8. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler
Gözler ve Kulaklar Açık: Etkili Dinleme ve İzleme Stratejileri
Amacımıza uygun dijital ve işitsel materyalleri nasıl seçeceğimizi, görsel ve işitsel mesajları nasıl doğru yorumlayacağımızı öğreniyoruz.
Kazanım TUR.8.1.D · 40 dk okuma
İletişimde Usta Bir Dinleyici ve İzleyici Olmak
Merhaba sevgili gençler! İletişim dendiğinde aklımıza genellikle 'konuşmak' veya 'yazmak' gelir. Oysa etkili iletişimin asıl kilit noktası iyi bir dinleyici ve izleyici olmaktır. Günümüzde etrafımız sayısız video, podcast, sunum ve haberle çevriliyken, neyi nasıl izleyeceğimizi bilmek bir süper güçtür!
1. Direksiyon Sizde: Materyal ve Strateji Seçimi
İnternette veya televizyonda karşımıza çıkan her şeyi izlemek büyük bir zaman kaybıdır. İletişim kurarken veya bir bilgi ararken ilk adımımız 'Amacım ne?' diye sormaktır. Eğer bir münazara ödevi için araştırma yapıyorsanız bilimsel bir belgeseli veya uzman röportajını seçmelisiniz. Canınız sıkkın olduğunda gülmek istiyorsanız eğlenceli bir tiyatro oyunu seçebilirsiniz. İşte bu, 'materyal seçimini yönetmek'tir.
İkinci adım ise seçtiğiniz materyale uygun 'strateji' belirlemektir. Peki hangi durumlarda hangi stratejiyi kullanmalıyız?
- Yakın bir arkadaşınız size üzücü bir anısını anlatıyorsa onu 'empatik dinleme' stratejisiyle, duygularını anlamaya çalışarak dinlersiniz.
- Bir siyasetçinin veya satıcının konuşmasını dinlerken 'eleştirel dinleme' yapar, söylenenlerin mantıklı olup olmadığını sorgularsınız.
- Ders çalışırken veya bir belgesel izlerken 'not alarak dinleme' stratejisi en iyisidir.
2. Dedektif Gibi Düşünmek: Tahminde Bulunma
Bir videoyu veya ses kaydını başlatmadan önce içeriği hakkında ipuçları toplamak beyninizi konuya hazırlar. Başlığa, kapak fotoğrafına (thumbnail), varsa alt başlıklara ve etiketlere bakarak 'Bu video ne hakkında olabilir?', 'Bana ne anlatacak?' sorularına yanıt aramak odaklanmanızı kolaylaştırır.
3. Duyduğumuz ve Gördüğümüz Her Şey Aynı mıdır? (Yüzey ve Görsel Anlam)
Dinlediğimiz veya izlediğimiz bir metnin 'yüzey anlamı', konuşmacının kelimelerle doğrudan ifade ettiği temel mesajdır. Yani cümlenin sözlük anlamıdır. Fakat işin içine 'izleme' girdiğinde, sessiz kelimeler dediğimiz görseller de konuşmaya başlar.
Bir belgeselde anlatıcı 'Küresel ısınma doğayı etkiliyor' derken, ekranda çatlamış topraklar ve eriyen buzullar gösteriliyorsa, 'görselle iletilen anlam' konuşulanları destekliyor ve daha çarpıcı hale getiriyor demektir. Bazen de insanlar 'Ben çok iyiyim' derken omuzları çökük, gözleri yere bakıyor olabilir. Bu durumda görsel mesaj (beden dili), işitsel mesajın (yüzey anlam) önüne geçer.
Gözler ve Kulaklar Açık: Etkili Dinleme ve İzleme Stratejileri: Alıştırma Soruları
1. Sınıf arkadaşınız Ayşe, çok sevdiği kedisinin hastalandığını ve bu yüzden gece hiç uyuyamadığını size anlatmaktadır. Bu durumda Ayşe'yi hangi dinleme stratejisiyle dinlemeniz en uygun olur?
