4. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ünite 5
İstek mi, İhtiyaç mı? Bilinçli Tüketici Olma Yolunda
Bu derste isteklerimiz ile ihtiyaçlarımız arasındaki farkı öğrenecek, sınırlı kaynaklarımızı nasıl etkili kullanacağımızı ve bilinçli bir tüketici olmanın yollarını keşfedeceğiz.
Kazanım SB.4.5.2 · 40 dk okuma
Alışveriş Macerasına Hazır mısın?
Merhaba sevgili öğrenciler! Bazen markette rafların arasında dolaşırken veya bir mağazanın vitrinine bakarken pek çok şey almak isteriz. Rengarenk oyuncaklar, lezzetli atıştırmalıklar veya yeni giysiler dikkatimizi çeker. Peki ama her gördüğümüzü almalı mıyız? İşte burada karşımıza hayatımız boyunca kullanacağımız iki sihirli kavram çıkıyor: İstek ve İhtiyaç.
İhtiyaç ve İstek Nedir?
Yaşamımızı sürdürebilmek için mutlaka karşılanması gereken, olmadığında sağlık sorunları veya büyük zorluklar çektiğimiz şeylere ihtiyaç diyoruz. Beslenmek için yemek yemek, soğuktan korunmak için kalın giysiler giymek veya hastalandığımızda doktora gidip ilaç kullanmak temel ihtiyaçlarımızdır. İhtiyaçlarımız hayati önem taşır ve kesinlikle ertelenemez.
Olmasa da rahatlıkla yaşayabileceğimiz, hayatta kalmamız için zorunlu olmayan ama sahip olduğumuzda bize keyif ve mutluluk veren şeylere ise istek diyoruz. Yeni çıkan bir bilgisayar oyunu, renkli bir top veya çok sevdiğiniz bir dondurmayı yemek birer istektir. İstekler hayatımızı güzelleştirir ama olmazlarsa hayatımız tehlikeye girmez.
Sınırlı Kaynaklar ve Bilinçli Kararlar
İsteklerimizi ve ihtiyaçlarımızı karşılamak için alışveriş yaparız. Ancak dünyadaki hiçbir kaynak, ailemizin emek vererek kazandığı maddi kaynaklar (yani para) da dâhil olmak üzere sınırsız değildir. Cebimizdeki veya kumbaramızdaki paramızın belirli bir sınırı vardır. Bu yüzden alışveriş yaparken maddi kaynaklarımızı çok dikkatli kullanmalıyız. Önce mutlaka ihtiyaçlarımızı karşılamalıyız. Eğer temel ihtiyaçlarımızı karşıladıktan sonra bütçemiz artarsa, o zaman isteklerimize sıra verebiliriz. Buna bilinçli karar vermek diyoruz.
Bilinçli Tüketici Nasıl Davranır?
Bilinçli bir tüketici olmak, paramızı ve diğer tüm kaynaklarımızı en verimli, en faydalı şekilde kullanmak demektir. Bilinçli bir tüketici alışveriş sürecinde sırasıyla şunlara dikkat eder:
- Alışverişe çıkmadan önce evdeki eksikleri belirler ve mutlaka bir ihtiyaç listesi hazırlar.
- Farklı mağazalardaki ürünlerin fiyatlarını araştırıp karşılaştırır ve bütçesine en uygun olanı seçer.
- Alacağı ürünlerin kaliteli, sağlıklı ve güvenli olmasına, TSE (Türk Standardları Enstitüsü) damgası taşımasına özen gösterir.
- Paketli gıdalar alırken mutlaka ambalajın üzerindeki Son Tüketim Tarihini (STT) dikkatlice kontrol eder.
- Alışverişini tamamladıktan sonra, olası bir problemde hakkını arayabilmek için mutlaka fiş veya fatura alır.
İstek mi, İhtiyaç mı? Bilinçli Tüketici Olma Yolunda: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi yaşamımızı sürdürebilmek için mutlaka karşılamamız gereken bir temel ihtiyaçtır?
- A) Oyuncak araba
- B) Sinema bileti
- C) Beslenme
- D) Video oyunu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Beslenme
Beslenme, barınma ve giyinme gibi hayatta kalmamız için zorunlu olan şeyler temel ihtiyaçlarımızdır. Diğer seçenekler ise hayatımızı güzelleştiren isteklerdir.
2. Alışverişe çıkmadan önce alınacakları önceden bir kâğıda yazan öğrenci aşağıdakilerden hangisini yapmıştır?
- A) İhtiyaç listesi hazırlamıştır.
- B) Son kullanma tarihine bakmıştır.
- C) Garanti belgesi sormuştur.
- D) Fiyat araştırması yapmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İhtiyaç listesi hazırlamıştır.
Alınacakların önceden planlanıp unutulmaması ve gereksiz harcama yapılmaması için hazırlanan yazıya ihtiyaç listesi (alışveriş listesi) denir.
3. Ayşe kış aylarında giymek için bir bota ihtiyaç duymaktadır. Aynı zamanda çok sevdiği bir yazarın yeni çıkan hikâye kitabını da almak istemektedir. Ayşe'nin harçlığı sadece birini almaya yetmektedir. Bilinçli bir tüketici olarak Ayşe nasıl bir karar vermelidir?
- A) İkisini de almaktan tamamen vazgeçmelidir.
- B) Önce temel ihtiyacı olan kışlık botu almalıdır.
- C) Önce isteği olan hikâye kitabını almalıdır.
- D) Parasını harcamayıp kışın bot yerine yazlık ayakkabı giymelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Önce temel ihtiyacı olan kışlık botu almalıdır.
Bilinçli bir tüketici, maddi kaynakları sınırlı olduğunda önceliği daima temel ihtiyaçlarına verir. Kışlık bot bir ihtiyaç, hikâye kitabı ise ertelenebilir bir istektir.
4. İstek ve ihtiyaçlarımızı karşılarken her istediğimizi aynı anda alamayız. Bunun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İhtiyaçlarımızın günden güne değişmesi.
- B) İsteklerimizin çok az sayıda olması.
- C) Mağazaların her zaman açık olmaması.
- D) İstek ve ihtiyaçları satın aldığımız maddi kaynaklarımızın sınırlı olması.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İstek ve ihtiyaçları satın aldığımız maddi kaynaklarımızın sınırlı olması.
İstek ve ihtiyaçlarımızı parayla satın alırız. Paramız sonsuz bir kaynak değildir, bir sınırı vardır. Bu yüzden bütçemize göre önceliklerimizi belirleyip bilinçli kararlar vermeliyiz.
5. I. Sadece reklamını beğendiği için ihtiyacı olmayan bir ürünü almak. II. Ürünü alırken son kullanma tarihini kontrol etmek. III. Aynı ürünü farklı mağazalarda karşılaştırıp uygun fiyatlı olanı seçmek. Yukarıdakilerden hangileri bilinçli bir tüketicinin yapacağı doğru davranışlardandır?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) II ve III
- D) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: C) II ve III
Bilinçli bir tüketici reklamların etkisinde kalarak gereksiz harcama yapmaz (I yanlış). Ancak mutlaka fiyat karşılaştırması yapar ve son kullanma tarihini kontrol eder (II ve III doğru).