9. Sınıf Biyoloji · Ünite 1
Biyolojide Bilimsel Etik ve Doğru Araştırma
Bilimsel araştırmalarda etik kuralların önemini, intihal, uydurma, çarpıtma gibi ihlalleri ve grup çalışmalarında sorumluluk ile duyarlılık değerlerini öğreneceğiz.
Kazanım BİY.9.1.3 · 40 dk okuma
Bilimde Etik Ne Demektir?
Bilimsel araştırma yaparken sadece yeni bir şeyler keşfetmek yeterli değildir. Bu keşfi nasıl yaptığınız, hangi yolları izlediğiniz de en az bulduğunuz sonuç kadar önemlidir. İşte bilimsel çalışmaların dürüst, tarafsız ve canlı haklarına saygılı bir şekilde yürütülmesini sağlayan kurallar bütününe bilimsel etik diyoruz.
Sık Karşılaşılan Etik İhlalleri
- Uydurma (Fabrikasyon): Hiç yapılmayan bir deneyi yapılmış gibi göstermek. Masa başında sahte veri üretmektir.
- Çarpıtma (Falsifikasyon): Deney sonuçlarını bilerek değiştirmek veya araştırmanın hipotezine uymayan verileri gizlemektir.
- İntihal (Aşırma): Başka bir araştırmacının fikrini, verisini veya yazısını kaynak göstermeden kendi çalışması gibi sunmaktır.
Örnek Olay: Sihirli İlaç Yalanı
Bir araştırmacının, zararlı bakterileri yok eden yeni bir bitki özütü bulduğunu düşünelim. Araştırmacı, deney faresine bu özütü veriyor ancak farenin sağlığı beklenmedik şekilde kötüye gidiyor. Araştırmacı, projesine maddi destek bulabilmek için farenin kötüleşen sağlık verilerini raporundan siliyor. Sadece ilacın işe yaradığı izlenimi veren eksik verileri yayınlıyor. Bu örnekte açıkça 'çarpıtma' yapılmıştır. Bu durum sadece bir yalan değil, aynı zamanda gelecekte o ilacı kullanacak insanların hayatını tehlikeye atan büyük bir etik suçtur.
Grup Çalışması ve Sorumluluklarımız
Sınıfta küçük gruplar oluşturarak biyoloji tarihindeki etik tartışmalara yol açan bir olayı inceleyeceksiniz. Bu çalışmada başarılı olmak için şu adımlara dikkat etmelisiniz:
- Duyarlılık ve Saygı: Takım arkadaşlarınızın fikirlerine değer verin ve görev dağılımını adil yapın.
- Güvenilir Kaynaklar: Bilgileri doğrularken sadece resmî kurumların (.gov) veya üniversitelerin (.edu) sitelerini ve hakemli dergileri kullanın.
- Çalışkanlık ve Sorumluluk: Araştırma raporunuzu planladığınız sürede tamamlayarak zamanında teslim edin. Bilim insanı olmak, disiplinli çalışmayı gerektirir.
Biyolojide Bilimsel Etik ve Doğru Araştırma: Alıştırma Soruları
1. Başkasının bilimsel çalışmasını, emeğini veya verisini kaynak göstermeden kendi çalışması gibi sunmaya ne ad verilir?
- A) İntihal (Aşırma)
- B) Uydurma (Fabrikasyon)
- C) Çarpıtma (Falsifikasyon)
- D) Gözlem
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İntihal (Aşırma)
Başkasının emeğini veya verisini kaynak göstermeden kullanmak intihal olarak adlandırılır ve büyük bir etik ihlalidir.
2. Bir bilimsel araştırma raporu hazırlarken bilgilerin doğruluğunu kontrol etmek için aşağıdaki kaynaklardan hangisini kullanmak en güvenilirdir?
- A) Sosyal medya fenomenlerinin paylaşımları
- B) Üniversitelerin yayımladığı hakemli makaleler
- C) Kaynağı belirsiz kişisel blog yazıları
- D) Popüler magazin dergilerindeki reklam içerikleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üniversitelerin yayımladığı hakemli makaleler
Bilimsel araştırmalarda güvenilir kaynaklar, alan uzmanlarının onayından geçen hakemli makaleler veya resmî kurumlara ait yayınlardır.
3. Bir araştırmacı, geliştirdiği bitki gübresinin etkilerini denerken, gübrenin işe yaramadığı ve ölen bitkilerin verilerini raporundan bilerek silmiştir. Bu araştırmacı hangi etik ihlali yapmıştır?
- A) İntihal
- B) Uydurma
- C) Çarpıtma
- D) Hipotez kurma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çarpıtma
Deney sonuçlarını bilerek değiştirmek veya araştırmanın hipotezine uymayan gerçek verileri gizlemek çarpıtma (falsifikasyon) eylemidir.
4. Sınıfta bilimsel etik üzerine grup çalışması yaparken, eğitim modelimizin değerlerine uygun düşen davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Grup içindeki görev dağılımında sadece kendi istediğini yapmak
- B) Raporu son gün aceleyle ve tek bir internet sitesinden kopyalayarak hazırlamak
- C) Farklı fikirlere saygı duyarak görevleri zamanında ve sorumlulukla tamamlamak
- D) Araştırmada çıkan ve hipoteze uymayan farklı sonuçları gruptan gizlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Farklı fikirlere saygı duyarak görevleri zamanında ve sorumlulukla tamamlamak
Ekip çalışmasında birbirine duyarlılık, sorumluluk bilinci ve çalışkanlık esastır; farklı fikirlere saygı duyarak görevleri zamanında yapmak bu değerleri yansıtır.
5. Yeni bir aşının hayvanlar üzerindeki denemeleri sırasında bilim etiğine uygun olan temel prensip aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hayvanların acı çekip çekmemesi önemsizdir, sadece elde edilen sonuç önemlidir.
- B) Gerekli izinler alınmadan laboratuvar dışındaki rastgele hayvanlar üzerinde doğrudan testlere başlanabilir.
- C) Deney süresini kısaltmak için aynı anda çok sayıda farklı hastalık etkeni tek bir hayvana verilmelidir.
- D) Mümkün olan en az sayıda hayvan kullanılmalı ve hayvanların deney sürecindeki acısı en aza indirilmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mümkün olan en az sayıda hayvan kullanılmalı ve hayvanların deney sürecindeki acısı en aza indirilmelidir.
Biyolojik etik kuralları gereği, deney hayvanlarına en az acıyı verecek yöntemler seçilmeli ve kullanılan hayvan sayısı bilimsel gerekliliklerle sınırlı tutulmalıdır.