- A) Eleştirel dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Empatik dinleme
- D) Seçici dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Empatik dinleme
Arkadaşımız üzücü bir olay anlatırken onun duygularını anlamaya ve paylaşmaya yönelik olan 'empatik dinleme' stratejisini kullanmalıyız.
2. İnternette gezinirken bir videoya rastladınız. Videonun başlığı 'Tarihin Tozlu Rafları', kapak fotoğrafında ise eski bir harita, bir pusula ve siyah-beyaz asker fotoğrafları var. Bu izletinin içeriği aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Yeni nesil teknolojik aletlerin tanıtımı
- B) Geçmişte yaşanmış önemli olaylar ve savaşlar
- C) Sağlıklı beslenme ve spor tüyoları
- D) Uzay araştırmaları ve kara delikler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçmişte yaşanmış önemli olaylar ve savaşlar
Başlık ('Tarihin Tozlu Rafları') ve görsel ipuçları (harita, pusula, askerler) videonun tarihi olaylarla ilgili olduğunu net bir şekilde tahmin etmemizi sağlar.
3. Bir belgesel izliyorsunuz. Anlatıcı şu cümleyi kuruyor: 'Ülkemizde bu yıl orman yangınlarının sayısı geçen yıla oranla yüzde yirmi artış göstermiştir.' Bu cümlenin yüzey anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanlar doğaya daha fazla zarar vermeye başlamıştır.
- B) Geçen yıla göre bu yıl ülkemizde daha fazla orman yangını çıkmıştır.
- C) Orman yangınlarını önlemek için yeni tedbirler alınmalıdır.
- D) İklim değişikliği orman yangınlarının tek sebebidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçen yıla göre bu yıl ülkemizde daha fazla orman yangını çıkmıştır.
Yüzey anlam, cümlenin kişisel yorum veya gizli anlam katılmamış doğrudan ifade ettiği anlamdır. B şıkkı, metnin doğrudan (yüzey) anlamını verir. Diğer seçenekler yoruma veya çıkarıma dayalıdır.
4. Bir tartışma programı izliyorsunuz. Konuşmacılardan biri heyecanla kendi fikrini savunurken, diğer konuşmacı kollarını göğsünde kavuşturmuş, gözlerini devirmekte ve sürekli saatine bakmaktadır. İkinci konuşmacının görsel olarak ilettiği anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karşısındakinin fikirlerine büyük bir ilgi duyduğu
- B) Anlatılanlara katılmadığı, sıkıldığı ve konuşmanın bitmesini istediği
- C) Söylenenleri not almak için fırsat kolladığı
- D) Konuşmacıyı çok haklı bulduğu için sessiz kaldığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anlatılanlara katılmadığı, sıkıldığı ve konuşmanın bitmesini istediği
Kolları kavuşturmak (savunmaya geçme veya iletişime kapalılık), göz devirmek ve saate bakmak görsel olarak sıkıntıyı ve onaysızlığı ifade eden beden dili mesajlarıdır.
5. Mert, Fen Bilimleri dersinde 'Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Geleceği' konulu bir sunum hazırlayacaktır. Bunun için internette materyal ararken karşısına dört farklı seçenek çıkar. Mert'in amacına uygun materyal ve bu materyali izlerken kullanması gereken en mantıklı dinleme stratejisi eşleştirmesi hangisidir?
- A) Eğlenceli bir müzik klibi - Empatik dinleme
- B) Bilim insanlarının katıldığı bir konferans kaydı - Not alarak dinleme
- C) Bir ailenin güneş enerjisiyle çalışan oyuncak arabasıyla oynadığı vlog - Yüzeysel dinleme
- D) Hava durumu bülteni - Eleştirel dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilim insanlarının katıldığı bir konferans kaydı - Not alarak dinleme
Bilimsel bir sunum hazırlamak için en güvenilir materyal uzmanların katıldığı bir konferans kaydıdır. Bu bilgileri sunumda kullanmak için en iyi strateji ise 'not alarak dinleme'dir.