4. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ünite 2
Doğal Çevremizi Tanıyalım ve Koruyalım
Doğal ve insan yapımı (beşerî) unsurları ayırt etmeyi, yakın çevremizdeki yeryüzü şekillerini ve doğanın harika dengesini keşfedeceğimiz eğlenceli bir yolculuğa çıkıyoruz.
Kazanım SB.4.2.2 · 30 dk okuma
Dedektif Gibi İnceleyelim!
Pencereden dışarı baktığında neler görüyorsun? Belki rüzgarda sallanan ağaçlar, gökyüzünde süzülen kuşlar, pamuk gibi bulutlar... Belki de yüksek binalar, asfalt yollar ve arabalar... İşte etrafımızda gördüğümüz bu varlıklar iki ana gruba ayrılır: Doğal çevre unsurları ve insan yapımı (beşerî) unsurlar.
Doğal Çevre Unsuru Nedir?
Doğada kendiliğinden bulunan, insanların yapmadığı her şeye 'doğal çevre unsuru' diyoruz. Yakın çevremize alıcı bir gözle baktığımızda birçok doğal unsur görebiliriz. Bunlar neler mi olabilir? Haydi listemize bakalım:
- Yüksek dağlar, derin vadiler ve uçsuz bucaksız ovalar gibi yeryüzü şekilleri
- Şırıl şırıl akan nehirler, masmavi denizler ve göller
- Yağmur, kar, rüzgâr gibi hava koşulları
- Ormanlardaki ağaçlar, uçan kuşlar ve tüm canlılar
Doğanın Muhteşem Dengesi
Doğada var olan her canlının ve cansız varlığın çok önemli bir görevi vardır. Tıpkı dev bir yapbozun parçaları gibi hepsi birbirine kopmaz bir bağ ile bağlıdır. Buna 'doğal denge' adını veriyoruz. Örneğin; güneş yeri ısıtır, sular buharlaşıp bulut olur, yağmur yağar bitkiler büyür, bitkiler havayı temizler ve diğer canlılara yiyecek olur.
Biz insanlar da doğanın bir parçasıyız ve tüm ihtiyaçlarımızı (yemek, su, barınma) bu muhteşem doğadan karşılarız. Ancak yeni yollar açarken veya dev binalar inşa ederken doğanın bu harika dengesine zarar vermemeye çok dikkat etmeliyiz. Eğer gereksiz yere ormanları yok edersek, orada yaşayan hayvanlar evsiz kalır, hava kirlenir ve en sonunda doğal denge bozulur. Doğayı korumak, aslında kendi geleceğimizi korumaktır!
Doğal Çevremizi Tanıyalım ve Koruyalım: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi bir 'doğal çevre unsuru'dur?
- A) Üzerinden arabaların geçtiği asma köprü
- B) Gökyüzüne kadar uzanan gökdelen
- C) Karlarla kaplı yüksek bir dağ
- D) Otomobil üreten büyük bir fabrika
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Karlarla kaplı yüksek bir dağ
Köprü, gökdelen ve fabrika insanlar tarafından yapılmıştır (beşerî). Ancak dağ, doğada kendiliğinden bulunan bir doğal çevre unsurudur.
2. Aşağıdaki varlıklardan hangisi doğal çevre unsuru DEĞİLDİR?
- A) Ormandaki çam ağaçları
- B) Şehirler arası asfalt otoyol
- C) Gökyüzündeki beyaz bulutlar
- D) Şırıl şırıl akan nehir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şehirler arası asfalt otoyol
Ağaçlar, bulutlar ve nehir doğada kendiliğinden bulunur. Asfalt otoyol ise insanların ulaşım için yaptığı beşerî (insan yapımı) bir unsurdur.
3. 'Doğadaki tüm canlı ve cansız varlıkların birbirine sıkı sıkıya bağlı olmasına ve uyum içinde çalışmasına ................... denir.' Boş bırakılan yere hangi kavram gelmelidir?
- A) Hava durumu
- B) Yeryüzü şekilleri
- C) Beşerî unsurlar
- D) Doğal denge
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğal denge
Canlıların ve cansız varlıkların birbirini etkileyerek uyum içinde bir bütün oluşturmasına doğal denge adı verilir.
4. Zeynep, evinin çevresinde gördüklerini defterine şu şekilde not etmiştir: '1. Çınar ağacı, 2. Sokak lambası, 3. Serçe kuşu, 4. Otobüs durağı.' Zeynep'in listesindeki doğal unsurlar hangileridir?
- A) 1 ve 3 (Çınar ağacı, Serçe kuşu)
- B) 2 ve 4 (Sokak lambası, Otobüs durağı)
- C) 1 ve 2 (Çınar ağacı, Sokak lambası)
- D) 3 ve 4 (Serçe kuşu, Otobüs durağı)
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1 ve 3 (Çınar ağacı, Serçe kuşu)
Çınar ağacı ve serçe kuşu doğada kendiliğinden var olan doğal unsurlardır. Sokak lambası ve otobüs durağı ise insanlar tarafından yapılmıştır.
5. 'İnsanlar daha fazla tarla açmak için ormanları kestiğinde, orada yaşayan bazı hayvan türleri yuvasız kalmış ve sayıları azalmıştır.' Bu durum bize en çok neyi kanıtlamaktadır?
- A) Ormanların kesilmesinin havayı temizlediğini
- B) Hayvanların kolayca yeni evler bulabildiğini
- C) İnsan faaliyetlerinin doğanın dengesini bozabileceğini
- D) Tarlaların doğal çevre unsuru olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnsan faaliyetlerinin doğanın dengesini bozabileceğini
Ormanların yok edilmesi hayvanların yaşam alanını elinden alır ve bu durum doğadaki canlı-cansız uyumunu, yani doğal dengeyi bozar.