5. Sınıf Fen Bilimleri · Işığın Dünyası
Işığın Maddelerle Dansı: Saydam, Yarı Saydam ve Opak Maddeler
Evlerimizdeki perdelerden yola çıkarak maddelerin ışığı geçirme özelliklerini keşfediyor; saydam, yarı saydam ve opak kavramlarını öğreniyoruz.
Kazanım FB.5.4.2 · 35 dk okuma
Işık Her Yerden Geçebilir mi?
Sabah uyandığınızda odanıza dolan güneş ışığını düşünün. Pencere camından çok kolay bir şekilde geçen ışık, neden odanızın duvarlarından geçemez? Ya da evlerimizde pencerelerin önünde neden hem incecik tül perdeler hem de kalın kumaştan yapılmış güneşlikler kullanırız? İşte günlük hayatımızdaki tüm bu durumlar, maddelerin ışığı geçirme özellikleriyle ilgilidir. Işık bir maddeyle karşılaştığında o madde ışığın tamamını geçirebilir, sadece bir kısmını geçirebilir ya da hiçbirini geçirmeyip durdurabilir.
1. Saydam Maddeler
Üzerine düşen ışığın neredeyse tamamını diğer tarafa geçiren maddelere saydam maddeler diyoruz. Bir saydam maddenin arkasından baktığımızda nesneleri televizyon ekranına bakıyormuş gibi çok net ve keskin bir şekilde görebiliriz. Dışarıyı rahatça izlememizi sağlayan pencere camları, ödevlerimizi koyduğumuz şeffaf dosyalar, soluduğumuz hava ve temiz su saydam maddelere verilebilecek en güzel örneklerdir.
2. Yarı Saydam Maddeler
Işığın sadece bir kısmının diğer tarafa geçmesine izin veren maddelere yarı saydam maddeler adı verilir. Bu maddelerin arkasına baktığımızda nesnelerin var olduğunu anlarız ancak şekilleri bulanık, puslu veya belirsizdir. Evlerimizdeki tül perdeler içeriye yumuşak bir ışık almamızı sağlarken dışarıdan içerinin net görünmesini engeller. Tül perdeler, banyo kapılarında sıkça kullanılan buzlu camlar, fırın tepsisine serdiğimiz yağlı kâğıt ve sisli hava yarı saydamdır.
3. Opak (Saydam Olmayan) Maddeler
Işığın diğer tarafa geçmesine kesinlikle izin vermeyen, ona bir duvar gibi çarpan maddelere opak maddeler diyoruz. Opak maddelerin arkasındaki nesneleri hiçbir şekilde göremeyiz. Ayrıca opak maddeler ışığı engellediği için arkalarında koyu gölgeler oluştururlar. Uyurken odamızı karanlık yapmak için çektiğimiz kalın perdeler (güneşlikler), masamızdaki kitap, karton parçaları, duvar, tahta ve alüminyum folyo opak maddelere harika örneklerdir.
Gözlemlerimizi Tabloya Kaydedelim
Karanlık bir odada el feneri yardımıyla bazı eşyaları test ettiğimizi hayal edelim. Duvarda oluşan ışık durumuna göre bir gözlem tablosu yaparsak şu sonuçları elde ederiz:
- Kitap: Işığı hiç geçirmez, duvarda karanlık gölge oluşur -> Opak Madde
- Şeffaf Dosya: Işığı tamamen geçirir, duvarda aydınlık bir leke oluşur -> Saydam Madde
- Buzlu Cam: Işığı kısmen geçirir, duvarda sönük ve puslu bir aydınlık oluşur -> Yarı Saydam Madde
- Alüminyum Folyo: Işığı hiç geçirmez, arkası karanlıktır -> Opak Madde
Işığın Maddelerle Dansı: Saydam, Yarı Saydam ve Opak Maddeler: Alıştırma Soruları
1. Evlerimizdeki pencerelerde dışarıyı net bir şekilde görebilmek için cam kullanılır. Camın bu kullanım amacı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) A) Işığı hiçbir şekilde geçirmemesiyle
- B) B) Opak bir madde olmasıyla
- C) C) Saydam bir madde olmasıyla
- D) D) Işığı kısmen ve bulanık geçirmesiyle
Cevabı göster
Doğru cevap: C) C) Saydam bir madde olmasıyla
Cam, ışığı tamamen geçirerek arkasındaki nesnelerin çok net görünmesini sağladığı için saydam bir maddedir. Pencerelerde bu özelliğinden faydalanılır.
