10. Sınıf Kimya · Ünite 2
Etiketlerin Dili ve Molar Derişim
Günlük hayattaki etiketlerden yola çıkarak çözeltilerin derişimlerini inceliyor, mol sayısı ile hacim arasındaki örüntüyü keşfederek molarite kavramını öğreniyoruz.
Kazanım KİM.10.2.4 · 25 dk okuma
Etiketlerin Sırrı: Derişim
Marketten aldığınız bir şişe sirkenin, kolonyanın veya maden suyunun arkasındaki etiketi hiç incelediniz mi? Etiketlerde gördüğümüz 'yüzde 8 asetik asit' veya '80 derece' gibi ifadeler, o maddenin ne kadar yoğun olduğunu, yani derişimini söyler. Günlük hayatta çözünen madde miktarını anlatmak için kütlece yüzde veya hacimce yüzde gibi farklı derişim birimleri kullanırız.
Kimyanın Gözdesi: Molar Derişim (Molarite)
Yüzdelik ifadeler günlük hayatta işimize yarasa da, laboratuvarda kimyasal tepkimelerle uğraşırken tanecik sayısını çok iyi bilmemiz gerekir. Kimyada tanecik sayısını 'mol' ile ifade ettiğimizi hatırlayın. İşte bu yüzden, bir çözeltinin belirli bir hacminde ne kadar mol çözünen madde olduğunu gösteren yepyeni bir derişim birimine ihtiyaç duyarız. Kimyacıların en çok kullandığı bu birime 'Molar Derişim' veya 'Molarite' diyoruz.
Peki, molar derişimi nasıl hesaplarız? Gelin bir laboratuvar dedektifi gibi şu üç farklı şekerli su çözeltisinin değerleri arasındaki gizli örüntüyü inceleyelim.
- Birinci Çözelti: 1 Litre suda 2 mol şeker çözülmüş. Derişimi 2 Molar olarak ölçülmüş.
- İkinci Çözelti: 2 Litre suda 4 mol şeker çözülmüş. Derişimi yine 2 Molar olarak ölçülmüş.
- Üçüncü Çözelti: 0.5 Litre suda 1 mol şeker çözülmüş. Derişimi de 2 Molar olarak ölçülmüş.
Fark ettiniz mi? Çözünen maddenin mol sayısını, çözeltinin hacmine böldüğümüzde hep aynı derişim değerini elde ediyoruz! Tüm değerlerde mol sayısının hacme oranı sabittir. O halde bu harika örüntüyü matematiksel olarak modelleyebiliriz.
Elde ettiğimiz bu formülde 'M' molariteyi, 'n' çözünenin mol sayısını ve 'V' çözeltinin hacmini temsil eder.
Örneğin, 500 mL su kullanarak 0.5 mol tuz ile bir çözelti hazırladığınızı düşünelim. Önce 500 mL değerini litreye çeviririz, bu da 0.5 L yapar. Sonra formülümüzü kullanarak mol sayısını hacme böleriz (0.5 mol / 0.5 L). Sonuç 1 Molar çıkar. Gördüğünüz gibi kurduğumuz matematiksel model kusursuz çalışıyor. Artık laboratuvarda etiketleri kendi başınıza yazabilir, çözeltilerinizi güvenle hazırlayabilirsiniz.
Etiketlerin Dili ve Molar Derişim: Alıştırma Soruları
1. 1 Litre çözeltide 3 mol şeker çözünmesiyle hazırlanan bir çözeltinin molar derişimi (Molaritesi) kaçtır?
- A) 1
- B) 2
- C) 3
- D) 4
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 3
Molarite formülü M = n / V şeklindedir. Çözünenin mol sayısı (n) 3, çözeltinin hacmi (V) 1 Litre olduğuna göre 3 / 1 = 3 Molar bulunur.
2. 4 Litre hacmindeki bir çözeltide 2 mol tuz çözünmüştür. Bu tuzlu su çözeltisinin molaritesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 0.5 M
- B) 1.0 M
- C) 2.0 M
- D) 8.0 M
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 0.5 M
M = n / V formülünden yola çıkarak 2 mol / 4 Litre işlemi yapılır ve 0.5 Molar sonucuna ulaşılır.
3. 200 mL suda 0.2 mol sodyum hidroksit (NaOH) çözülerek bir laboratuvar çözeltisi hazırlanıyor. Bu çözeltinin molaritesi kaçtır?
- A) 0.001 M
- B) 0.1 M
- C) 1 M
- D) 10 M
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1 M
Molarite hesabında hacim daima Litre cinsinden alınmalıdır. 200 mL, 1000'e bölündüğünde 0.2 Litre yapar. Formülde yerine konulduğunda M = 0.2 mol / 0.2 Litre = 1 Molar bulunur.
4. 2 Molar derişime sahip 500 mL'lik bir tuzlu su çözeltisinin içinde toplam kaç mol tuz çözünmüş halde bulunur?
- A) 0.5
- B) 1
- C) 2.5
- D) 4
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1
Önce hacmi litreye çevirmeliyiz: 500 mL = 0.5 L. Formülde yerine koyarsak 2 = n / 0.5 olur. İçler dışlar çarpımı yapıldığında n = 1 mol tuz bulunduğu hesaplanır.
5. 8 gram sodyum hidroksit (NaOH) katısı tamamen çözülerek 250 mL çözelti hazırlanıyor. Bu çözeltinin molar derişimi kaçtır? (NaOH molar kütlesi: 40 g/mol)
- A) 0.2 M
- B) 0.4 M
- C) 0.8 M
- D) 1.2 M
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 0.8 M
Bu soruda öncelikle kütleyi mole çevirmeliyiz: n = kütle / molar kütle = 8 / 40 = 0.2 mol. Ardından hacmi litreye çevirelim: 250 mL = 0.25 L. Son olarak molarite formülünde (M = n / V) yerine koyarak M = 0.2 / 0.25 işlemi ile 0.8 Molar sonucuna ulaşırız.