5. Sınıf Fen Bilimleri · Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm
Çevremizdeki Atıkları Yönetmek: Sıfır Atık Macerası
Evsel atıkların çevremize etkisini keşfederek, atık yönetimi, geri dönüşüm ve yeniden kullanım yollarını günlük hayatımızdan örneklerle öğreneceğiz.
Kazanım FB.5.7.1 · 25 dk okuma
Çöpe Attıklarımız Gerçekten Çöp mü?
Her gün evimizde, okulumuzda veya parkta birçok eşyayı çöpe atıyoruz. Peki, attığımız her şey gerçekten çöp müdür? Evimizde kullandığımız ve artık işimize yaramayan maddelere 'evsel atık' diyoruz. Yemek artıkları, boş meyve suyu kutuları, eski defter yaprakları... Bunların hepsi evsel atıktır. Ancak bu atıkların birçoğu doğaya zarar vermeden tekrar kullanılabilir!
Atık Yönetimi ve Sıfır Atık Hiyerarşisi
Atık yönetimi, bir eşyanın üretiminden doğaya karışana kadar geçen sürecin planlanmasıdır. Amacımız doğaya en az zararı vermektir. Buna 'Sıfır Atık Hiyerarşisi' diyoruz. Bu kuralın çok basit adımları vardır:
- İlk adım, ihtiyacımız olmayan şeyleri almamak yani 'atığı önlemek'tir. İkinci adım, eşyalarımızı atmadan önce farklı amaçlarla tekrar değerlendirmek yani 'yeniden kullanım'dır. Üçüncü adım ise atıkları fabrikalarda yeni ürünlere çevirmek yani 'geri dönüşüm'dür.
Geri Kazanım, İleri Dönüşüm ve Uzaklaştırma
Eğer bir atığı yakarak ondan elektrik enerjisi elde ediyorsak buna 'geri kazanım' denir. En yaratıcı yöntem ise 'ileri dönüşüm'dür! Eski, yırtılmış bir kot pantolonu kesip şık bir kalem kutusu dikmek ileri dönüşüme harika bir örnektir. Böylece eski bir eşyaya yepyeni ve eskisinden daha değerli bir görev vermiş oluruz. En son çaremiz ise atıkları doğadan güvenli bir şekilde saklamaktır, buna da 'uzaklaştırma' diyoruz. Uzaklaştırma en az tercih etmemiz gereken yöntemdir.
Yakın Çevremizi Gözlemleyelim
Şimdi okulunuzu veya sokağınızı bir düşünün. Geri dönüşüm kutuları var mı? Kâğıt, plastik ve cam atıklar için ayrı bölmeler bulunuyor mu? Eğer çevremizdeki tüm atıklar ayrıştırılmadan tek bir çöp kutusuna atılıyorsa, bu atıklar birbirini kirletir (örneğin yağlı bir yemek artığı temiz bir kâğıdı mahveder) ve geri dönüştürülmeleri çok zorlaşır. Kendi atık yönetimi deneyimlerimizi gözden geçirmeli, evimizde atıkları ayrı poşetlerde biriktirerek yakın çevremize örnek olmalıyız.
Çevremizdeki Atıkları Yönetmek: Sıfır Atık Macerası: Alıştırma Soruları
1. Evlerimizde kullandığımız, artık işimize yaramayan ve çöpe atmak üzere ayırdığımız maddelere genel olarak ne ad verilir?
- A) A) İleri Dönüşüm
- B) B) Evsel Atık
- C) C) Geri Kazanım
- D) D) Uzaklaştırma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) B) Evsel Atık
Evimizde kullandığımız ve artık işimize yaramayan atıklara evsel atık adı verilir.
2. Eskimiş ve yırtılmış bir kot pantolonu kesip, dikerek kendine şık bir okul çantası yapan bir öğrenci, aşağıdaki atık yönetimi adımlarından hangisini uygulamıştır?
- A) A) İleri Dönüşüm
- B) B) Uzaklaştırma
- C) C) Atığı Önleme
- D) D) Geri Kazanım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) A) İleri Dönüşüm
Eski ve işe yaramayan bir eşyanın el becerisiyle yeni ve değerli bir eşyaya dönüştürülmesine ileri dönüşüm denir.
3. Sıfır atık hiyerarşisine göre, doğayı korumak için atmamız gereken ilk ve en önemli adım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) A) Atıkları fabrikada enerjiye dönüştürmek
- B) B) Eşyaları çöp kutusuna atıp uzaklaştırmak
- C) C) İhtiyacımız olmayan ürünleri almayarak atığı önlemek
- D) D) Atıkları ayrıştırarak geri dönüşüm kutusuna atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) C) İhtiyacımız olmayan ürünleri almayarak atığı önlemek
Sıfır atık hiyerarşisinde en önemli ve ilk adım, o atığı hiç oluşturmamak yani atığı önlemektir.
4. Okul bahçesinde sadece tek bir büyük çöp kutusu olduğunu ve bütün öğrencilerin kâğıt, plastik şişe ve elma çöplerini aynı kutuya attığını gözlemleyen Ali, nasıl bir çıkarım yaparsa doğru olur?
- A) A) Okulda sıfır atık kuralları başarıyla uygulanmaktadır.
- B) B) Bütün atıklar aynı fabrikaya gideceği için onları ayırmaya gerek yoktur.
- C) C) Atıkların hepsi birbirine karıştığı için temiz olan kâğıtların geri dönüşümü zorlaşacak veya imkansız hale gelecektir.
- D) D) Yemek artıkları plastiğin daha hızlı geri dönüştürülmesini sağlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) C) Atıkların hepsi birbirine karıştığı için temiz olan kâğıtların geri dönüşümü zorlaşacak veya imkansız hale gelecektir.
Atıkların kaynağında ayrıştırılmaması, temiz atıkların kirlenmesine ve geri dönüşümlerinin zorlaşmasına neden olur.
5. Elif evlerindeki atık miktarını azaltmak için bazı kararlar almıştır: I. Market alışverişlerinde plastik poşet satın almak yerine evdeki bez çantayı kullanmak. II. Eskiyen oyuncaklarını çöpe atmak yerine tamir edip küçük kardeşine vermek. III. Geri dönüştürülemeyen atıkları düzenli olarak çöp sahasına göndermek. Elif'in bu kararları sırasıyla hangi atık yönetimi basamaklarına örnektir?
- A) A) I. Önleme, II. Yeniden Kullanım, III. Uzaklaştırma
- B) B) I. Geri Dönüşüm, II. İleri Dönüşüm, III. Geri Kazanım
- C) C) I. Yeniden Kullanım, II. Önleme, III. Geri Dönüşüm
- D) D) I. Uzaklaştırma, II. Yeniden Kullanım, III. Önleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) A) I. Önleme, II. Yeniden Kullanım, III. Uzaklaştırma
Plastik poşet almamak atığı önlemektir. Oyuncakları tamir edip kullanmak yeniden kullanımdır. Çöpe atıp çöp sahasına yollamak ise uzaklaştırmadır.