4. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 6
Evimize Gelen Enerjinin Sırrı: Yenilenebilir ve Yenilenemeyen Kaynaklar
Basit elektrik devrelerinden yola çıkarak devasa elektriğin nasıl üretildiğini ve enerji kaynaklarının doğaya olan etkilerini keşfediyoruz.
Kazanım FB.4.6.2 · 40 dk okuma
Merhaba sevgili bilim insanı! Daha önce pille çalışan basit elektrik devrelerini kurmuştuk. Hatırlıyor musun? Sadece bir pil, kablo, ampul ve anahtar kullanarak minik bir ışık kaynağı yapmıştık. Anahtarı kapattığımızda pildeki enerji kablolardan geçip ampulü yakıyordu.
Peki, odamızdaki lambayı yakmak, buzdolabını çalıştırmak veya televizyon izlemek için gereken o büyük elektrik nereden geliyor? Evimizdeki devasa eşyalar küçük bir pille çalışamaz. Bu elektrik, çok uzaklardaki elektrik santrallerinde üretilir ve kocaman kablolarla evimize kadar ulaşır.
Elektriği Nasıl Üretiyoruz? Enerji Kaynakları!
Elektrik santrallerinde elektrik üretebilmek için doğadaki bazı kaynakları kullanırız. Bu kaynakları doğaya olan etkilerine göre iki büyük gruba ayırıyoruz: Yenilenemeyen Enerji Kaynakları ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları.
1. Yenilenemeyen (Tükenebilen) Enerji Kaynakları
Adı üzerinde, bu kaynaklar biz kullandıkça biter ve yenilerinin oluşması milyonlarca yıl sürer. Kömür, petrol ve doğal gaz bu gruba girer. Bu kaynakların dünyamız için bazı olumsuz sonuçları vardır:
- Kömür ve petrol gibi yakıtlar elektrik üretmek için yakıldığında gökyüzüne siyah dumanlar ve zararlı gazlar bırakır.
- Bu zehirli gazlar havayı kirletir, ağaçlara, kuşlara ve soluduğumuz havaya ciddi zararlar verir.
- Aynı zamanda küresel ısınmaya yol açarak kutuplardaki buzulların erimesine neden olurlar.
2. Yenilenebilir (Tükenmeyen) Enerji Kaynakları
Doğada sürekli var olan, kendini yenileyebilen harika kaynaklardır! Güneş, rüzgâr ve akan sular (hidroelektrik) yenilenebilir enerjidir.
- Güneş panelleri sayesinde doğrudan güneş ışığından hiç duman çıkarmadan elektrik üretiriz.
- Rüzgâr türbinleri (dev rüzgâr gülleri gibi düşün) rüzgâr estikçe dönerek temiz elektrik üretir.
- Bu kaynaklar havayı kirletmez, doğaya zehirli gazlar salmaz. Üstelik rüzgâr ve güneş asla bitmez!
Sürdürülebilirlik Ne Demektir?
Sürdürülebilirlik, dünyamızın güzelliklerini bizden sonraki çocuklara ve canlılara da aynı şekilde bırakabilmek demektir. Eğer sadece kömür ve petrol kullanmaya devam edersek, bu kaynaklar bir gün tamamen tükenecek. Ayrıca dünyamız aşırı kirlendiği için yaşanamaz bir yer olacak.
Dünyamızı korumak için Güneş ve Rüzgâr gibi temiz (yenilenebilir) enerjilere geçmeliyiz. Böylece hem evimizde elektrik olur hem de gökyüzü mavi kalır, hayvanlar ormanlarda mutlu yaşar.
Evimize Gelen Enerjinin Sırrı: Yenilenebilir ve Yenilenemeyen Kaynaklar: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi temiz ve tükenmeyen (yenilenebilir) bir enerji kaynağıdır?
- A) Kömür
- B) Petrol
- C) Güneş
- D) Doğal Gaz
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Güneş
Güneş, rüzgâr ve su yenilenebilir (tükenmeyen) enerji kaynaklarıdır ve çevreyi kirletmezler. Kömür, petrol ve doğal gaz ise yenilenemez kaynaklardır.
2. Elektrik üretmek için sürekli kömür gibi yenilenemeyen enerji kaynakları kullanırsak aşağıdaki durumlardan hangisi gerçekleşir?
- A) Havayı temizlemiş oluruz.
- B) Bu kaynaklar zamanla tükenir ve doğa kirlenir.
- C) Ormanlardaki ağaçlar daha hızlı büyür.
- D) Elektrik faturası ödememize hiç gerek kalmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu kaynaklar zamanla tükenir ve doğa kirlenir.
Kömür gibi yenilenemeyen kaynaklar yandığında zehirli dumanlar çıkararak doğayı kirletir. Ayrıca kullanıldıkça azalarak bir gün biterler.
3. Öğretmeni Ece'ye 'Rüzgâr türbinleri ile elektrik üretmek doğamız için çok faydalıdır çünkü...' demiştir. Ece bu cümleyi sürdürülebilirlik açısından nasıl tamamlarsa doğru olur?
- A) ...çalışmak için kömüre ihtiyaç duyarlar.
- B) ...havayı kirletmezler ve rüzgâr hiçbir zaman tükenmez.
- C) ...sadece karlı kış günlerinde elektrik üretebilirler.
- D) ...gökyüzünü siyah dumanla kaplarlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) ...havayı kirletmezler ve rüzgâr hiçbir zaman tükenmez.
Rüzgâr türbinleri yenilenebilir bir kaynak olan rüzgârla çalışır. Zararlı gazlar çıkarmazlar ve rüzgâr doğada sürekli var olduğu için bitmez.
4. Mert, pil, kablo, duy ve anahtar kullanarak bir basit elektrik devresi kurmuştur. Bir süre sonra pilin gücü biter ve ampul söner. Çevreyi korumak isteyen Mert, bitmiş pili ne yapmalıdır?
- A) Evinin bahçesine derin bir çukur kazıp gömmelidir.
- B) Pili ateşe atıp yakmalıdır.
- C) Geri dönüşüm için atık pil toplama kutusuna atmalıdır.
- D) Normal ev çöpüne atmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geri dönüşüm için atık pil toplama kutusuna atmalıdır.
Pillerin içinde bulunan kimyasallar toprağa ve suya sızarak doğaya büyük zarar verir. Bu yüzden tükenen piller sadece atık pil kutularına atılmalıdır.
5. Bir ada ülkesi elektrik üretmek için sadece kömür santrallerini kullanmaktadır. Son yıllarda adadaki ağaçların hastalandığı, havanın sürekli dumanlı olduğu gözlemlenmiştir. Bu ülkenin yöneticisi hem elektrik üretmeye devam etmek hem de doğayı iyileştirmek için en mantıklı bilimsel çözümü arıyor. Ne yapmalıdır?
- A) Daha fazla kömür santrali inşa etmelidir.
- B) Ülkedeki bütün elektrikleri sonsuza kadar kesmelidir.
- C) Güneş panelleri ve rüzgâr türbinleri kurarak yenilenebilir enerjiye geçmelidir.
- D) Kömürü başka bir ülkeden satın alarak yakmaya devam etmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Güneş panelleri ve rüzgâr türbinleri kurarak yenilenebilir enerjiye geçmelidir.
Kömür kullanımı çevre kirliliğine neden olduğu için sorunun kaynağıdır. Hem elektrik ihtiyacını karşılamak hem de doğayı temiz tutmak için en iyi çözüm rüzgâr ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına geçmektir.