4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 7
Işık Kirliliği ve Canlılara Etkisi: Gökyüzümüzü Geri Verin!
Işığın görmedeki rolünü, ışık kaynaklarını ve yanlış aydınlatmanın canlılar üzerindeki etkilerini öğrenip problem çözme becerilerimizi geliştiriyoruz.
Kazanım FB.4.7.3 · 40 dk okuma
Görme Serüvenimiz ve Işık
Karanlık bir odaya girdiğinizde etrafınızı görebilir misiniz? Hayır! Çevremizdeki varlıkları görebilmemiz için ışığa ihtiyacımız vardır. Işık, nesnelere çarpar ve gözümüze ulaşarak görmemizi sağlar.
Işık Kaynakları Nelerdir?
Çevremize ışık yayarak etrafı aydınlatan cisimlere 'ışık kaynağı' diyoruz. Güneş ve yıldızlar doğada kendiliğinden bulunan doğal ışık kaynaklarımızdır. Ampul, el feneri ve mum ise insanların yaptığı yapay ışık kaynaklarıdır.
Gereğinden Fazla Işık: Işık Kirliliği
Işık ne kadar çok olursa o kadar iyi görürüz sanıyorsanız, yanılıyorsunuz! Işığın yanlış yerde, yanlış zamanda, yanlış yönde ve gereğinden fazla kullanılmasına 'ışık kirliliği' denir.
Işık Kirliliği Canlıları Nasıl Etkiler?
Gökyüzüne baktığınızda yıldızları görememenizin en büyük sebebi sokak lambalarının oluşturduğu ışık kirliliğidir. Ancak durum sadece bizim yıldızları göremememizden ibaret değildir. Göçmen kuşlar yollarını yıldızlara bakarak bulurlar. Şehirlerdeki aşırı ışık yüzünden yollarını kaybedip binalara çarpabilirler.
Ayrıca yavru deniz kaplumbağaları (Caretta caretta) yumurtadan çıkınca denizin üzerindeki ay ışığını takip ederek suya ulaşmaya çalışırlar. Sahil kenarındaki otellerin ve yolların güçlü ışıkları onları kandırır ve denize değil, yollara doğru gitmelerine sebep olur. Bu durum onların hayatını tehlikeye atar.
Problemi Çözelim: Ne Yapmalıyız?
Bu problemleri çözmek için hepimize görevler düşüyor. Aşağıdaki önerileri inceleyelim:
- Sokak lambaları gökyüzünü değil, sadece yeri (aşağıyı) aydınlatacak şekilde tasarlanmalıdır.
- Gereksiz yanan tabelalar ve vitrin ışıkları gece belli bir saatten sonra kapatılmalıdır.
- Sokaklarda ve binalarda hareket sensörlü lambalar kullanılarak sadece ihtiyaç anında ışık yanması sağlanmalıdır.
Doğru aydınlatma yöntemlerini kullanırsak hem canlıların hayatını kurtarırız hem de enerji tasarrufu yaparak doğayı korumuş oluruz.
Işık Kirliliği ve Canlılara Etkisi: Gökyüzümüzü Geri Verin!: Alıştırma Soruları
1. Karanlık bir odada etrafımızdaki eşyaları göremeyiz ancak lambayı açtığımızda her şeyi rahatça görebiliriz. Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eşyaların karanlıkta kaybolması
- B) Görme olayının gerçekleşmesi için ışığa ihtiyaç olması
- C) Karanlıkta gözlerimizin tamamen kapanması
- D) Işığın sadece eşyaları ısıtması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Görme olayının gerçekleşmesi için ışığa ihtiyaç olması
Çevremizdeki varlıkları görebilmemiz için ışığın onlara çarpıp gözümüze ulaşması gerekir. Görme için ışık şarttır.
2. Aşağıdakilerden hangisi insanların üretmediği, doğada kendiliğinden bulunan bir doğal ışık kaynağıdır?
- A) El feneri
- B) Sokak lambası
- C) Güneş
- D) Mum
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Güneş
Güneş doğada kendiliğinden bulunan en büyük doğal ışık kaynağımızdır. Diğer seçenekler insanların ürettiği yapay ışık kaynaklarıdır.
3. Işığın yanlış yerde, yanlış yönde ve gereğinden fazla kullanılmasına ne ad verilir?
- A) Işık kirliliği
- B) Hava kirliliği
- C) Güneş tutulması
- D) Doğal aydınlatma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Işık kirliliği
Işığın israf edilerek gökyüzüne doğru veya gereksiz parlaklıkta kullanılmasına ışık kirliliği denir.
4. Sahil kenarındaki güçlü şehir ışıkları, yumurtadan yeni çıkan yavru deniz kaplumbağalarını (Caretta caretta) nasıl etkiler?
- A) Daha hızlı büyümelerini sağlar
- B) Deniz yerine şehir ışıklarına yönelip kaybolmalarına sebep olur
- C) Denize ulaşmalarını kolaylaştırır
- D) Daha iyi görmelerini sağlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Deniz yerine şehir ışıklarına yönelip kaybolmalarına sebep olur
Yavrular denizdeki ay ışığının yansımasını takip etmek isterken, daha parlak olan şehir ışıklarına aldanarak yollarını kaybederler ve hayatları tehlikeye girer.
5. Bir belediye başkanı, göçmen kuşların şehir ışıkları yüzünden yollarını kaybetmesini engellemek istiyor. Bu probleme yönelik en kalıcı ve doğru çözüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şehirdeki tüm lambaları söküp her yeri karanlıkta bırakmak
- B) Sokak lambalarına şapka (siperlik) takarak ışığın sadece aşağıyı aydınlatmasını sağlamak
- C) Kuşların olduğu bölgelere daha güçlü ışık kaynakları yerleştirmek
- D) Sokak lambalarını gökyüzünü aydınlatacak şekilde ters çevirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sokak lambalarına şapka (siperlik) takarak ışığın sadece aşağıyı aydınlatmasını sağlamak
Tüm ışıkları kapatmak insanların güvenliğini tehlikeye atar. En doğru çözüm, ışığı sadece ihtiyaç duyulan yere, yani aşağıya yönlendiren şapkalı armatürler kullanmaktır.