Online Kolej
Kayıt Ol

5. Sınıf Fen Bilimleri · Kuvveti Tanıyalım

Sürtünmeyi Kontrol Etmek: Kendi Modelini Tasarla!

Bu derste sürtünme kuvvetini nasıl artırıp azaltabileceğimizi keşfedecek, hava ve su direncini kullanarak günlük hayattaki problemlere özgün modeller tasarlayacağız.

Kazanım FB.5.2.3 · 40 dk okuma

Sürtünmeyi Kontrol Eden Kahraman: Sen!

Hiç buzda kayıp düştüğün veya kapağı sıkışmış bir kavanozu açmakta zorlandığın oldu mu? Belki de rüzgarlı bir havada şemsiyeni tutmakta çok zorlandın. İşte tüm bu anlarda sahnede tek bir başrol oyuncusu vardır: Sürtünme kuvveti! Bugün seninle bir bilim insanı gibi düşünecek ve bu kuvveti nasıl kendi lehimize kullanabileceğimizi öğreneceğiz.

Sürtünmeyi Artırmak Mı İstersin, Azaltmak Mı?

Hayatımızdaki problemlere çözüm bulmak için sürtünme kuvvetini kontrol etmemiz gerekir. Sürtünme her zaman kötü bir şey değildir! Bazen hareketin yavaşlamasını ve durmasını, bazen de hızlanmasını ve kolaylaşmasını isteriz.

  • Sürtünmeyi ARTIRMAK istediğimiz durumlar: Karlı yollarda arabaların kaymaması için tekerleklere zincir takılması, haltercilerin halteri düşürmemek için ellerine özel bir toz sürmesi, paraşütçülerin yavaş ve güvenli inebilmesi için hava direncini artıran geniş paraşütler tasarlanması.
  • Sürtünmeyi AZALTMAK istediğimiz durumlar: Gıcırdayan kapı menteşelerinin veya bisiklet zincirlerinin yağlanması, ağır bir eşyayı daha kolay çekebilmek için altına tekerlek eklenmesi, yarış arabalarının ve yüksek hızlı trenlerin havayı kolayca yarması için uçlarının çok sivri (aerodinamik) tasarlanması.

Kendi Modelimizi Tasarlayalım!

Diyelim ki bir kaydırak modeli tasarlıyorsun. Amacın bir oyuncak arabanın rampadan çok hızlı inmesi. Eğer rampanın yüzeyini zımpara kâğıdı, halı veya çakıl ile kaplarsan pürüzlülük (sürtünme) artar, araba yavaşlar. Ancak yüzeyi cam, buz veya cilalı ahşap yaparsan sürtünme azalır ve araba hızla kayar!

Pürüzsüz Yüzey = Az SürtünmeRampa Modeli: Hızı Etkileyen Yüzey

Eğer ilk tasarımında araba hala yeterince hızlı değilse, modelini gözlemler ve geliştirirsin. Belki rampaya biraz yağ sürmeli veya arabanın tekerleklerini daha pürüzsüz yapmalısın. Balıkların su içinde hızlıca yüzebilmesi için vücutlarının kaygan ve pullu olması, su direncini azaltan doğal bir modeldir. İşte bilimsel düşünme süreci tam olarak böyledir: Sorunu belirle, bir çözüm (model) üret, test et ve gözlemlerine dayanarak modelini daha da iyileştir!

auto_awesome

Sürtünmeyi Kontrol Etmek: Kendi Modelini Tasarla!: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Aşağıdakilerden hangisi günlük hayatta sürtünmeyi AZALTMAK için yapılan bir uygulamadır?

  2. Soru 2

    2. Denizaltıların suda daha rahat ve hızlı hareket edebilmesi için ön kısımları sivri tasarlanır. Bu tasarımın asıl amacı nedir?

  3. Soru 3

    3. Zeynep, kurmalı oyuncak arabasının evdeki farklı zeminlerde ne kadar uzağa gidebildiğini ölçen bir model tasarlıyor. Oyuncak araba, aşağıdaki zeminlerden hangisinde en UZUN mesafeyi kat eder?

  4. Soru 4

    4. Bir paraşütçü uçaktan atladıktan sonra güvenli bir hızda yere inmek istiyor. Ancak test uçuşunda çok hızlı düştüğünü fark ediyor. Bu modelini geliştirmek isteyen paraşütçü, bir sonraki atlayışında ne yapmalıdır?

  5. Soru 5

    5. Mert, ağır bir kolyiyi odasının bir köşesinden diğerine iterek taşımaya çalışıyor fakat çok zorlanıyor. Arkadaşı Aslı ona, 'Modelini değiştirirsek sürtünmeyi kesinlikle azaltırız' diyerek bir öneride bulunuyor. Aslı'nın önerisi aşağıdakilerden hangisi olursa model kesinlikle daha başarılı olur?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Sürtünmeyi Kontrol Etmek: Kendi Modelini Tasarla! testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol