4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Dünya'mızın Sonu Gelmeyen Dansı: Dönme ve Dolanma
Dünya'mızın kendi ekseni etrafında dönme ve Güneş etrafında dolanma hareketlerini, bu hareketlerin sonuçlarını ve gezegenimizin yapısını keşfediyoruz.
Kazanım FB.4.3.3 · 30 dk okuma
Hareket Hâlinde Bir Gezegen: Dünya
Hiç hareket etmeden durduğunuzu sandığınız anlarda bile aslında uzayda çok hızlı bir şekilde yolculuk ettiğinizi biliyor muydunuz? Evet, üzerinde yaşadığımız harika gezegenimiz Dünya uzay boşluğunda hiç durmadan hareket eder. Bu hareketleri iki farklı dansa benzetebiliriz: Kendi etrafında dönme ve Güneş'in etrafında dolanma.
1. Dans: Kendi Etrafında Dönme
Dünya, tıpkı bir topaç gibi kendi ekseni etrafında yorulmadan döner. Sabah kalktığımızda Güneş'i görürüz, akşam ise Güneş kaybolur ve karanlık çöker. Peki Güneş nereye gidiyor? Aslında Güneş hiçbir yere gitmiyor! Dünya kendi etrafında dönerken, Güneş'e dönük olan yüzü aydınlık (gündüz), karanlıkta kalan arka yüzü ise ışıksız (gece) olur.
2. Dans: Güneş'in Etrafında Dolanma
Gezegenimiz kendi etrafında dönerken aynı zamanda Güneş'in etrafında da çok geniş bir yörüngede seyahat eder. Buna 'dolanma hareketi' diyoruz. Bu büyük yolculuğu sırasında Dünya'nın Güneş'ten aldığı ışık ve ısı miktarı yıl içinde değişir. Bu yüzden bazen havalar ısınır denize gireriz, bazen de soğur kar topu oynarız.
Dünya'nın Küreleri (Katmanları)
Bu muazzam hareketleri yapan gezegenimiz dışarıdan bir küre gibi görünür ancak yapısında çeşitli küreler (katmanlar) barındırır. Kuşların uçtuğu ve soluduğumuz havaya hava küre, okyanus ve göllere su küre, ormanlara ve insanların yaşadığı ortama canlı küre denir. Ayak bastığımız toprak ve dağlar ise taş küredir. Taş kürenin çok derinlerinde manto, dış çekirdek ve en içte inanılmaz sıcak olan iç çekirdek bulunur.
Gözlemlerimiz Bize Ne Anlatıyor?
- Sabahları doğuya baktığımızda Güneş'in doğuşunu izlememiz, gökyüzünde yavaşça hareket edip batıdan kaybolduğunu görmemiz, Dünya'nın kendi etrafında döndüğünün kanıtıdır. Kışın kalın montlar giyip sobada ısınırken, yazın ince tişörtlerle dolaşmamız ise Dünya'nın Güneş etrafında dolandığının ve mevsimlerin oluştuğunun göstergesidir.
Dünya'mızın Sonu Gelmeyen Dansı: Dönme ve Dolanma: Alıştırma Soruları
1. Dünya'nın kendi etrafında dönüşü sonucunda aşağıdakilerden hangisi meydana gelir?
- A) Mevsimler oluşur
- B) Gece ve gündüz oluşur
- C) Depremler meydana gelir
- D) Su küre ortadan kaybolur
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gece ve gündüz oluşur
Dünya kendi ekseni etrafında dönerken Güneş ışığı alan kısımlar gündüzü, arka tarafta kalıp ışık alamayan kısımlar ise geceyi yaşar. Bu sayede gece ve gündüz birbirini takip eder.
2. Dünya'nın, Güneş'in etrafındaki bir tam dolanma hareketi ne kadar zaman sürer?
- A) 1 gün (24 saat)
- B) 1 hafta (7 gün)
- C) 1 ay (30 gün)
- D) 1 yıl (365 gün 6 saat)
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1 yıl (365 gün 6 saat)
Dünya'nın Güneş etrafındaki geniş yörüngesindeki tam bir turunu tamamlamasına 1 yıl denir ve bu süre tam olarak 365 gün 6 saat sürer.
3. Emre sabah uyandığında Güneş'in doğudan yükseldiğini, öğle vakti tepede olduğunu, akşam ise batıdan kaybolduğunu gözlemlemiştir. Bu gözleme dayanarak Emre hangi çıkarımı yapmalıdır?
- A) Güneş, Dünya'nın etrafında çok hızlı dönmektedir.
- B) Dünya kendi etrafında hareket etmektedir.
- C) Dünya her geçen gün Güneş'e yaklaşmaktadır.
- D) Mevsimler sürekli değişmektedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dünya kendi etrafında hareket etmektedir.
Güneş'in gün içinde gökyüzünde yer değiştiriyormuş gibi görünmesinin temel sebebi, üzerinde yaşadığımız Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
4. Dünya'nın yapısında çeşitli katmanlar (küreler) bulunur. Aşağıdakilerden hangisinde bu katmanla ilgili verilen bilgi YANLIŞTIR?
- A) Su küre: Denizler, göller ve okyanusların bulunduğu katmandır.
- B) Hava küre: Soluduğumuz oksijenin bulunduğu gaz katmanıdır.
- C) Taş küre: Üzerinde bitkilerin yetiştiği ve yürüdüğümüz sert kabuktur.
- D) İç çekirdek: Gezegenimizin dışında yer alan en soğuk katmandır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İç çekirdek: Gezegenimizin dışında yer alan en soğuk katmandır.
İç çekirdek Dünya'nın en iç, yani merkez kısmında bulunur. Aynı zamanda gezegenimizin en sıcak (en soğuk değil) katmanıdır.
5. Ayşe günlüğüne şu notu düşmüştür: 'Ocak ayında dışarı çıkarken kalın montumu giyiyorum ve kar topu oynuyorum. Fakat Temmuz ayına geldiğimizde kısa şortumla kumsalda kumdan kaleler yapıyorum.' Ayşe'nin bu yaşadıklarının temel sebebi nedir?
- A) Dünya'nın Güneş etrafında dolanma hareketi yapması.
- B) Dünya'nın kendi etrafında oldukça hızlı dönmesi.
- C) Dünya'nın iç çekirdeğinden gelen ısının her ay yüzeye ulaşması.
- D) Hava küredeki bulutların Güneş'i kışın tamamen kapatması.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dünya'nın Güneş etrafında dolanma hareketi yapması.
Yıl içinde sıcaklıkların bu şekilde değişmesi ve kış ile yaz gibi farklı mevsimlerin yaşanması, Dünya'nın Güneş etrafında dolanma hareketi yapmasının kesin bir sonucudur.