8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Maddenin Değişimi: Yeni Bir Kimlik mi, Sadece Bir Makyaj mı?
Fiziksel ve kimyasal değişimleri birbirinden ayırmanın yollarını, günlük hayattan mutfak deneyleri ve eğlenceli ipuçlarıyla öğreniyoruz.
Kazanım FB.8.5.2 · 20 dk okuma
Maddenin Serüveni Başlıyor
Etrafımızdaki her şey sürekli bir değişim halindedir. Bazen elindeki bir kâğıt kazara yırtılır, bazen bahçedeki demir kapı paslanır, bazen de mutfakta pişen yemeğin nefis kokusu bütün evi sarar. Peki, bir elmanın kararması ile buzdolabındaki suyun donup buza dönüşmesi aynı türden bir değişim midir? Bilim insanları, maddelerde meydana gelen bu değişimleri daha iyi anlayabilmek için 'Fiziksel Değişim' ve 'Kimyasal Değişim' olmak üzere iki temel gruba ayırırlar.
Fiziksel Değişim: Sadece Dış Görünüşüm Değişti!
Bir maddenin kesilmesi, kırılması, yırtılması, ezilmesi veya hâl değiştirmesi (erime, donma, buharlaşma gibi) fiziksel değişimdir. Bu işlemlerde maddeyi oluşturan taneciklerin kendi yapısı bozulmaz. Sadece taneciklerin birbirine olan uzaklıkları veya dizilişleri değişir. Kısacası maddenin özü aynı kalır.
- Kâğıdı yırtmak: Parçalar küçülse de hâlâ kâğıttır. Buzun erimesi: Katı hâldeki su sıvı hâle geçer, ama özünde hâlâ sudur. Tahtayı kırmak: Elde edilen parçalar tahta özelliğini taşımaya devam eder. Çaya şeker atıp karıştırmak: Şeker kaybolmaz, sadece suyun içinde gözle görülemeyecek kadar küçülerek dağılır (çözünür).
Kimyasal Değişim: Artık Eskisi Gibi Değilim!
Yanma, paslanma, çürüme, pişme, mayalanma ve sindirim gibi olayların tamamı kimyasal değişimdir. Bu olaylarda maddenin iç yapısını oluşturan atomlar arasındaki bağlar kopar veya yeni bağlar oluşur. Sonuç olarak ortaya tamamen farklı yepyeni maddeler çıkar. Isı, ışık, gaz çıkışı, beklenmedik renk veya koku değişimi gibi ipuçları bize kimyasal bir değişimin gerçekleştiğini fısıldar.
- Çaya limon sıkmak: Limonun asidi çayın rengini ve yapısını anında değiştirir. Patatesi haşlamak: Isı etkisiyle patatesin kimyasal yapısı değişir ve eski çiğ hâline asla dönemez. Ekmeğin küflenmesi: Ekmek yapı değiştirerek yepyeni bir canlı ortamına ve farklı bir maddeye dönüşür. Kağıdın yanması: Kâğıt artık kâğıt değildir, ısı ve ışık saçarak küle dönüşür.
Mutfakta gözlem yapma sırası sende! Bir dahaki sefere annenin ya da babanın soğan doğradığını (fiziksel) ve ardından onu tavada kavurduğunu (kimyasal) gördüğünde maddenin bu muhteşem dönüşümüne bilim insanı gözüyle bakmayı unutma!