6. Sınıf Türkçe · Dilimizin Zenginliği
Gözler ve Kulaklar Açık: Etkili Dinleme ve İzleme Sanatı
Bu derste dinleme ve izleme yaparken amacımıza uygun materyal seçmeyi, strateji belirlemeyi ve görsellerin anlattığı dili anlamayı keşfedeceğiz.
Kazanım TUR.6.1.D · 40 dk okuma
Dilimizin Zenginliği: Aktif Dinleme ve İzleme
Merhaba sevgili 6. sınıflar! Dilimiz Türkçe; masalları, atasözleri, deyimleri ve türküleriyle devasa bir zenginliğe sahiptir. Bu zenginliği keşfetmenin en eğlenceli yollarından biri de etkili bir şekilde dinlemek ve izlemektir. Peki, bir belgeseli izlerken veya bir halk hikayesini dinlerken zihnimizde neler oluyor? Bu süreci nasıl daha verimli hale getirebiliriz? Gelin birlikte inceleyelim.
1. Ne İzleyeceğimizi ve Dinleyeceğimizi Seçmek
İnternette veya televizyonda binlerce içerik var. Hepsine ayıracak vaktimiz yok! Bu yüzden izleyeceğimiz materyali seçerken kendi amacımızı belirlemeliyiz. Amacımız yeni bir atasözü öğrenmek mi, bir şiirin nasıl okunduğunu duymak mı, yoksa sadece eğlenmek mi? Amacımıza uygun içerikler seçmek, iyi bir dinleyici olmanın ilk adımıdır.
2. Strateji Belirlemek: Nasıl Dinlemeliyim?
Bir dededen eski bir anıyı dinlerken sadece gözlerinizi kapatıp hayal kurabilirsiniz. Ancak öğretmeninizin anlattığı bilgi verici bir videoyu izlerken not almak, anahtar kelimeleri bir kenara yazmak çok daha mantıklıdır. İzlediğimiz videonun veya dinlediğimiz sesin türüne göre yöntemimizi yani 'stratejimizi' değiştirmeliyiz.
3. Tahmin Etme Gücü
Bir videoya tıklamadan önce başlığına veya kapak fotoğrafına bakıp içeriği hakkında tahmin yürütmek beynimizi o konuya hazırlar. Örneğin, kapağında eski bir Türk kilimi olan ve başlığı 'Dokunmuş İlmekler' olan bir videonun, geleneksel el sanatlarımız hakkında olduğunu kolayca tahmin edebiliriz.
4. Yüzey Anlamı ve Görsellerin Dili
Dinlediğimiz veya izlediğimiz bir metnin bize doğrudan, dolaysız yoldan verdiği mesaja 'yüzey anlam' diyoruz. Ancak iletişim sadece kelimelerden ibaret değildir. İzlediğimiz videodaki kişinin beden dili, arka plandaki eşyalar veya ekrandaki işaretler bize kelimelere ihtiyaç duymadan da anlam iletir.
Örneğin, yukarıdaki gibi bir ikon gördüğümüzde orada bir sessizlik beklendiğini veya sesin kapalı olduğunu anında kavrarız. Görseller, izleme sürecimizde bize en az kelimeler kadar çok şey anlatır.
Gözler ve Kulaklar Açık: Etkili Dinleme ve İzleme Sanatı: Alıştırma Soruları
1. Türkçe dersinde 'Deyimlerin Ortaya Çıkış Hikayeleri' konusunu araştırmak isteyen Kerem, internette hangi videoyu izlemeyi seçerse materyal seçimini doğru yönetmiş olur?
- A) En sevdiği oyunun nasıl oynandığını anlatan video
- B) Türk Dil Kurumu'nun deyimler ve atasözleri belgeseli
- C) Popüler bir pop şarkıcısının yeni yayınlanan klibi
- D) Evde kolayca yapılabilecek deneyler serisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk Dil Kurumu'nun deyimler ve atasözleri belgeseli
Kerem'in amacı deyimlerin hikayesini öğrenmektir. Bu amaca en uygun ve güvenilir materyal, deyimler üzerine hazırlanmış eğitici bir belgeseldir.
2. Sessiz sinema oynayan arkadaşınızı izliyorsunuz. Arkadaşınız elleriyle yüzünü kapatıp omuzlarını sarsarak titremeye başladı. Hiçbir ses duymamanıza rağmen arkadaşınızın bu hareketiyle size ilettiği anlam aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Çok acıktığı
- B) Uykusunun geldiği
- C) Ağladığı veya çok üzüldüğü
- D) Güneşten gözlerinin kamaştığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ağladığı veya çok üzüldüğü
Yüzü ellerle kapatıp omuzların sarsılması genellikle ağlamayı ve üzüntüyü temsil eden bir beden dilidir. Bu, görselle iletilen anlama güzel bir örnektir.
3. Zeynep, bilim insanlarının uzay hakkındaki bir sohbetini dinlerken, videoyu zaman zaman durdurup bilmediği terimleri defterine not etmektedir. Zeynep'in bu davranışı aşağıdaki becerilerden hangisiyle ilgilidir?
- A) Dinleyeceğinin içeriğine yönelik tahminde bulunma
- B) Dinlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetme
- C) Görselle iletilen anlamı belirleme
- D) Materyal seçimini yönetme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinlemede strateji ve yöntem seçimlerini yönetme
Zeynep'in videoyu durdurup not alması, içeriği daha iyi anlamak için bilinçli olarak seçtiği bir dinleme/izleme yöntemidir (stratejisidir).
4. Ahmet, kapağında eski bir radyoya bakan yaşlı bir dede ile torununun bulunduğu 'Sesteki Hatıralar' adlı belgeseli izlemeden önce bazı tahminlerde bulunur. Ahmet'in aşağıdaki tahminlerinden hangisi videonun başlığı ve kapağıyla en uyumludur?
- A) Bu belgeselde son teknoloji cep telefonları anlatılacak.
- B) Bence deniz altındaki canlıların yaşamını izleyeceğiz.
- C) Sanırım geçmişteki iletişim araçları veya eski anılar üzerine bir hikaye izleyeceğiz.
- D) Bu videoda futbol maçlarının nasıl oynandığı gösterilecek.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sanırım geçmişteki iletişim araçları veya eski anılar üzerine bir hikaye izleyeceğiz.
Eski radyo, yaşlı dede ve 'Sesteki Hatıralar' başlığı, geçmişe duyulan özlem veya eski iletişim yollarıyla ilgili hatıraları çağrıştırır.
5. Bir masal dinletisinde anlatıcı şu cümleyi kurmuştur: 'Keloğlan az gitmiş, uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş ve en sonunda altın elmanın bulunduğu ağaca ulaşmış.' Bu cümlenin yüzey anlamı düşünüldüğünde, asıl anlatılmak istenen eylem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Keloğlan'ın çok uzun ve yorucu bir yolculuk yaparak hedefine vardığı
- B) Altın elmaların sadece ormanların derinliklerinde yetiştiği
- C) Keloğlan'ın hiç yorulmadan sihirli güçlerle ağaca uçtuğu
- D) Derelerin ve tepelerin her zaman dümdüz olduğu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Keloğlan'ın çok uzun ve yorucu bir yolculuk yaparak hedefine vardığı
Yüzey anlam, cümlenin doğrudan verdiği ilk mesajdır. Burada uzun bir yolculuk yapıldığı ve sonunda amaca (ağaca) ulaşıldığı dolaysız olarak ifade edilmiştir.