5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi
Çevremizdeki Ekonomik Faaliyetler ve Bütçemiz
Yaşadığımız ildeki ekonomik faaliyetleri sınıflandırıp yorumlamayı ve kaynaklarımızı verimli kullanarak sürdürülebilir bir bütçe oluşturmayı öğreniyoruz.
Kazanım SB.5.5.3 · 40 dk okuma
Yaşadığımız Yerde Hayat Nasıl Akıyor?
Sabah uyandığınızda etrafınıza bir bakın. Fırıncı taze ekmek pişiriyor, çiftçi tarlasını sürüyor, işçiler fabrikaya gidiyor ve öğretmenler okula doğru yola çıkıyor. İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve para kazanmak için yaptıkları bu işlerin tamamına 'ekonomik faaliyet' diyoruz.
Ekonomik Faaliyetleri Sınıflandıralım
Yaşadığımız ildeki ekonomik faaliyetleri üç ana gruba ayırabiliriz:
- 1Tarım ve Hayvancılık: Toprağı ekerek ürün elde etmek veya hayvan yetiştirmek. Örneğin; Rize'de çay yetiştirmek veya Erzurum'da büyükbaş hayvancılık yapmak.
- 2Sanayi: Hammaddeleri işleyerek yeni ürünler üretmek. Örneğin; Kocaeli'deki otomobil fabrikaları veya Gaziantep'teki dokuma fabrikaları.
- 3Hizmet: İnsanlara eğitim, sağlık, ulaşım, turizm gibi alanlarda hizmet sunmak. Örneğin; Antalya'da otel işletmeciliği, hastanelerdeki doktorlar veya okullardaki öğretmenler.
İlimizdeki Ekonomik Faaliyetleri Yorumlayalım
Bir ilde hangi ekonomik faaliyetin yaygın olduğu, o yerin coğrafi özelliklerine, iklimine ve doğal kaynaklarına bağlıdır. Örneğin, verimli tarım arazilerine sahip bir ilde yaşıyorsanız çevrenizde tarıma dayalı fabrikalar (salça, un fabrikası vb.) görmeniz çok doğaldır. Ekonomik faaliyetler aynı zamanda nüfusu da etkiler; çok iş imkanı olan sanayi şehirleri göç alarak kalabalıklaşır.
Aile Ekonomisi ve Bütçe
Tıpkı şehirlerin ve ülkelerin olduğu gibi, evlerimizin de bir ekonomisi vardır. Ailemizin belirli bir süre içinde kazandığı paraya 'gelir', harcadığı paraya ise 'gider' denir. Gelir ve giderlerimizi önceden planladığımız tabloya 'bütçe' adını veriyoruz.
Kaynakları Verimli Kullanmak ve Sürdürülebilirlik
Dünyadaki kaynaklar sınırsız değildir. Gelecek nesillerin de bu kaynaklardan yararlanabilmesi için 'sürdürülebilirlik' kavramı çok önemlidir. İhtiyaçlarımızı karşılarken doğaya zarar vermemeli ve isteklerimiz uğruna israf yapmamalıyız. Küçük bir birikim veya kapatılan damlayan bir musluk, hem aile bütçemize hem de dünyamıza büyük katkı sağlar.
Çevremizdeki Ekonomik Faaliyetler ve Bütçemiz: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisi 'Hizmet' sektörüne aittir?
- A) Tarlaya buğday ekmek
- B) Fabrikada kumaş dokumak
- C) Hastanede hastaları tedavi etmek
- D) Maden ocağından kömür çıkarmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hastanede hastaları tedavi etmek
Tarlada çalışmak tarım, fabrikada çalışmak sanayi, madencilik ise ayrı bir üretim sektörüdür. Hastanede doktorların çalışması doğrudan insanlara sağlık hizmeti sunduğu için hizmet sektörü olarak sınıflandırılır.
2. Ailemizin belirli bir süre içinde çalışarak kazandığı paraya ne ad verilir?
- A) Gider
- B) Gelir
- C) Tasarruf
- D) İsraf
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gelir
Bir eve giren, kazanılan paraya gelir denir. Harcanan paraya gider, biriktirilen paraya ise tasarruf denir.
3. 'Benim yaşadığım ilde insanlar genellikle seracılık yapar, portakal ve mandalina bahçelerinde çalışırlar.' diyen bir öğrencinin yaşadığı ildeki en belirgin ekonomik faaliyet hangisidir?
- A) Tarım
- B) Sanayi
- C) Madencilik
- D) Hizmet
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarım
Seracılık ve meyve bahçelerinde toprak işlenerek ürün elde edildiği için bu faaliyetler tarım sektörüne girer.
4. Dengeli bir aile bütçesi hazırlayan Ali'nin aşağıdakilerden hangisini yapması beklenmez?
- A) Temel ihtiyaçlarına öncelik vermesi
- B) Gelirinin bir kısmını biriktirmesi
- C) Elektrik ve su kullanımında israftan kaçınması
- D) İsteklerinin tamamını düşünmeden hemen satın alması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İsteklerinin tamamını düşünmeden hemen satın alması
Bütçe yaparken öncelik ihtiyaçlarındır. İsteklerin tamamını hemen satın almak, kaynakların verimsiz kullanılmasına ve bütçenin açık vermesine (zarar etmesine) sebep olur.
5. Bir ilde son yıllarda büyük bir otomobil fabrikası ve çok sayıda yan sanayi tesisi açılmıştır. Bu ilde aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
- A) İlin göç alarak nüfusunun artması
- B) İnsanlar için yeni iş imkanlarının çoğalması
- C) Tarımsal üretimin şehrin tek geliri haline gelmesi
- D) Ulaşım, eğitim ve barınma gibi hizmetlere olan ihtiyacın artması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tarımsal üretimin şehrin tek geliri haline gelmesi
Sanayi tesislerinin açıldığı bir ilde temel ekonomik faaliyet sanayi haline gelmeye başlar. Bu nedenle tarım o şehrin 'tek geliri' olamaz. Fabrikalar sayesinde göç alır, nüfus ve ihtiyaçlar artar.