11. Sınıf Biyoloji · Ünite 1
Bitkilerin Gizli Dili: Bitkisel Hormonlar
Bitkilerin çevresel değişimlere nasıl tepki verdiğini ve büyüme süreçlerini yöneten temel bitkisel hormonların (oksin, giberellin, etilen ve absisik asit) işlevlerini keşfedeceğiz.
Kazanım BİY.11.1.2 · 40 dk okuma
Hiç bir poşet taze elmanın içine yanlışlıkla bir çürük elma karıştığında birkaç gün içinde tüm elmaların çürüdüğünü fark ettiniz mi? Ya da kavurucu sıcaklarda susuz kalan bir saksı bitkisinin nasıl olup da hayatta kalmaya çalıştığını düşündünüz mü? Bitkilerin sinir sistemleri veya beyinleri yoktur, ancak çevrelerinde olup bitenleri algılar ve bunlara muazzam tepkiler verirler. İşte bu mükemmel iletişimi 'bitkisel hormonlar' sağlar.
Oksin: Büyümenin Baş Mimarı
Oksin, bitkilerde büyüme ve gelişmenin temel uyarıcısıdır. Özellikle gövde ve kök uçlarındaki meristem dokularda üretilir. Hücrelerin uzamasını sağlayarak bitkinin boyca büyümesini tetikler. Ayrıca bitkilerin ışığa doğru yönelmesi (fototropizma) oksin hormonunun gövdenin ışık almayan tarafında birikip o bölgeyi daha fazla uzatmasıyla gerçekleşir.
Giberellin: Uyanış ve Uzama
Uyku halindeki (dormansi) bir tohumun uyanıp çimlenmesini başlatan kahraman giberellindir. Giberellin, hücre bölünmesini ve uzamasını teşvik ederek gövdenin normalden çok daha fazla uzamasını sağlayabilir. Bahar ayları geldiğinde doğanın uyanışında en büyük pay bu hormona aittir.
Etilen: Olgunlaşma ve Yaşlanma
Girişte bahsettiğimiz çürük elma hikayesinin sırrı etilendir. Gaz formunda olan tek bitkisel hormondur. Meyvelerin olgunlaşmasını, yaprakların dökülmesini ve bitkinin yaşlanmasını uyarır. Bir elma çürümeye başladığında bol miktarda etilen gazı salgılar. Bu gaz havaya karışarak aynı poşetteki diğer elmalara ulaşır ve onların da hızla olgunlaşıp çürümesine neden olur.
Absisik Asit (ABA): Stres Savunması ve Bekleme Modu
Aşırı soğukta bırakılan veya toprağına toksik madde karışan bir saksı bitkisi, hayatta kalmak için acil durum protokolünü devreye sokar. Bu protokolün yöneticisi Absisik Asit'tir (ABA). ABA, büyüme ve gelişmeyi durdurur. Susuzluk anında yapraklardaki gözenekleri (stomaları) kapatarak su kaybını önler. Ayrıca kışın zorlu şartlarında tohumun erken çimlenmesini engelleyerek onu korur.
- Oksin: Büyümeyi ve ışığa yönelmeyi sağlar.
- Giberellin: Tohumu uyandırır ve çimlenmeyi başlatır.
- Etilen: Meyveyi olgunlaştırır (gaz formundadır).
- Absisik Asit (ABA): Zorlu koşullarda bitkiyi korumaya alır, çimlenmeyi engeller.