4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 4
Maddelerin Sihirli Dönüşümü: Hâl Değişimleri
Maddelerin çevreleriyle ısı alışverişi yaparak katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında nasıl geçiş yaptığını günlük hayattan örneklerle keşfediyoruz.
Kazanım FB.4.4.1 · 40 dk okuma
Maddenin Sihirli Kıyafetleri
Merhaba genç bilim insanları! Hiç güneşli bir günde kardan adamınızın yavaş yavaş küçüldüğünü ya da soğuk bir kış sabahı evinizin camlarının buğulandığını fark ettiniz mi? İşte bunlar, maddelerin sihirli dünyasında kıyafet değiştirmesidir. Maddeler doğada üç farklı hâlde bulunur: Katı, Sıvı ve Gaz. Buz katıdır, içtiğimiz su sıvıdır, çaydanlıktan çıkan su buharı ise gazdır.
Bu Değişim Nasıl Olur?
Maddeler durup dururken hâl değiştirmezler. Bir maddenin hâl değiştirmesi için mutlaka çevresiyle ısı alışverişi yapması gerekir. Tıpkı bizim üşüdüğümüzde mont giymemiz, terlediğimizde ise montumuzu çıkarmamız gibi, maddeler de ısı alarak ya da ısı vererek başka bir hâle geçerler.
Isı Alarak (Isınarak) Gerçekleşen Değişimler
- Erime: Katı bir maddenin dışarıdan ısı alarak sıvı hâle geçmesine denir. Dondurmanızın yaz sıcağında eriyip elinize damlaması veya tavaya konan katı tereyağının ısıtılınca sıvılaşıp kayması harika bir erime örneğidir.
- Buharlaşma: Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz hâline geçmesidir. Yağmur yağdıktan sonra sokaktaki su birikintilerinin güneşin ısısıyla havaya karışıp kaybolması buharlaşmadır.
Isı Vererek (Soğuyarak) Gerçekleşen Değişimler
- Donma: Sıvı bir maddenin ısı vererek (soğuyarak) katı hâle geçmesidir. Meyve suyunu kalıplara koyup dondurucuya attığımızda, meyve suyu etrafa ısı verir ve donarak katılaşır.
- Yoğuşma: Gaz hâlindeki bir maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmesidir. Banyoda sıcak suyla yıkandığınızda aynanın etrafını saran su buharının, soğuk cama çarpıp ısı vermesi ve minik su damlalarına dönüşmesi yoğuşma örneğidir.