4. Sınıf Matematik · Ünite 4
Olasılık Dünyası: Kesin, İmkânsız ve Olabilir
Günlük yaşamımızdaki olayların gerçekleşme şansını tahmin etmeyi öğreniyoruz. 'Kesin', 'imkânsız' ve 'olabilir' kavramlarıyla olasılık dünyasına eğlenceli bir giriş yapıyoruz.
Kazanım MAT.4.4.1 · 30 dk okuma
Merhaba Geleceğin Matematikçisi! Geleceği Tahmin Edebilir miyiz?
Sence yarın gökyüzünden yağmur yerine şeker yağar mı? Ya da sokaktaki kuşlar seninle Türkçe konuşmaya başlar mı? Muhtemelen bu sorulara gülerek 'Hayır, bu imkânsız!' dedin. Peki, yarın sabah güneşin doğacağını sorsam? Buna da hiç düşünmeden 'Evet, kesinlikle!' dersin.
İşte matematikte bazı olayların gerçekleşme şansını incelerken tam olarak bu kelimeleri kullanırız. Haydi, günlük hayatımızdan örneklerle bu sihirli kelimeleri yakından tanıyalım!
1. Kesin Olaylar
Gerçekleşmeme ihtimali hiç olmayan, ne olursa olsun her zaman gerçekleşecek olaylara 'kesin' deriz. Örneğin; havaya attığımız bir topun yerçekimi sayesinde yere düşmesi kesindir. Ya da haftanın günlerini sayarken Pazartesi'den sonra Salı gününün gelmesi kesin bir olaydır.
2. İmkânsız Olaylar
Gerçekleşme şansı sıfır olan, dünyada olması mümkün olmayan olaylara 'imkânsız' deriz. Bir insanın kanatları veya uçağı olmadan sadece kollarını çırparak bulutlara uçması ya da bir zürafanın bir karıncadan daha küçük olması imkânsız olaylara örnektir.
3. Olabilir (Olası) Olaylar
Kesin ve imkânsızın arasında kalan, gerçekleşme şansı olan ama kesinlikle yüzde yüz olur diyemediğimiz durumlara 'olabilir' deriz. Örneğin; 'Bu yaz havalar çok sıcak ve kurak geçecek.' Bu olabilir. Ama yazın yağmur da yağabilir. Veya 'Bugün okul kantininde en sevdiğim yemek çıkacak.' Çıkabilir de, çıkmayabilir de. İki durum da mümkündür.
Deney Zamanı: Çarkıfelek!
Şimdi seninle zihnimizde bir oyun oynayalım. Aşağıda 4 eşit parçaya bölünmüş ve tamamı mavi renge boyanmış bir oyun çarkı görüyorsun.
Bu çarkı hızlıca çevirdiğimizi düşün. Çark durduğunda okun 'Mavi' rengi göstermesi KESİN bir olaydır. Neden mi? Çünkü çarkta maviden başka hiçbir renk yok! Peki çarkın durduğunda 'Kırmızı' rengi göstermesi? Harikasın, doğru bildin; bu İMKÂNSIZ bir olaydır çünkü çarkta kırmızı alan yok.
Şimdi oyunun kurallarını biraz değiştirelim. İçini göremediğimiz şeffaf olmayan bir torbanın içine 3 tane mavi, 2 tane sarı küp koyalım. Torbanın içine bakmadan bir küp çekeceğiz. Buradan sarı küp çekmemiz 'olabilir' mi? Evet! Mavi küp çekmemiz de 'olabilir'. Ancak torbadan yeşil küp çekmemiz 'imkânsız'dır.
Sen de bugün etrafına bak ve 'Bu kesin!', 'Bu imkânsız!' ya da 'Bu olabilir!' diyebileceğin olayları keşfetmeye başla!
Olasılık Dünyası: Kesin, İmkânsız ve Olabilir: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdaki olaylardan hangisi 'imkânsız' bir olaya örnektir?
- A) Yarın hava durumunun güneşli olması
- B) Bir kedinin köpek gibi havlamaya başlaması
- C) Matematik sınavından yüksek not almak
- D) Akşam yemeğinde çorba içmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir kedinin köpek gibi havlamaya başlaması
Kediler miyavlar, köpekler havlar. Bir kedinin köpek gibi havlaması doğası gereği mümkün değildir, bu yüzden imkânsız bir olaydır.
2. Bir zarı havaya attığımızda yere düşmesi nasıl bir olaydır?
- A) Kesin olay
- B) Olabilir olay
- C) İmkânsız olay
- D) Belirsiz olay
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kesin olay
Dünyamızdaki yerçekimi sayesinde havaya atılan tüm nesnelerin yere düşmesi kesindir.
3. Mert'in kalem kutusunda sadece siyah renkli kalemler vardır. Mert'in kalem kutusuna bakmadan kırmızı bir kalem alması durumu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Kesindir
- B) Olabilir
- C) İmkânsızdır
- D) Yarı yarıyadır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İmkânsızdır
Kalem kutusunda sadece siyah kalemler olduğu için içinden kırmızı bir kalem çıkma şansı sıfırdır. Bu yüzden imkânsızdır.
4. 'Yarın okulda oynayacağımız saklambaç oyununda benim ebe olmam _________.' cümlesindeki boşluğa hangi terim gelmelidir?
- A) İmkânsızdır
- B) Kesindir
- C) Yanlıştır
- D) Olabilir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olabilir
Oyunda ebe sen de olabilirsin, başka bir arkadaşın da olabilir. Bu durumun gerçekleşme ihtimali vardır ancak yüzde yüz emin olamayız. Bu yüzden 'olabilir' gelmelidir.
5. Elif, hazırladığı bir çark çevirme oyununda okun 'Yeşil' renge gelmesinin KESİN, 'Sarı' renge gelmesinin ise İMKÂNSIZ olmasını istiyor. Elif çarkını nasıl boyamalıdır?
- A) Yarısını yeşil, yarısını sarı renge boyamalıdır.
- B) Tamamını sarı renge boyamalıdır.
- C) Tamamını yeşil renge boyamalıdır.
- D) Bir parçasını sarı, kalanını yeşil renge boyamalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tamamını yeşil renge boyamalıdır.
Yeşilin 'kesin' olması için çarkın üzerinde sadece yeşil renk olmalıdır. Eğer çarkın tamamı yeşil olursa, içinde sarı renk bulunmayacağı için sarı gelmesi de otomatik olarak 'imkânsız' olur.