2. Işığın diğer tarafa geçmesine kesinlikle izin vermeyen ve arkasında karanlık bir alan oluşturan maddelere opak maddeler denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi opak bir maddedir?
- A) A) Şeffaf dosya
- B) B) Kalın karton
- C) C) Temiz su
- D) D) Tül perde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) B) Kalın karton
Kalın karton, ışığın geçişini tamamen engeller ve arkasındaki nesnelerin görünmesine izin vermez. Bu yüzden opak bir maddedir. Diğer seçenekler saydam veya yarı saydamdır.
3. Evlerimizde kullandığımız tül perdeler içeriye bir miktar yumuşak ışık alırken, gece kullandığımız kalın perdeler (güneşlikler) ışığı tamamen engeller. Buna göre tül perde ve güneşliğin ışık geçirme özellikleri sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) A) Yarı saydam - Opak
- B) B) Saydam - Yarı saydam
- C) C) Opak - Saydam
- D) D) Yarı saydam - Saydam
Cevabı göster
Doğru cevap: A) A) Yarı saydam - Opak
Tül perde ışığı kısmen geçirdiği için yarı saydamdır. Kalın güneşlik ise ışığı hiç geçirmediği için opaktır. Bu nedenle doğru sıralama Yarı saydam - Opak şeklindedir.
4. Elif, fen bilimleri dersinde bir el fenerini sırasıyla K, L ve M cisimlerine doğru tutuyor. K cisminin arkasındaki duvarda hiç ışık oluşmadığını, L cisminin arkasında çok net ve parlak bir ışık oluştuğunu, M cisminin arkasında ise zayıf ve puslu bir ışık oluştuğunu gözlemliyor. Buna göre bu cisimler sırasıyla hangi maddelerden yapılmış olabilir?
- A) A) Kitap - Yağlı kâğıt - Şeffaf dosya
- B) B) Tahta blok - Pencere camı - Buzlu cam
- C) C) Buzlu cam - Temiz su - Alüminyum folyo
- D) D) Şeffaf dosya - Karton - Tül perde
Cevabı göster
Doğru cevap: B) B) Tahta blok - Pencere camı - Buzlu cam
K cismi ışığı hiç geçirmiyorsa opaktır (Tahta blok). L cismi ışığı net geçiriyorsa saydamdır (Pencere camı). M cismi zayıf ışık geçiriyorsa yarı saydamdır (Buzlu cam).
5. Bir maddenin kalınlığı veya boyutu değiştiğinde ışık geçirme özelliği de değişebilir. Aşağıdaki durumlardan hangisi maddenin bu özelliğine uygun, doğru bir örnek olamaz?
- A) A) Saydam olan suyun, çok derin okyanus diplerine güneş ışığını ulaştıramaması
- B) B) Yarı saydam özelliğe sahip bir yağlı kâğıdın yüzlerce kat üst üste konulduğunda opak hale gelmesi
- C) C) Opak olan bir odun parçasının kırmızıya boyandığında renginin değişmesi
- D) D) Saydam olan ince bir cam tabakasının üst üste yüzlerce kez eklendiğinde arkasındaki görüntüyü netliğini kaybederek engellemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) C) Opak olan bir odun parçasının kırmızıya boyandığında renginin değişmesi
Odunun boyanması sadece rengi değiştirir; malzemenin kalınlığının değişmesinin ışık geçirgenliğini etkilemesiyle ilgili bir bilimsel kanıt sunmaz.