Online Kolej
Kayıt Ol

9. Sınıf Fizik · Ünite 4

Dünyamızın Ateşi Çıkıyor: Eriyen Buzullar ve Hâl Değişimi

Küresel ısınmanın buzullar üzerindeki etkisini inceleyerek; kütle, basınç ve saflık gibi değişkenlerin maddenin hâl değişim sürecini nasıl etkilediğini günlük hayattan örneklerle öğreneceksiniz.

Kazanım FİZ.9.4.3 · 40 dk okuma

Giriş: Küresel Isınma ve Eriyen Buzullar

Son yıllarda haberlerde ve belgesellerde sıkça duyduğumuz bir konu var: Kutuplardaki dev buzullar hızla eriyor! Peki bu durum sadece o bölgelerde yaşayan canlıları mı ilgilendiriyor? Elbette hayır. Atmosferdeki sera gazlarının aşırı artması sonucu Dünya'nın ortalama sıcaklığının yükselmesine 'küresel ısınma' diyoruz. Bu sıcaklık artışı, devasa buz kütlelerinin sıvı hâle geçmesine neden olur.

Hâl Değişimini Hızlandıran veya Yavaşlatan Değişkenler

Bir buz kütlesinin ne kadar sürede eriyeceği bazı fiziksel değişkenlere bağlıdır. Sabit ısı veren bir Güneş veya ısıtıcı altında bu süreyi neler değiştirir? Gelin inceleyelim:

  • Kütle Büyüklüğü: Bardağınızdaki bir buz küpü mü daha çabuk erir, yoksa koca bir buzdağı mı? Madde miktarı (kütle) arttıkça, o maddenin tamamının hâl değiştirmesi için alması gereken ısı enerjisi de artar. Yani kütlesi büyük olan buzun erimesi çok daha uzun sürer.
Q=m⋅LerimeQ = m \cdot L_{erime}
  • Basınç Etkisi: Su, donarken hacmi büyüyen nadir maddelerdendir. Bu yüzden buza basınç uyguladığınızda, onun daha küçük hacimli olan sıvı hâline geçmesini kolaylaştırırsınız. Basınç arttıkça buzun erime noktası düşer. Kışın yollarda arabaların tekerleklerinin geçtiği yerlerdeki karların, ezilmeyen kenar kısımlara göre daha çabuk erimesinin asıl sebebi tam olarak budur.
  • Saflık (Yabancı Madde): Kış aylarında yollar buz tutmasın diye belediyeler yollara tuz döker. Suyun içine tuz gibi yabancı bir madde karıştığında donma noktası sıfırın altına düşer. Böylece hava sıcaklığı -5 derece olsa bile yoldaki karlı su donmaz, sıvı hâlde kalır.

Farklı Bakış Açılarından Düşünelim

Sınıfta arkadaşlarınızla Altı Şapkalı Düşünme tekniğini kullanarak buzulların erimesi problemini tartışabilirsiniz. Siyah şapkayı takıp tehlikeleri (su krizleri, iklim felaketleri) sayabilir; yeşil şapkayı takıp yenilikçi çözümler (karbon emisyonunu sıfırlayacak yeni teknolojiler, güneş kalkanları) üretebilirsiniz. Günlük hayatta gözlemlediğiniz hâl değişimlerini birbirinize saygı çerçevesinde sorarak, bilimi sadece kitaplarda değil, çevrenizde de yaşamaya başlayın.

auto_awesome

Dünyamızın Ateşi Çıkıyor: Eriyen Buzullar ve Hâl Değişimi: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Kışın karlı yollara tuz dökülmesinin temel fiziksel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  2. Soru 2

    2. Küresel ısınma sonucunda dev buzulların erimesinin çevre üzerinde yarattığı etkiler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  3. Soru 3

    3. 10 gram saf buz ile 50 gram saf buz, özdeş ısıtıcılarla aynı ortamda ısıtılarak eritilmek isteniyor. Kütle ile erime süresi arasındaki ilişki düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  4. Soru 4

    4. Kışın karlı bir sokakta yürürken, sadece insanların üzerine basıp geçtiği yerlerdeki karların hızla eridiğini, basılmayan kenarlardaki karların ise erimediğini gözlemliyorsunuz. Bu durum, hâl değişimini etkileyen hangi değişkenle açıklanabilir?

  5. Soru 5

    5. Yalıtılmış ortamda, 0 derecedeki bir miktar buza sabit ısı verildiğinde tamamının erimesi 't' sürede gerçekleşiyor. Aynı miktar buzu aynı ortamda daha kısa sürede (t'den daha az zamanda) eritebilmek için; I. Buza dışarıdan fazladan basınç uygulamak II. Buzun üzerine tuz ilave etmek III. Buzun başlangıçtaki kütlesini artırmak işlemlerinden hangileri tek başına yapılabilir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Dünyamızın Ateşi Çıkıyor: Eriyen Buzullar ve Hâl Değişimi testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol