12. Sınıf Biyoloji · Ünite 1
Renklerin Dili: Çiçeğin Yapısı ve Üreme Macerası
İlkbaharda doğayı renklendiren çiçeklerin yapısını, kısımlarını ve bu kısımların tozlaşma, döllenme ve meyve oluşumundaki kritik rollerini keşfediyoruz.
Kazanım BİY.12.1.11 · 40 dk okuma
İlkbahar geldiğinde etrafımızdaki bitkiler adeta bir renk cümbüşü sunar. Peki, çiçeklerin neden bu kadar farklı renk ve kokulara sahip olduğunu hiç düşündünüz mü? Veya aklınıza 'Tüm bitkilerde çiçek oluşumu görülür mü?' gibi bir soru geldi mi?
Bir gözlem yapmak için elinize bir zambak veya lale aldığınızı hayal edin. Dıştan içe doğru dikkatlice incelediğinizde dört temel halka görürsünüz. Bu kısımların her biri, bitkinin tohum oluşturarak neslini devam ettirebilmesi için kusursuz bir takım çalışması sergiler.
Çiçeğin Temel Kısımları ve Görevleri
- Çanak Yaprak (Sepal): Çiçeğin en dışındaki genellikle yeşil renkli yapraklardır. Tomurcuk halindeyken çiçeğin narin iç kısımlarını dış etkenlerden korur.
- Taç Yaprak (Petal): Çiçeğe asıl rengini veren, kokulu kısımdır. Göz alıcı renkleri sayesinde arı, kelebek, kuş gibi tozlaştırıcı canlıları kendine çeker.
- Erkek Organ (Stamen): İnce bir sapçık (filament) ve ucundaki başçık (anter) kısmından oluşur. Başçık, bitkinin erkek üreme hücreleri olan polenlerin üretildiği yerdir.
- Dişi Organ (Pistil): Çiçeğin merkezinde yer alır. Polenlerin tutunduğu yapışkan tepecik (stigma), polenlerin aşağı indiği boyuncuk (stil) ve tohum taslaklarını koruyan yumurtalık (ovaryum) olmak üzere üç bölümden oluşur.
Tozlaşmadan Meyveye Uzanan Yolculuk
Bir arı taç yapraklara konduğunda, erkek organın başçığındaki polenler arının tüylerine yapışır. Arı başka bir çiçeğe veya aynı çiçeğin dişi organına temas ettiğinde polenler tepeciğe geçer. Bu olaya 'tozlaşma' diyoruz. Tepecik yapışkan bir sıvı salgılayarak polenleri yakalar ve çimlenmelerini sağlar. Çimlenen polen, boyuncuk içinde bir tüp (polen tüpü) oluşturarak yumurtalığa doğru ilerler.
Yumurtalığa ulaşan sperm hücreleri ile buradaki yumurta hücresinin birleşmesine 'döllenme' denir. Döllenme gerçekleştikten sonra bitkide muazzam bir dönüşüm başlar. Tohum taslağı embriyoyu sararak 'tohum'u oluştururken, tohumu çevreleyen yumurtalık (ovaryum) duvarı etlenip gelişerek 'meyve'yi meydana getirir.