8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 1
Mevsimlerin Sırrı: Dünya'nın Dansı ve Eksen Eğikliği
Mevsimlerin nasıl oluştuğunu, Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanımını ve eksen eğikliğinin sıcaklık ile gölge boyları üzerindeki etkisini keşfediyoruz.
Kazanım FB.8.1.1 · 40 dk okuma
Mevsimler Neden Değişir?
Hiç düşündünüz mü, biz Ocak ayında kardan adam yaparken Avustralya'da insanlar neden denize giriyor? Birçok kişi bunun sebebinin, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşması olduğunu sanır. Gelin, bu büyük kavram yanılgısını birlikte düzeltelim!
İki Muhteşem Etken: Dolanma Hareketi ve Eksen Eğikliği
Dünya'mız uzayda iki önemli hareket yapar. Kendi etrafında dönerek gece ve gündüzü oluştururken, Güneş etrafında dolanarak mevsimlerin oluşmasına zemin hazırlar. Ancak Güneş etrafında dolanmak tek başına yeterli değildir. Asıl kahramanımız 'Eksen Eğikliği'dir!
Dünya, uzayda dimdik durmaz. Kendi ekseni etrafında dönerken yaklaşık olarak yukarıdaki değere (23 derece 27 dakika) sahip bir açıyla eğik durur. Bu eğiklik sayesinde Güneş ışınları, Dünya üzerindeki farklı noktalara yıl boyunca farklı açılarla düşer.
Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Gölge Boyu
Elinize bir el feneri alıp karanlık bir odada duvara tam dik açıyla tuttuğunuzu düşünün. Işık küçük bir alanda toplanır ve orası çok aydınlık (aynı zamanda enerjik) olur. Feneri eğik tuttuğunuzda ise ışık kocaman bir alana yayılır ama birim yüzeye düşen enerji azalır. İşte Güneş ışınları da tam olarak böyle çalışır!
Bu durumu gölge boyumuzdan da anlayabiliriz. Güneş ışınlarının dik geldiği yaz aylarında öğle vakti gölgemiz çok kısadır. Eğik geldiği kış aylarında ise gölgemiz upuzun olur. Evinizin bahçesinde veya balkonunda bir hafta boyunca öğle vakti aynı çubuğun gölgesini ölçerseniz, gölge boyundaki milimetrik değişimlerin ışınların geliş açısındaki değişimi kanıtladığını kendi gözlerinizle görebilirsiniz.