Online Kolej
Kayıt Ol

12. Sınıf Biyoloji · Ünite 1

Amip Deneyi ve Hücre Bölünmesinin Nedenleri

Hücrelerin neden bölündüğünü efsanevi amip deneyi üzerinden inceliyoruz. Hacim, yüzey alanı ve çekirdeğin yönetimindeki rolünü keşfedin.

Kazanım BİY.12.1.2 · 30 dk okuma

Hücreler Neden Bölünür?

Canlılığın en temel özelliklerinden biri büyümektir. Ancak bir hücre sonsuza kadar büyüyemez. Hücre büyüdükçe onu saran hücre zarı (yüzey alanı) ve içini dolduran sitoplazma (hacim) miktarı artar. Fakat bu artış aynı hızda gerçekleşmez.

Yu¨zey Alanı∝r2,Hacim∝r3\text{Yüzey Alanı} \propto r^2 \quad , \quad \text{Hacim} \propto r^3

Matematiksel olarak hacim yarıçapın küpüyle artarken, yüzey alanı karesiyle artar. Bu durum, hücre zarı üzerinden gerçekleşen madde alışverişinin, devasa hale gelen sitoplazmanın ihtiyaçlarını karşılayamamasına neden olur. Ayrıca hücre büyüdükçe, yönetim merkezi olan çekirdeğin tüm hücreyi kontrol etmesi zorlaşır. Hücre boyutlarındaki bu amansız büyüme ancak bir yolla çözülebilir: Bölünmek ve sayıyı artırmak.

Meşhur Amip Deneyi

Bilim insanları hücre bölünmesinin nedenlerini anlamak için tek hücreli bir canlı olan amip ile klasikleşmiş deneyler yapmışlardır. Bu deneylerde amibe farklı müdahalelerde bulunularak elde edilen sonuçlar kaydedilmiştir.

  • Senaryo 1 (Kontrol Grubu): Normal bir amip besin açısından zengin bir ortama konur. Amip büyür, hacim/yüzey dengesi bozulur ve hücre ikiye bölünerek çoğalır. Böylece hücre boyutları küçülürken sayıları artmış olur.
  • Senaryo 2 (Erken Kesim): Henüz bölünme büyüklüğüne ulaşmamış bir amibin sitoplazmasının bir kısmı mikroskobik yöntemlerle kesilir. Çekirdekli kısım eksilen sitoplazmayı onarır ve büyümeye devam eder ancak hemen bölünmez. Kesilen çekirdeksiz parça ise kısa sürede ölür.
  • Senaryo 3 (Geç Kesim): Amip tam bölünme büyüklüğüne ulaşıp çekirdek 'bölün' emrini verdikten sonra sitoplazması kesilir. Bu durumda çekirdekli kısım, sitoplazması azalmış olmasına rağmen bölünür! Çekirdeksiz kısım yine ölür.

Deneyden Çıkarılacak Dersler

Öğrencilerin sıkça sorduğu 'Sitoplazması azalan amip neden bölünmez?' sorusunun cevabı erken kesim senaryosunda gizlidir: Sitoplazma kesildiğinde hücrenin hacim/yüzey alanı oranı tekrar dengelenir ve bölünmeyi tetikleyecek sınırın altına inilir. 'Çekirdeksiz kalan amip neden ölür?' sorusunun cevabı ise hayati faaliyetlerin ve enzim sentezinin tamamen DNA kontrolünde (çekirdekte) olmasında yatar.

auto_awesome

Amip Deneyi ve Hücre Bölünmesinin Nedenleri: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Amip deneylerinde, amipten kesilerek ayrılan çekirdeksiz sitoplazma parçasına ne olduğu gözlemlenmiştir?

  2. Soru 2

    2. Hücre büyüdükçe hacim (V) ve yüzey alanı (S) arasındaki ilişki nasıl değişir?

  3. Soru 3

    3. Gelişmekte olan bir amibin sitoplazması, tam bölünme olgunluğuna erişmeden önce düzenli aralıklarla kesilirse hücrenin davranışı ne olur?

  4. Soru 4

    4. Bölünme olgunluğuna erişmiş ve çekirdeği bölünme emrini çoktan vermiş bir amibin sitoplazmasının bir kısmı kesilip atılıyor. Bu durumda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

  5. Soru 5

    5. Hacim/Yüzey oranının hücre aleyhine bozulması hücresel düzeyde bazı problemlere yol açar. Aşağıdakilerden hangisi bu problemlerden biri değildir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Amip Deneyi ve Hücre Bölünmesinin Nedenleri testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol