10. Sınıf Kimya · Ünite 3
Çökelme Tepkimeleri: Makro ve Mikro Dünyada Çevre Bilinci
Çökelme tepkimelerinin temellerini öğreniyor, deneylerde makro ve mikro ölçek kullanımının su tasarrufu ve ekosistem üzerindeki etkilerini keşfediyoruz.
Kazanım KİM.10.3.1 · 40 dk okuma
Çökelme Tepkimeleri Nedir?
İki farklı sulu çözeltiyi birbirine karıştırdığınızda, bazen çözeltideki iyonlar birleşerek suda çözünmeyen katı bir madde oluşturur. Oluşan bu katı maddeye 'çökelek', gerçekleşen olaya ise 'çökelme tepkimesi' diyoruz. Evinizde çaydanlığın dibinde biriken kireç veya doğadaki muhteşem Pamukkale travertenleri, aslında birer çökelme tepkimesi sonucudur.
Kimyasal Bir Örnek
Gümüş nitrat ve sodyum klorür çözeltilerini karıştırdığımızda beyaz renkli gümüş klorür katısı çöker. Bu tepkimenin denklemini inceleyelim:
Makro mu, Mikro mu? Seçimimiz Doğayı Nasıl Etkiler?
Laboratuvarda bir deneyi planlarken grubunuzla alacağınız kararlar ekosistemi doğrudan etkiler. 'Makro ölçekli' deneylerde büyük beherler, gramlarca kimyasal madde ve deney sonunda malzemeleri yıkamak için litrelerce temiz su kullanılır. Bu durum hem kimyasal atık miktarını artırır hem de değerli su kaynaklarımızı tüketir.
Bunun yerine 'mikro ölçekli' deneyler tasarlayabiliriz. Damlatma plakaları (spot plate) üzerinde, sadece birkaç damla çözelti kullanarak aynı çökelme reaksiyonunu gözlemleyebiliriz. Bu sayede deney sonunda oluşan kimyasal kirlilik miktarı minimuma iner.
Grup Çalışması ve Çevre Bilinci
İyi bir kimyager sadece tepkimeleri bilen değil, aynı zamanda planlı çalışan ve çevresini koruyan kişidir. Arkadaşlarınızla laboratuvar çalışması yaparken; ne kadar kimyasal kullanacağınızı, atıkları nasıl bertaraf edeceğinizi ve temizlik için harcayacağınız su miktarını önceden hesaplamanız gerekir. Doğayı korumak, deney masasında yaptığımız bilinçli seçimlerle başlar!
Çökelme Tepkimeleri: Makro ve Mikro Dünyada Çevre Bilinci: Alıştırma Soruları
1. 'Çökelme tepkimesi' kavramını en iyi açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İki gazın birleşerek sıvı oluşturmasıdır.
- B) Sulu çözeltilerin karıştırılmasıyla suda çözünmeyen katı bir maddenin oluşmasıdır.
- C) Bir maddenin oksijen gazı ile hızla tepkimeye girmesidir.
- D) Asit ve bazın nötralleşerek sadece ısı açığa çıkarmasıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sulu çözeltilerin karıştırılmasıyla suda çözünmeyen katı bir maddenin oluşmasıdır.
Çökelme tepkimelerinde iki sulu çözelti karıştırılır ve suda çözünmeyen katı bir madde (çökelek) dibe çöker.
2. Mikro ölçekli deneylerin, makro ölçekli deneylere göre en büyük çevresel avantajı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Daha gösterişli renk değişimleri sağlaması
- B) Deney süresini uzatarak daha fazla gözlem imkanı sunması
- C) Kullanılan su ve kimyasal madde miktarını ciddi oranda azaltması
- D) Sadece çok gelişmiş laboratuvarlarda yapılabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kullanılan su ve kimyasal madde miktarını ciddi oranda azaltması
Mikro ölçekte damla seviyesinde çalışıldığı için kimyasal atık ve temizlikte harcanan su miktarı çok büyük ölçüde azalır, bu da doğayı korur.
3. Kimya laboratuvarında çalışan bir grup öğrenci, deney öncesi kullanacakları madde miktarını ve temizlik için gereken su hacmini hesaplamaktadır. Bu öğrencilerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tepkimenin gerçekleşme hızını artırmak
- B) Çökelek rengini kendi istedikleri renge dönüştürmek
- C) Ekosisteme bırakılacak kimyasal kirlilik miktarını kontrol altına almak
- D) Laboratuvar ortamındaki hava sıcaklığını düşürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekosisteme bırakılacak kimyasal kirlilik miktarını kontrol altına almak
Madde ve su miktarını planlamak, kimyasal kirliliği azaltmaya ve ekosistemi korumaya yönelik çevre dostu bir davranıştır.
4. Kurşun(II) nitrat çözeltisi ile potasyum iyodür çözeltisi karıştırıldığında sarı renkli kurşun(II) iyodür katısı oluşur. Bu reaksiyon ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Bu olay bir çökelme tepkimesidir.
- B) Tepkime sonucunda kapta hiçbir çözünmüş iyon kalmaz.
- C) Oluşan sarı katı suda iyi çözünmeyen bir maddedir.
- D) Deneyin mikro ölçekte yapılması, su kaynaklarının korunmasına yardımcı olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tepkime sonucunda kapta hiçbir çözünmüş iyon kalmaz.
Çökelme tepkimesi sonrasında çökelmeyen diğer iyonlar (seyirci iyonlar) çözelti içinde kalmaya devam eder, yani kapta çözünmüş iyon bulunur.
5. Bir öğretmen sınıfı iki gruba ayırıp aynı çökelme tepkimesini yapmalarını istiyor. 1. Grup deneyi büyük beherglaslarla (makro), 2. Grup ise damlatma plakasıyla (mikro) yapıyor. Deney bitiminde her iki grubun süreçleri incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?
- A) 1. Grubun kullandığı temizlik suyu miktarı, 2. Grubunkinden daha azdır.
- B) 2. Grubun oluşturduğu kimyasal kirlilik, 1. Grubunkinden çok daha düşüktür.
- C) 2. Grubun gözlemlediği çökelme reaksiyonu kimyasal olarak daha farklıdır.
- D) Makro ölçekte oluşan çökelek, mikro ölçekte oluşan çökelekten kimyasal olarak daha saftır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 2. Grubun oluşturduğu kimyasal kirlilik, 1. Grubunkinden çok daha düşüktür.
Mikro ölçek (2. Grup) damla seviyesinde çalıştığı için hem harcanan madde hem de oluşan kimyasal atık ve kirlilik, makro ölçeğe (1. Grup) göre çok daha düşüktür. Tepkimenin kimyası her iki ölçekte de aynıdır.