12. Sınıf Fizik · Ünite 3
Işığın Renkleri ve Görme Serüveni
Işığın prizmada renklere ayrılmasından cisimlerin renkli görünmesine kadar, ışık ve renklerin ardındaki temel fiziksel ilkeleri keşfediyoruz.
Kazanım FİZ.12.3.6 · 40 dk okuma
Işığın Renklere Ayrılması ve Gökkuşağı
Güneşli bir günde aniden bastıran yağmurun ardından beliren gökkuşağını mutlaka görmüşsündür. Peki, görünürde renksiz olan güneş ışığı nasıl oluyor da gökyüzünü yedi renge boyuyor? Bu sorunun cevabını ilk kez Isaac Newton, karanlık bir odada güneş ışığını cam bir prizmadan geçirerek buldu. Newton, beyaz ışığın aslında tüm renklerin birleşimi olduğunu ve prizmadan geçerken farklı açılarla kırılarak bileşenlerine ayrıldığını ispatladı.
Renkler ve Dalga Boyu İlişkisi
Işık, elektromanyetik bir dalgadır ve her bir rengin kendine özgü bir dalga boyu vardır. Kırmızı ışık görünür spektrumda en uzun dalga boyuna sahipken, mor ışık en kısa dalga boyuna sahiptir. Dalga boyu değiştikçe ışığın prizmadan geçerken kırılma miktarı da değişir. Mor ışık prizmada en çok kırılan renk iken, kırmızı en az kırılan renktir.
Cisimler Neden Renkli Görünür?
Bir cismin rengi, onun üzerine düşen ışıktan hangilerini yansıtıp hangilerini soğurduğuna (emdiğine) bağlıdır. Eğer bir elma kırmızı görünüyorsa, bu elmanın üzerine düşen beyaz ışıktaki kırmızı rengi yansıtıp diğer tüm renkleri soğurması nedeniyledir. Gözümüze ulaşan yansıyan ışık beynimizde renk algısını oluşturur. Siyah cisimler üzerine düşen ışığın neredeyse tamamını soğururken, beyaz cisimler tamamına yakınını yansıtır.
Işıkta Ana ve Ara Renkler
Boya renkleri ile ışık renkleri birbirinden tamamen farklı çalışır. Işıkta üç tane ana renk vardır: Kırmızı, Yeşil ve Mavi. Bu üç ana rengin belirli oranlarda birleşmesiyle diğer tüm renkler elde edilebilir. İki ana rengin birleşimiyle oluşan renklere ise ara renkler denir.
- Kırmızı + Yeşil = Sarı
- Kırmızı + Mavi = Magenta (Çingene Pembesi)
- Yeşil + Mavi = Cyan (Turkuaz)
- Kırmızı + Yeşil + Mavi = Beyaz
Günlük hayatta telefon veya televizyon ekranları RGB (Red, Green, Blue) piksel teknolojisiyle çalışır. Ekranda gördüğün binlerce farklı renk tonu, aslında bu üç rengin farklı şiddetlerde bir arada yanmasıyla oluşur. Bu durum, Newton'ın beyaz ışığın renklerin birleşimi olduğu fikrinin günümüz teknolojisindeki en güzel uygulamalarından biridir.