10. Sınıf Biyoloji · Ünite 2
Sürdürülebilirliği Tehdit Eden Çevre Sorunları ve Biyoremediasyon
Dünyada ve ülkemizde sürdürülebilirliği kısıtlayan orman yangınları, müsilaj ve petrol sızıntıları gibi çevre sorunlarını inceliyor; insanın ekosistemdeki rolünü ve biyoremediasyon gibi yenilikçi çözüm yollarını keşfediyoruz.
Kazanım BİY.10.2.6 · 30 dk okuma
Geleceğimizi Şekillendirmek Bizim Elimizde
Sürdürülebilirlik kavramı, doğanın kendini yenileme kapasitesini aşmadan ve gelecek nesillerin kaynaklarını tüketmeden yaşayabilmektir. Sahip olduğumuz eşsiz doğal güzellikleri korumak en büyük sorumluluğumuzdur. Ancak bazı doğa olayları ve özellikle bilinçsiz insan faaliyetleri, ekosistemdeki bu hassas dengeyi bozarak dünyanın sürdürülebilirliğini kısıtlamaktadır.
Ülkemizden ve Dünyadan Sürdürülebilirlik Engelleri
Sınıfta izlediğiniz belgesel ve animasyonlarda da fark etmişsinizdir; doğadaki tahribatın etkileri sınırları aşarak tüm dünyayı etkiler. Bunların başında maalesef orman yangınları ve müsilaj gelir:
- Orman Yangınları: Sadece ağaçları kül etmekle kalmaz, ormandaki tüm besin ağını, topraktaki mikroorganizmaları ve habitatı yok eder. Karbon döngüsüne büyük zarar verir. Ne yazık ki ihmaller, çevreye atılan cam kırıkları ve sönmeden bırakılan piknik ateşleri en büyük sebeplerdir.
- Müsilaj (Deniz Salyası): Denizlerimize karışan tarımsal veya endüstriyel atıkların sudaki azot ve fosfor miktarını artırmasıyla başlar. Su sıcaklığının da yükselmesiyle fitoplanktonlar aşırı çoğalarak kalın, yapışkan bir tabaka oluşturur. Bu durum güneş ışığını ve oksijen geçişini engelleyerek deniz canlılarının boğulmasına neden olur.
Doğanın Kendi Çözümü: Biyoremediasyon
Okyanuslarda yaşanan devasa tanker kazalarını düşünün. Tonlarca zehirli petrol denize döküldüğünde suyu mekanik dev süzgeçlerle temizleyemeyiz. Bilim insanları bu çevre felaketlerini çözmek için doğanın kendi savaşçılarını, yani mikroorganizmaları kullanır. Kirlenmiş bir alanın mantar, bakteri veya bitkiler kullanılarak temizlenmesine 'Biyoremediasyon' denir. Petrol yiyen bakteriler, zehirli hidrokarbonları parçalayarak ekosisteme zarar vermeyen karbondioksit ve suya dönüştürür.
İnsanın Rolü ve Çıkarımlar
Çevre kirliliğinin ve sürdürülebilirliği kısıtlayan sorunların temelinde insanın ekosistem üzerindeki ağır baskısı yatmaktadır. Ancak biyoremediasyon örneğinde gördüğümüz gibi, doğayı anlamak ve çevreye duyarlı akılcı çözümler üretmek de bizim elimizdedir. Yaşadığımız ülkenin doğal güzelliklerine sahip çıkmalı, bilinçsiz tüketimden kaçınmalı ve sürdürülebilir bir gelecek için aktif rol almalıyız.
Sürdürülebilirliği Tehdit Eden Çevre Sorunları ve Biyoremediasyon: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi denizlerde aşırı azot ve fosfor birikimi ile su sıcaklığının artması sonucu oluşan, deniz canlılarının oksijensiz kalmasına yol açan çevre sorunudur?
- A) Biyoremediasyon
- B) Müsilaj (Deniz Salyası)
- C) Sera Etkisi
- D) Erozyon
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Müsilaj (Deniz Salyası)
Müsilaj, denizlerde artan kirlilik ve su sıcaklığı sonucu fitoplanktonların aşırı çoğalmasıyla oluşan, sudaki oksijenin tükenmesine neden olan yapışkan bir tabakadır.
2. Doğadaki kirliliklerin (örneğin tanker kazalarındaki petrol sızıntılarının) mikroorganizmalar veya bitkiler kullanılarak temizlenmesi işlemine ne ad verilir?
- A) Biyoçeşitlilik
- B) Biyokaçakçılık
- C) Biyoremediasyon
- D) Biyobirikim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Biyoremediasyon
Canlı organizmalar (özellikle bakteri ve mantarlar) kullanılarak kirlenmiş alanların temizlenmesi ve zehirli atıkların zararsız maddelere dönüştürülmesi işlemine biyoremediasyon denir.
3. Orman yangınları sonrasında ekosistemde meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Biyoçeşitlilik hızla azalır.
- B) Toprağın su tutma kapasitesi artar.
- C) Karbon döngüsündeki denge bozulur.
- D) Bölgedeki madde döngüleri kesintiye uğrar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toprağın su tutma kapasitesi artar.
Orman yangınları bölgedeki bitki örtüsünü ve kök sistemlerini yok ettiği için toprağın su tutma kapasitesi artmaz, aksine azalır ve bu da erozyon riskini büyük ölçüde artırır.
4. Biyoremediasyon uygulamalarında bakterilerin petrolü parçalayarak zararsız maddelere dönüştürmesi sürecinde, bakteriler temel olarak petrolü ne amaçla kullanır?
- A) Enerji ve karbon (besin) kaynağı olarak
- B) Suda oksijen üretmek için
- C) Kendilerine kalıcı bir inorganik yaşam alanı oluşturmak için
- D) Deniz suyunun sıcaklığını düşürmek için
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Enerji ve karbon (besin) kaynağı olarak
Bakteriler, petrol gibi yüksek enerjili hidrokarbon bileşiklerini hücresel solunumlarında enerji elde etmek ve kendi yapısal bileşenleri için bir karbon kaynağı olarak kullanırlar.
5. Denizlerdeki bir petrol sızıntısını temizlemek için ortama petrol parçalayıcı bakteriler eklenmiştir. Başlangıçta temizleme hızı çok yüksekken, ortamda hala bolca petrol olmasına rağmen bir süre sonra bakterilerin faaliyetinin durma noktasına geldiği gözlemlenmiştir. Bu durumun en temel ekolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Petrolün zamanla katılaşarak suyun dibine çökmesi
- B) Bakteriler için ortamdaki oksijen, azot veya fosfor gibi diğer sınırlayıcı faktörlerin tükenmesi
- C) Bakterilerin deniz suyundaki tuzu enerjiye dönüştürmeye başlaması
- D) Müsilajın petrolün üzerini tamamen kapatarak koruma altına alması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bakteriler için ortamdaki oksijen, azot veya fosfor gibi diğer sınırlayıcı faktörlerin tükenmesi
Bir popülasyonun üremesi ve metabolik faaliyeti için tek bir besin (petrol) yeterli değildir. Ortamdaki azot, fosfor ve oksijen gibi diğer esansiyel kaynaklar tükendiğinde sınırlayıcı faktör kuralı gereği faaliyet yavaşlar veya durur.