5. Sınıf Fen Bilimleri · Yaşamımızdaki Elektrik
Elektriğin Evrensel Dili: Devre Elemanları ve Sembolleri
Basit elektrik devrelerindeki elemanları, bu elemanların sembollerini ve bilimde neden evrensel ortak bir dil kullandığımızı keşfediyoruz.
Kazanım FB.5.6.1 · 25 dk okuma
Dünyanın Neresine Gidersen Git Değişmeyen Dil
Düşün ki Japonya'daki bir mühendis bir el feneri devresi tasarladı ve bunu Türkiye'deki bir üreticiye gönderdi. Eğer her ikisi de devreyi kendi dillerindeki kelimelerle veya gerçeğe benzeyen karmaşık resimlerle anlatsaydı ne olurdu? Herkesin çizim yeteneği farklı olduğu için birbirlerini anlamakta çok zorlanırlardı! İşte bu yüzden bilim insanları harika bir çözüm bulmuşlar: Semboller!
Hangi Devre Elemanlarının Sembolü Var?
Basit bir elektrik devresi kurarken temel olarak pil, ampul, anahtar ve iletken tel kullanırız. Bu elemanları deftere fotoğraftaki gibi çizmek hem çok zaman alır hem de karışıklığa yol açar. Bu yüzden çok daha basit çizimler olan sembolleri kullanırız.
- Pil: Devreye enerji sağlar. Biri uzun (+ kutup), diğeri kısa ve kalın (- kutup) iki paralel çizgi ile gösterilir.
- Ampul: Elektrik enerjisini ışığa çevirir. Yuvarlak bir daire içinde çarpı (X) işareti ile çizilir.
- Anahtar: Elektriğin geçişini kontrol eder. Açıkken iki nokta arasında havaya kalkmış bir çizgi, kapalıyken iki noktayı birleştiren düz bir çizgi şeklindedir.
- İletken Tel: Elektriği taşır. Sadece düz bir çizgi olarak gösterilir.
Ancak devrede kullandığımız her malzemenin bir sembolü yoktur! Örneğin, ampulün oturtulduğu 'duy' ve pillerin yuvarlanmasını engelleyen 'pil yatağı' devrenin temel elektriksel bileşenleri olarak kabul edilmezler. Onlar sadece yardımcı elemanlardır. Bu yüzden duy ve pil yatağının bilimsel bir şema sembolü yoktur.
Sembollerin Bize Sağladığı Avantajlar Nelerdir?
- Zamandan Tasarruf: Her elemanın detaylı resmini çizmek saatler sürebilir ama sembolleri saniyeler içinde çizebiliriz.
- Hataları Önler: Karışık çizimlerde neyin nereye bağlandığını anlamak zordur. Semboller sayesinde şemalar çok temiz ve nettir.
- Dünya Çapında İletişim: Farklı ülkelerdeki insanlar ortak semboller sayesinde birbirlerinin çalışmalarını anlayıp uygulayabilirler.
Elektriğin Evrensel Dili: Devre Elemanları ve Sembolleri: Alıştırma Soruları
1. Devre sembollerinden hangisi 'yuvarlak bir daire içerisinde çarpı (X) işareti' şeklinde çizilir?
- A) Pil
- B) Ampul
- C) Anahtar
- D) İletken tel
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ampul
Ampul, elektrik şemalarında çizimi kolaylaştırmak için daire içinde çarpı (X) işareti sembolü ile gösterilir.
2. Aşağıdaki devre elemanlarından hangisinin elektrik devre şemalarında kullanılan evrensel bir sembolü yoktur?
- A) Pil
- B) İletken tel
- C) Anahtar
- D) Duy
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Duy
Duy ve pil yatağı devrenin çalışması için temel yardımcı araçlardır, elektriksel temel bileşen olmadıkları için bilimsel bir sembolleri yoktur.
3. Bilim insanları neden devre elemanlarının gerçekçi resimlerini çizmek yerine basit sembollerini kullanmayı tercih etmişlerdir?
- A) Sadece bilimle ilgilenen özel kişilerin anlamasını sağlamak için
- B) İsteyen herkesin kendi yaratıcılığını kullanarak farklı çizimler yapması için
- C) Tüm dünyada geçerli ortak bir bilimsel dil oluşturup iletişimi kolaylaştırmak için
- D) Gerçekçi resimlerin elektrik akımını yavaşlattığını düşündükleri için
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tüm dünyada geçerli ortak bir bilimsel dil oluşturup iletişimi kolaylaştırmak için
Sembol kullanmanın en büyük avantajı, dil veya ülke fark etmeksizin herkesin aynı şekilden aynı devreyi anlamasını sağlayan ortak bir bilimsel dil oluşturmasıdır.
4. Ayşe kurduğu devrede ampulün yanmasını istemiyor, elektriğin akışını durdurmayı planlıyor. Ayşe devresinin şemasını çizerken anahtarı hangi sembolle göstermelidir?
- A) Biri uzun diğeri kısa iki paralel çizgi ile
- B) Daire içerisinde çarpı işareti ile
- C) İki noktayı birbirine bağlayan dümdüz bir çizgi ile
- D) İki nokta arasında havaya kalkmış (açık) bir çizgi ile
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İki nokta arasında havaya kalkmış (açık) bir çizgi ile
Elektrik akışını durdurmak için anahtar 'açık' konuma getirilmelidir. Açık anahtar sembolü, iki nokta arasında bağlantısı kopmuş, havaya kalkmış bir çizgi ile gösterilir.
5. Öğretmen, Burak'tan devre elemanlarını 'Sembolü Olanlar' ve 'Sembolü Olmayanlar' olarak ikiye ayırmasını istemiştir. Burak'ın yaptığı aşağıdaki gruplandırmalardan hangisi bilimsel olarak doğrudur?
- A) Sembolü Olanlar: Pil, Duy / Sembolü Olmayanlar: Anahtar, Ampul
- B) Sembolü Olanlar: Ampul, Anahtar / Sembolü Olmayanlar: Duy, Pil yatağı
- C) Sembolü Olanlar: Pil yatağı, İletken tel / Sembolü Olmayanlar: Duy, Pil
- D) Sembolü Olanlar: Duy, Pil yatağı / Sembolü Olmayanlar: Ampul, İletken tel
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sembolü Olanlar: Ampul, Anahtar / Sembolü Olmayanlar: Duy, Pil yatağı
Ampul ve anahtarın devrede kullandığımız evrensel sembolleri vardır. Ancak duy ve pil yatağı yardımcı araçlar olduğu için sembolleri bulunmaz.