9. Sınıf Biyoloji · Ünite 1
Çevremizdeki Canlıları Keşfedelim: Sınıflandırmaya İlk Adım
Çevremizde gördüğümüz canlıları benzer özelliklerine göre gruplandırmanın mantığını ve modern sınıflandırmanın temel ölçütlerini öğreneceğimiz keşif dolu bir ders.
Kazanım BİY.9.1.5 · 40 dk okuma
Neden Sınıflandırma Yaparız?
Büyük bir süpermarkete girdiğinizi hayal edin. Eğer süt ürünleri, temizlik malzemeleri veya sebzeler farklı reyonlara ayrılmamış olsaydı, aradığınız bir paket makarnayı bulmak ne kadar sürerdi? Muhtemelen saatler! Tıpkı marketteki ürünler gibi, dünyamızda da milyonlarca farklı canlı türü yaşıyor. Bilim insanları doğadaki bu müthiş çeşitliliği anlamak, aradıkları canlıyı kolayca bulmak ve canlılar arasındaki ilişkileri çözmek için onları gruplara ayırırlar. Buna 'sınıflandırma' diyoruz.
Kendi Sınıflandırma Sistemimizi Kuralım
Şimdi sınıf arkadaşlarınla gruplar oluşturduğunu ve okul bahçesine çıktığını düşün. Etrafında gördüğün canlıları listelemeye başla: Kediler, çam ağaçları, karıncalar, güvercinler, çimenler... Listendeki bu canlıları kendi belirleyeceğin kurallara göre gruplamak istesen hangi özelliklerini kullanırdın?
- Yaşadıkları yere göre: Suda yaşayanlar, karada yaşayanlar, havada uçanlar.
- Beslenme şekillerine göre: Et yiyenler, ot yiyenler.
- Dış görünüşlerine göre (Morfoloji): Kanatlılar, dört ayaklılar, yapraklılar.
İşte insanların çok eski çağlarda, sadece gözlemlerine dayanarak yaptığı bu tür gruplandırmalara Yapay (Ampirik) Sınıflandırma denir. Aristo da canlıları kanı olanlar/olmayanlar, karada/suda yaşayanlar diye ayırmıştı.
Modern Sınıflandırmaya Doğru
Zamanla bilim insanları, canlıların sadece dış görünüşlerinin (morfolojik yapılarının) ve yaşadıkları alanların onları doğru gruplamak için yetersiz olduğunu fark ettiler. Çevrenizde yaptığınız gözlemler ve oluşturduğunuz listeler harika bir başlangıçtır! Ancak bilim, yüzeyin ötesine bakar. Modern sınıflandırmada (Filogenetik Sınıflandırma), canlıların DNA benzerliklerine, hücre yapılarına (prokaryot/ökaryot), embriyonik gelişim evrelerine ve anatomik (iç yapı) akrabalıklarına bakılır.
Kendi oluşturduğunuz gruplama sistemini, modern bilimin kurallarıyla karşılaştırdığınızda, görünüşte çok farklı olan canlıların aslında yakın akraba olabileceğini göreceksiniz.