4. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ünite 6
Dijital Dünyanın Kahramanları: Güvenli İnternet
İnternette kişisel bilgilerimizi nasıl koruyacağımızı, siber zorbalıkla nasıl başa çıkacağımızı ve doğru bilgiye nasıl ulaşacağımızı öğreniyoruz.
Kazanım SB.4.6.1 · 30 dk okuma
Dijital Dünyaya Hoş Geldiniz!
İnternet, içinde kütüphaneler, oyun parkları ve sinemalar barındıran devasa ve sihirli bir şehre benzer. Bu şehirde gezmek, yeni şeyler öğrenmek ve eğlenmek harikadır! Ancak tıpkı gerçek hayatta karşıdan karşıya geçerken sağa ve sola baktığımız gibi, dijital dünyada da güvende olmak için bilmemiz gereken bazı kurallar vardır.
Gizli Hazinemiz: Kişisel Bilgilerimiz
Adınız, soyadınız, ev adresiniz, telefon numaranız, gittiğiniz okul ve şifreleriniz sizin 'Kişisel Bilgileriniz'dir. Bunlar tıpkı bir hazine gibi değerlidir. İnternette tanımadığınız kişilerle oyun oynarken veya sohbet ederken bu hazineyi asla paylaşmamalısınız. Çünkü ekranın arkasında kimin olduğunu tam olarak bilemeyiz.
Siber Zorbalık Nedir? Nasıl Baş Ederiz?
Bazen internette oynadığımız bir oyunda veya mesajlaştığımız bir yerde birileri bize kırıcı, üzücü veya korkutucu şeyler yazabilir. Buna 'Siber Zorbalık' diyoruz. Eğer böyle bir şeyle karşılaşırsan sakın üzülme ve korkma, çünkü suçlu sen değilsin!
Böyle bir durumda dijital kalkanlarımızı kullanmalıyız. Kötü sözlere asla aynı şekilde cevap verme. O kişiyi hemen 'engelle' ve ekranı kapat. Ardından hemen güvendiğin bir yetişkine (ailene veya öğretmenine) durumu anlat.
Bilgi Dedektifleri İş Başında: Doğru Bilgiyi Bulmak
Ödevin için bir araştırma yapıyorsun diyelim. İnternette arama yaptığında karşına binlerce site çıkar. Ama herkes internete yazı yazabildiği için okuduğumuz her bilgi doğru olmayabilir. Peki doğru ve güvenilir bilgiyi nasıl bulacağız? Adres çubuğundaki uzantılara bakarak!
- '.edu' Uzantısı: Üniversiteler ve eğitim kurumları içindir. Buradaki bilgiler uzmanlar tarafından yazıldığı için çok güvenilirdir.
- '.gov' Uzantısı: Devlet kurumlarına ait sitelerdir (örneğin Milli Eğitim Bakanlığı). Araştırmalarımızda en güvenilir kaynaklardan biridir.
Araştırma yaparken bilgisayarımızı görünmez tehlikelerden (virüslerden) korumak da çok önemlidir. Bunun için bilgisayarımızda ve tabletimizde mutlaka bir 'Antivirüs Programı' (virüs koruma programı) olmalıdır.
Örnek Olay: Cem'in Araştırma Ödevi
Cem, nesli tükenmekte olan hayvanlarla ilgili bir ödev yapıyordu. Karşısına aniden renkli ve yanıp sönen bir ekran çıktı: 'Tebrikler! Son model bir tablet kazandın! Hemen adresini ve telefonunu yaz!' yazıyordu. Cem bir an heyecanlandı. Ancak bunun bir tuzak olabileceğini ve kişisel bilgilerini çalmak istediklerini fark etti. Hemen o pencereyi kapattı ve araştırmasına '.gov' uzantılı bir doğa koruma sitesinden güvenle devam etti. Cem harika bir dijital kahraman gibi davrandı!
Dijital Dünyanın Kahramanları: Güvenli İnternet: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi internette tanımadığımız kişilerle kesinlikle PAYLAŞMAMAMIZ gereken kişisel bir bilgimizdir?
- A) En sevdiğimiz meyve
- B) Evimizin açık adresi
- C) Tuttuğumuz futbol takımı
- D) En sevdiğimiz renk
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Evimizin açık adresi
Ev adresimiz, telefon numaramız ve kimlik bilgilerimiz kişisel bilgilerimizdir ve yabancılarla paylaşılması tehlikelidir.
2. Çevrim içi bir oyunda tanımadığın biri sana kırıcı ve üzücü mesajlar gönderdi (siber zorbalık yaptı). Bu durumda yapman gereken en doğru davranış nedir?
- A) Ona aynı şekilde kötü sözlerle cevap vermek
- B) Oyunu bırakıp gizlice ağlamak ve kimseye söylememek
- C) O kişiyi engellemek ve durumu hemen ailene anlatmak
- D) Ona ev adresini verip yanına gelmesini söylemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) O kişiyi engellemek ve durumu hemen ailene anlatmak
Siber zorbalıkla karşılaştığımızda karşılık vermemeli, o kişiyi engellemeli ve güvendiğimiz bir yetişkinden (ailemizden) yardım istemeliyiz.
3. Zeynep, 'Küresel Isınma' hakkında öğretmenin verdiği araştırma ödevini yapmaktadır. Zeynep'in ödevi için aşağıdaki internet sitesi uzantılarından hangisini kullanması BİLGİNİN GÜVENİLİRLİĞİ açısından daha doğrudur?
- A) .com
- B) .gov
- C) .net
- D) .biz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) .gov
'.gov' uzantılı siteler resmi devlet kurumlarına, '.edu' uzantılı siteler ise eğitim kurumlarına aittir. Bu sitelerdeki bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği çok daha yüksektir.
4. Bilgisayarımızı, tabletimizi veya telefonumuzu internetteki görünmez tehlikelerden (zararlı yazılımlardan) korumak için hangi çözümü kullanmalıyız?
- A) Bilgisayarın ekran parlaklığını kısmalıyız
- B) Antivirüs programı kullanmalıyız
- C) Daha büyük bir klavye almalıyız
- D) Sadece geceleri internete girmeliyiz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Antivirüs programı kullanmalıyız
Cihazlarımıza virüs girmesini engellemek ve verilerimizi korumak için güncel bir antivirüs programı kullanmamız gerekir.
5. Araştırma yaparken karşına aniden 'Bedava oyun kazandınız! Şifrenizi girin.' yazan bir pencere çıktı. Bu pencerenin olası sonucu ve senin alman gereken karar ne olmalıdır?
- A) Gerçekten oyun kazanmışımdır, bu yüzden hemen şifremi yazarım.
- B) Bu bir tuzak olabilir, şifremi çalabilirler. O yüzden o pencereyi hemen kapatırım.
- C) Şifremi yazarım ama sadece bir kısmını veririm.
- D) Bedava olduğu için arkadaşlarıma da haber verip onların şifresini de girerim.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu bir tuzak olabilir, şifremi çalabilirler. O yüzden o pencereyi hemen kapatırım.
İnternetteki bu tür pencereler genellikle dolandırıcılık amacı taşır ve kişisel bilgilerimizi çalmak ister. Bu nedenle bu tür isteklere asla cevap vermemeli ve sekmeyi kapatmalıyız.