9. Sınıf Kimya · Ünite 1
Periyodik Tabloda Adres Bulma: İlk 36 Elementin Sırrı
A ve B grupları ile IUPAC adlandırma sistemini öğreniyor, katman elektron dizilimi kurallarındaki örüntüleri kullanarak ilk 36 elementin periyodik tablodaki yerini keşfediyoruz.
Kazanım KİM.9.1.6 · 40 dk okuma
Elementlerin Haritası: Periyodik Tablo
Periyodik tabloyu evrendeki tüm elementlerin yaşadığı devasa bir apartman kompleksine benzetebiliriz. Bu apartmanda elementlerin rastgele oturmadığını, belirli bir düzene göre yerleştiklerini biliyoruz. Yatay sıralara 'periyot', dikey sütunlara ise 'grup' diyoruz. Peki, bu grupları nasıl adlandırıyoruz?
Grupları Adlandırmanın İki Yolu
Tıpkı bir sokağın hem adının hem de belediye numarasının olması gibi, periyodik tablodaki grupların da iki farklı adlandırma sistemi vardır:
- Geleneksel Sistem (Harf ve Sayılar): Gruplar A (Ana grup) ve B (Geçiş metalleri) harfleriyle birlikte sayılarla ifade edilir (Örn: 1A, 2A, 3B, 4B...).
- IUPAC Sistemi (Sadece Sayılar): Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği (IUPAC), kafa karışıklığını önlemek için soldan sağa doğru sütunları doğrudan 1'den 18'e kadar numaralandırır.
İlk 20 Element İçin Klasik Adres Bulma
Atom numarası 20'ye kadar olan elementlerin yerini bulmak çok kolaydır. Katman elektron dizilimini yazarız, katman sayısı bize periyodu, son katmandaki elektron sayısı (değerlik elektronu) ise A grubunu verir.
Sınırları Aşalım: 21-36 Arasındaki Elementler ve Örüntü Avı
Kalsiyum'dan (Atom No: 20) sonra işler biraz değişir. 4. katmana 2 elektron yerleştikten sonra, yeni gelen elektronlar 4. katmana değil, bir içteki 3. katmana dolmaya başlar (ta ki 3. katman 18 olana dek). Bu elementler B grubu (geçiş metali) elementleridir. Gelin bu değişimi gösteren örnekleri inceleyip aradaki örüntüyü bulalım:
- Skandiyum (Sc, 21): 2 - 8 - 9 - 2 -> 4. Periyot, 3B grubu (3. grup)
- Titanyum (Ti, 22): 2 - 8 - 10 - 2 -> 4. Periyot, 4B grubu (4. grup)
- Mangan (Mn, 25): 2 - 8 - 13 - 2 -> 4. Periyot, 7B grubu (7. grup)
- Çinko (Zn, 30): 2 - 8 - 18 - 2 -> 4. Periyot, 2B grubu (12. grup)
- Galyum (Ga, 31): 2 - 8 - 18 - 3 -> 4. Periyot, 3A grubu (13. grup)
Yukarıdaki görselde Skandiyum (21) elementinin elektron dağılımını görüyoruz. Peki B gruplarını bulmanın sırrı (örüntüsü) nedir? Örnekleri dikkatlice incelediğimizde şunu fark ederiz:
Örneğin Mangan (25) için: 2 - 8 - 13 - 2. Sondan bir önceki katmanda 13 elektron var. Formülümüzü uygulayalım: (13 - 8) + 2 = 7. Demek ki 7. Grupta (Geleneksel adıyla 7B grubunda) yer alıyor!