5. Sınıf Fen Bilimleri · Maddenin Doğası
Isı ve Sıcaklık: İkiz Gibi Görünen İki Farklı Kavram
Isı ve sıcaklık arasındaki farkları, birimlerini ve nasıl ölçüldüklerini günlük hayat örnekleri ve eğlenceli bilgilerle öğreniyoruz.
Kazanım FB.5.5.2 · 30 dk okuma
Isı ve Sıcaklık Aynı Şey Mi?
Günlük hayatta 'Bugün hava çok ısı' veya 'Sobanın sıcaklığı odayı ısıttı' gibi cümleleri sık sık duyarız. Ancak bilim dünyasında 'ısı' ve 'sıcaklık' tıpkı elma ve armut gibi birbirinden tamamen farklı iki kavramdır! Gelin bu iki kavramı yakından tanıyalım.
Sıcaklık Nedir?
Sıcaklık, bir maddenin ne kadar sıcak veya ne kadar soğuk olduğunun bir göstergesidir. Unutmamamız gereken en önemli kural: Sıcaklık bir enerji türü değildir, sadece bir ölçümdür!
- Sıcaklık, termometre adı verilen alet ile ölçülür. Günlük hayatta sıcaklık birimi olarak Derece Celsius kullanırız ve bunu matematiksel bir sembolle gösteririz.
Isı Nedir?
Isı ise bambaşka bir şeydir; o bir enerji çeşididir! Sıcaklıkları farklı olan iki madde yan yana geldiğinde aralarında bir enerji alışverişi başlar. Sıcaktan soğuğa doğru akan bu gizli enerjiye 'ısı' diyoruz.
- Isı doğrudan bir aletle ölçülemez. Ancak 'kalorimetre kabı' adı verilen özel bir araç yardımıyla matematiksel olarak hesaplanabilir. Isı bir enerji olduğu için birimi Joule (J) veya Kalori (cal) olarak ifade edilir.
Kumbara Örneği ile Anlayalım
Isı ve sıcaklık farkını daha iyi anlamak için kumbaranı düşün. Kumbaranın içindeki toplam para miktarı sahip olunan enerji, yani 'ısı' gibidir. O parayla marketten ne kadar eşya alabildiğin (paranın gücü) ise 'sıcaklık' gibidir. Kumbarana para eklendiğinde (ısı aldığında), alım gücün de (sıcaklığın) artar!
Isı ve Sıcaklık: İkiz Gibi Görünen İki Farklı Kavram: Alıştırma Soruları
1. Hangi araç ile sıcaklık ölçümü yapılır?
- A) Kalorimetre kabı
- B) Termometre
- C) Dinamometre
- D) Eşit kollu terazi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Termometre
Sıcaklık termometre kullanılarak ölçülür. Kalorimetre kabı ise ısıyı hesaplamak içindir.
2. Isının birimi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Derece Celsius
- B) Kalori
- C) Termometre
- D) Kilogram
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kalori
Isı bir enerjidir ve birimi Joule veya Kalori'dir. Derece Celsius ise sıcaklık birimidir.
3. 'Bugün havanın (I) çok yüksek, termometreler 35 (II) gösteriyor.' cümlesindeki boşluklara sırasıyla ne gelmelidir?
- A) I: ısısı, II: dereceyi
- B) I: sıcaklığı, II: kaloriyi
- C) I: sıcaklığı, II: dereceyi
- D) I: ısısı, II: joule'ü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I: sıcaklığı, II: dereceyi
Havanın ısısı değil sıcaklığı ölçülür ve sıcaklık Derece Celsius ile ifade edilir.
4. Kalorimetre kabı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
- A) Sıcaklığı doğrudan ölçer.
- B) Isıyı hesaplamak için kullanılır.
- C) Kütleyi ölçer.
- D) Isıyı doğrudan ölçer.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Isıyı hesaplamak için kullanılır.
Isı doğrudan ölçülemez, kalorimetre kabı yardımıyla yapılan matematiksel işlemler sonucunda hesaplanır.
5. Soğuk suyun içine sıcak bir demir bilye atılıyor. Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle YANLISTIR?
- A) Bilye suya ısı vermiştir.
- B) Suyun sıcaklığı zamanla artar.
- C) Bilyenin sıcaklığı zamanla azalır.
- D) Bilye suya sıcaklık vermiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilye suya sıcaklık vermiştir.
Maddeler arasında ısı alışverişi olur. Sıcaklık alınıp verilebilen bir şey değildir, sadece artan veya azalan bir değerdir.