi diğerlerine göre çok daha uzundur?

  2. Soru 2

    2. Kapalı bir kapta gerçekleşen tepkimenin derişim-zaman grafiği incelendiğinde tepkenlerin (girenlerin) derişim eğrisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  3. Soru 3

    3. Bir tepkimenin derişim-zaman verilerini inceleyen bir öğrenci, ilk 10 saniyedeki ortalama hızı r1, 10 ile 20. saniyeler arasındaki ortalama hızı r2 olarak hesaplıyor. Bu iki hız değerinin karşılaştırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  4. Soru 4

    4. A maddesinden B maddesinin oluşumunu gösteren bir tepkimede, A maddesinin başlangıç derişimi 0,6 M'dır. 20 saniye sonunda A'nın derişimi 0,2 M'a düştüğüne göre, A maddesinin bu zaman aralığındaki ortalama harcanma hızı kaç M/s'dir?

  5. Soru 5

    5. X + 2Y -> 3Z tepkimesinde, Y gazının derişimi 10 saniyede 0,4 M azalmaktadır. Bu veriye göre, aynı zaman aralığında Z gazının ortalama oluşma hızı kaç M/s'dir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Tepkimelerin Hız Serüveni ve Derişim-Zaman Grafikleri testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol