4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 4

Maddelerin Sihirli Dönüşümü: Hâl Değişimleri

Maddelerin çevreleriyle ısı alışverişi yaparak katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında nasıl geçiş yaptığını günlük hayattan örneklerle keşfediyoruz.

Kazanım FB.4.4.1 · 40 dk okuma

Maddenin Sihirli Kıyafetleri

Merhaba genç bilim insanları! Hiç güneşli bir günde kardan adamınızın yavaş yavaş küçüldüğünü ya da soğuk bir kış sabahı evinizin camlarının buğulandığını fark ettiniz mi? İşte bunlar, maddelerin sihirli dünyasında kıyafet değiştirmesidir. Maddeler doğada üç farklı hâlde bulunur: Katı, Sıvı ve Gaz. Buz katıdır, içtiğimiz su sıvıdır, çaydanlıktan çıkan su buharı ise gazdır.

Bu Değişim Nasıl Olur?

Maddeler durup dururken hâl değiştirmezler. Bir maddenin hâl değiştirmesi için mutlaka çevresiyle ısı alışverişi yapması gerekir. Tıpkı bizim üşüdüğümüzde mont giymemiz, terlediğimizde ise montumuzu çıkarmamız gibi, maddeler de ısı alarak ya da ısı vererek başka bir hâle geçerler.

KATI (Buz)SIVI (Su)GAZ (Buhar)ErimeBuharlaşmaDonmaYoğuşmaIsı Alır (Isınır)Isı Verir (Soğur)

Isı Alarak (Isınarak) Gerçekleşen Değişimler

  • Erime: Katı bir maddenin dışarıdan ısı alarak sıvı hâle geçmesine denir. Dondurmanızın yaz sıcağında eriyip elinize damlaması veya tavaya konan katı tereyağının ısıtılınca sıvılaşıp kayması harika bir erime örneğidir.
  • Buharlaşma: Sıvı bir maddenin ısı alarak gaz hâline geçmesidir. Yağmur yağdıktan sonra sokaktaki su birikintilerinin güneşin ısısıyla havaya karışıp kaybolması buharlaşmadır.

Isı Vererek (Soğuyarak) Gerçekleşen Değişimler

  • Donma: Sıvı bir maddenin ısı vererek (soğuyarak) katı hâle geçmesidir. Meyve suyunu kalıplara koyup dondurucuya attığımızda, meyve suyu etrafa ısı verir ve donarak katılaşır.
  • Yoğuşma: Gaz hâlindeki bir maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmesidir. Banyoda sıcak suyla yıkandığınızda aynanın etrafını saran su buharının, soğuk cama çarpıp ısı vermesi ve minik su damlalarına dönüşmesi yoğuşma örneğidir.
auto_awesome

Maddelerin Sihirli Dönüşümü: Hâl Değişimleri: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Katı bir maddenin dışarıdan ısı alarak sıvı hâle geçmesine ne ad verilir?

  2. Soru 2

    2. Aşağıdakilerden hangisi günlük yaşamda gözlemlediğimiz yoğuşma olayına bir örnektir?

  3. Soru 3

    3. Ayşe, kurabiye yapmak için margarini ocakta tavada sıvı hâle getirmiştir (I. olay). Kurabiyeleri pişirdikten sonra kalan sıvı margarini dolaba koymuş ve tekrar katılaştığını görmüştür (II. olay). Bu olaylardaki madde ve ısı ilişkisi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

  4. Soru 4

    4. Maddeler hâl değiştirirken çevreden ısı alır ya da çevreye ısı verir. Hangi seçenekteki iki olayın gerçekleşmesi için maddenin dışarıya ısı vererek soğuması gerekir?

  5. Soru 5

    5. Sınıftaki deneyde öğretmen, ağzı sıkıca kapalı şeffaf bir poşetin içine birkaç parça buz koyup güneş gören bir cam kenarına bırakıyor. Öğrenciler bir süre sonra poşetin içinde sadece su olduğunu, daha uzun bir süre sonra ise poşetin iç yüzeyinde minik su damlacıklarının biriktiğini gözlemliyorlar. Bu deneyde sırasıyla hangi hâl değişimleri yaşanmıştır?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Maddelerin Sihirli Dönüşümü: Hâl Değişimleri testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol