5. Sınıf Fen Bilimleri · Canlıların Yapısına Yolculuk
Gizli Dünyaya Yolculuk: Hücre ve Mikroskop
Canlıların en küçük yapı taşı olan hücreyi ve bu gizemli dünyayı görmemizi sağlayan mikroskobu keşfediyoruz. Bitki ve hayvan hücrelerinin temel kısımlarını öğrenip çizimler yapacağız.
Kazanım FB.5.3.1 · 40 dk okuma
Görünmeze Mercek Tutalım!
Çevremize baktığımızda ağaçlar, kuşlar, kediler ve daha pek çok canlı görürüz. Peki, bu canlıların devasa bir legodan yapıldığını ve her bir lego parçasının da kendi içinde harika bir düzeni olduğunu söylesem ne düşünürsünüz? İşte tüm canlıları oluşturan bu minicik lego parçalarına 'hücre' diyoruz. Hücreler o kadar küçüktür ki onları çıplak gözle göremeyiz.
Sihirli Gözlüğümüz: Mikroskop
Hücreleri görebilmek için süper kahraman gözlüklerine, yani bir 'mikroskoba' ihtiyacımız var. Mikroskop, gözle görülemeyecek kadar küçük nesneleri özel mercekleri sayesinde büyüterek detaylıca incelememizi sağlar. Mikroskobun bazı temel bölümleri şunlardır:
- Oküler (Göz merceği): Mikroskoba gözümüzle baktığımız kısımdır. • Objektifler: İncelenecek maddeye en yakın olan ve onu asıl büyüten merceklerdir. • Nesne Tablası: İnceleyeceğimiz örneği koyduğumuz düz kısımdır. • Işık Kaynağı: Örneği aydınlatarak net bir görüntü elde etmemizi sağlar. • Ayar Düğmeleri: Görüntüyü netleştirmek için kullandığımız kısımlardır.
Hücrenin 3 Ana Kahramanı
Mikroskopta bir bitki yaprağını veya yanağımızın içinden alınan minicik bir örneği incelediğimizde üç temel yapı görürüz:
- Hücre Zarı: Hücrenin dışını bir paket gibi sarar ve korur. Kapıdaki güvenlik görevlisi gibidir, giriş çıkışları kontrol eder. 2. Sitoplazma: Zar ile çekirdek arasını dolduran yumurta akına benzeyen jölemsi sıvıdır. Yaşamsal faaliyetler burada olur. 3. Çekirdek: Hücrenin beyni yani yönetim merkezidir.
Bitki ve Hayvan Hücreleri Karşı Karşıya!
Hem soğan zarını (bitki) hem de kendi yanağımızın içini (hayvan) mikroskopta incelediğimizi hayal edelim. İkisinde de zar, sitoplazma ve çekirdek bulunur. Ancak soğan zarı hücreleri duvarları olan dikdörtgen kutucuklara benzerken, hayvan hücreleri daha çok yuvarlak veya oval şekillidir. Kendi çizimlerinizi yaparken bitki hücrelerini köşeli, hayvan hücrelerini ise yuvarlak çizmeyi unutmayın!
Gizli Dünyaya Yolculuk: Hücre ve Mikroskop: Alıştırma Soruları
1. Mikroskoba bakarak inceleme yaptığımız ve gözümüzü dayadığımız kısım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Işık kaynağı
- B) Nesne tablası
- C) Oküler (Göz merceği)
- D) Ayar düğmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Oküler (Göz merceği)
Mikroskopta gözümüzü dayayıp baktığımız mercek sistemine oküler veya göz merceği adı verilir.
2. Bir hayvan hücresini mikroskopta inceleyen Ayşe, hücrenin yönetim merkezi olan yapıyı gözlemliyor. Ayşe'nin gözlemlediği bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hücre zarı
- B) Çekirdek
- C) Sitoplazma
- D) Nesne tablası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çekirdek
Hücrenin beyni gibi çalışan ve tüm faaliyetleri yöneten temel kısım çekirdektir.
3. Öğretmeni, Ali'den hücrenin temel kısımlarını görevlerine göre eşleştirmesini istiyor. I. Madde giriş çıkışını kontrol eder. II. Yaşamsal olayların gerçekleştiği sıvı kısımdır. Bu görevleri yerine getiren yapılar sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Hücre zarı - Sitoplazma
- B) Çekirdek - Hücre zarı
- C) Sitoplazma - Çekirdek
- D) Hücre zarı - Çekirdek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hücre zarı - Sitoplazma
Hücreye madde giriş çıkışını hücre zarı kontrol eder. Yaşamsal olayların olduğu jölemsi sıvı ise sitoplazmadır.
4. Mikroskopta incelenen bir hücrenin şeklinin köşeli ve dikdörtgene benzer olduğu görülüyor. Bu gözleme dayanarak aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle yapılabilir?
- A) Bu bir hayvan hücresidir.
- B) Bu hücrede çekirdek bulunmaz.
- C) Bu bir bitki hücresidir.
- D) Bu hücrenin sitoplazması yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bu bir bitki hücresidir.
Bitki hücreleri köşeli bir yapıya sahipken hayvan hücreleri genellikle yuvarlak veya oval şekillidir.
5. Bir öğrenci mikroskop kullanarak soğan zarı ve yanak içi epitel hücresini inceliyor. Her iki gözleminden sonra defterine hücrelerin çizimini yapıyor. Bu öğrencinin çizimlerini kontrol eden öğretmeni, aşağıdaki durumlardan hangisini görürse öğrencinin hata yaptığını anlar?
- A) Her iki çizimde de hücre zarı göstermesi.
- B) Yanak içi hücresini köşeli ve kutu gibi çizmesi.
- C) Her iki hücre çiziminde de sitoplazma ve çekirdek belirtmesi.
- D) Soğan zarı hücresini köşeli bir yapıda çizmesi.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yanak içi hücresini köşeli ve kutu gibi çizmesi.
Yanak içi hücresi bir hayvan hücresidir ve yuvarlak veya oval çizilmesi gerekir. Köşeli ve kutu gibi çizmek bitki hücrelerine ait bir özelliktir.