4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Gizemli Çekim Gücü: Mıknatıslar Neleri Çeker?
Mıknatısların hangi maddeleri çekip hangi maddeleri çekmediğini keşfettiğimiz, demir, nikel ve kobaltın sırrını öğrendiğimiz eğlenceli bir bilim yolculuğu.
Kazanım FB.4.5.2 · 40 dk okuma
Gizemli Çekim Gücü: Mıknatıslar Neleri Çeker?
Hiç buzdolabının kapağına yapıştırdığınız o renkli süsleri düşündünüz mü? Neden orada düşmeden durabiliyorlar? Ya da neden aynı süsü ahşap bir dolaba veya cam bir pencereye yapıştıramıyoruz? İşte bunun sırrı mıknatısların sihirli gibi görünen ama aslında tamamen bilimsel olan çekim gücünde saklı!
Tahmin Zamanı!
Bilim insanları her zaman önce tahmin eder, sonra deney yaparak bu tahminlerini test ederler. Şimdi sen de bir bilim insanı gibi düşün: Elinde güçlü bir mıknatıs var. Sence bu mıknatıs silgini, kurşun kalemini, demir ataşları, plastik su şişeni veya metal bir çiviyi çeker mi?
Deney ve Gözlem
Sınıfımızda gruplar halinde çalıştığımızı hayal edelim. Masamızda çeşitli eşyalar var: Demir çivi, plastik cetvel, kâğıt parçaları, alüminyum folyo, nikel para ve kobalttan yapılmış küçük bir saat pili. Mıknatısımızı sırayla hepsine yaklaştırıyor ve sonuçları çalışma yaprağımıza kaydediyoruz.
Gözlemlerimiz sonucunda harika bir şey fark ediyoruz! Mıknatıs; kâğıdı, plastik cetveli, tahta kalemi ve hatta alüminyum folyoyu bile çekmiyor. Ama demir çiviyi ve çelik ataşı (çeliğin içinde demir vardır) şipşak kendine yapıştırıyor!
Mıknatısın Seçici Davranışı
Arkadaşlarımızın gözlem kağıtlarıyla kendi kağıtlarımızı karşılaştırdığımızda genel bir sonuca varıyoruz: Mıknatıslar seçicidir, her şeyi çekmezler. Sadece yapısında üç özel madde bulunan cisimleri çekerler. Bu maddeler şunlardır:
- Demir: İnşaatlarda, çivilerde, iğnelerde ve ataşlarda sıkça bulunur.
- Nikel: Bazı madeni paraların içinde ve paslanmaz çelik eşyalarda bulunur.
- Kobalt: Genellikle bataryaların yapımında ve güçlü mıknatısların üretilmesinde kullanılır.
Özetle...
Bugün bir bilim insanı gibi çalıştık. Mıknatısın sadece demir, nikel ve kobalttan yapılmış veya bu maddeleri içeren cisimleri çektiğini keşfettik. Cam, tahta, plastik, altın veya kâğıt gibi maddelerin mıknatıstan etkilenmediğini gözlem verilerine dayanarak ispatladık.
Gizemli Çekim Gücü: Mıknatıslar Neleri Çeker?: Alıştırma Soruları
1. Mıknatıs aşağıdaki maddelerden hangisini kendisine çeker?
- A) Cam bardak
- B) Plastik şişe
- C) Demir ataş
- D) Tahta kaşık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Demir ataş
Mıknatıs; demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri çeker. Cam, plastik ve tahta mıknatıs tarafından çekilmez. Demir ataş yapısında demir bulundurduğu için mıknatıs tarafından çekilir.
2. Zeynep, elindeki mıknatısı odasındaki bazı eşyalara yaklaştırıyor. Zeynep'in mıknatısı aşağıdakilerden hangisini ÇEKMEZ?
- A) Nikel kilit
- B) Demir çivi
- C) Kobalt parçası
- D) Silgi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Silgi
Silgi kauçuk veya plastikten yapılır. Mıknatıslar bu tür maddeleri çekmezler. Sadece nikel, demir ve kobaltı çekerler.
3. Fen bilimleri dersinde öğretmen masaya dört farklı nesne koydu: Alüminyum folyo, çelik kaşık (içinde demir vardır), bakır tel ve kâğıt mendil. Öğrenciler bu nesnelere mıknatıs yaklaştırdığında hangisinin mıknatıs tarafından çekileceğini gözlemler?
- A) Alüminyum folyo
- B) Çelik kaşık
- C) Bakır tel
- D) Kâğıt mendil
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çelik kaşık
Çelik, yapısında büyük oranda demir bulunduran bir maddedir ve mıknatıs tarafından çekilir. Alüminyum, bakır ve kâğıt mıknatıs tarafından çekilmez.
4. 'Mıknatıslar dünyadaki bütün metalleri çeker.' diyen bir öğrencinin bu tahminini test etmek ve yanlış olduğunu ona göstermek için arkadaşları hangi nesneyi kullanmalıdır?
- A) Demir vida
- B) Nikel para
- C) Altın yüzük
- D) Kobalt plaka
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Altın yüzük
Altın bir metaldir ancak mıknatıs tarafından çekilmez. Bu örnek, mıknatısın her metali çekmediğini, sadece demir, nikel ve kobalt gibi belirli metalleri çektiğini kanıtlamak için harikadır.
5. Ali, bir karton kutunun içine gizlenmiş üç farklı cismin ne olduğunu anlamak için kutunun dışından mıknatıs gezdiriyor. 1. cisme yaklaştırdığında mıknatısın cismi güçlü bir şekilde çektiğini hissediyor. 2. ve 3. cisimlerde ise hiçbir çekim hissetmiyor. Buna göre kutunun içindeki cisimler sırasıyla aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Demir bilye - Altın kolye - Plastik tarak
- B) Plastik tarak - Demir bilye - Bakır tel
- C) Nikel kilit - Kobalt parçası - Demir çivi
- D) Tahta blok - Cam bilye - Alüminyum kutu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Demir bilye - Altın kolye - Plastik tarak
Mıknatıs 1. cismi çekiyorsa bu madde demir, nikel veya kobalt olmalıdır. 2. ve 3. cisimleri çekmiyorsa bunlar mıknatısın etki etmediği (altın, plastik, tahta vb.) maddeler olmalıdır. Bu gözleme uyan tek seçenek A şıkkıdır.