5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi
Bütçemin Patronuyum: Gelir, Gider ve Tasarruf
Bütçenin ne olduğunu, gelir ve gider kavramlarını öğrenerek israftan kaçınmayı ve kendi kişisel bütçemizi nasıl planlayacağımızı keşfedeceğimiz eğlenceli bir ders.
Kazanım SB.5.5.2 · 40 dk okuma
Harçlıklarımızı Nasıl Yönetiyoruz?
Hiç hafta sonu gelmeden harçlığının bittiği oldu mu? Eğer cevabın evet ise üzülme, bu hepimizin başına gelebilir. Ancak parayı doğru yönetmek, tıpkı bir geminin kaptanı olup onu fırtınalı denizlerde güvenle limana ulaştırmak gibidir. İşte biz kaynaklarımızı doğru kullanma yeteneğine 'bütçe yapmak' diyoruz!
Bütçeyi Oluşturan İki Kahraman: Gelir ve Gider
Bütçe, elimize geçen para ile harcayacağımız paranın dengeli bir planıdır. Bütçenin iki temel unsuru vardır. İlki 'Gelir'dir. Cebimize giren, elde ettiğimiz her türlü paraya gelir deriz. Peki, bir 5. sınıf öğrencisinin gelirleri neler olabilir? Günlük harçlıkların, bayramlarda büyüklerinden aldığın paralar veya uzun süredir kumbaranda biriktirdiklerin senin en temel gelir kaynaklarındır.
İkincisi ise 'Gider'dir. İhtiyaçlarımız ve isteklerimiz için harcadığımız paralara gider deriz. Okul kantininden aldığın tost, çok istediğin o hikâye kitabı veya kalem silgi masrafların senin giderlerindir.
Tasarruf: Geleceğin Süper Gücü
Gelirimizden giderlerimizi çıkardığımızda elimizde kalan parayı biriktirmeye 'tasarruf' denir. Eğer plan yapmadan harcama yaparsak, giderlerimiz gelirimizden fazla olabilir. Bu durumda borçlanmak zorunda kalırız ve bu bizi zor duruma düşürebilir. Bu yüzden gelir ve gider arasında her zaman bir denge kurmalıyız.
Tasarruf yapmak sadece paramızı biriktirmek değil, aynı zamanda gereksiz harcamalardan ve israftan uzak durmaktır. Biriken tasarruflarınla gelecekte daha büyük bir hedefine, örneğin çok istediğin bir akıl oyununa veya spor malzemesine kolayca ulaşabilirsin!
Haydi, Kendi Bütçeni Oluştur!
- Birinci Adım: Bir haftalık tüm gelirlerini (harçlık, bayram parası vb.) hesaplayıp bir kâğıda yaz.
- İkinci Adım: O hafta kesinlikle yapman gereken harcamaları (okul yemeği, kırtasiye) yani ihtiyaçlarını alt alta listele.
- Üçüncü Adım: Gelirinden giderini çıkar. Kalan paranın bir kısmını tasarruf için kumbarana ayır.
- Dördüncü Adım: Kumbaraya para attıktan sonra hala paran kalıyorsa, bu kısımla bütçeni sarsmayacak bir isteğini gerçekleştirebilirsin.
Bütçemin Patronuyum: Gelir, Gider ve Tasarruf: Alıştırma Soruları
1. Elimize geçen paraya 'gelir', harcadığımız paraya ise 'gider' denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi 5. sınıf öğrencisi olan Ayşe'nin 'gelir' kaynaklarından biri olamaz?
- A) Teyzesinin verdiği bayram harçlığı
- B) Okul kantininden aldığı tost
- C) Haftalık okul harçlığı
- D) Kumbarasında önceden biriktirdiği paralar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okul kantininden aldığı tost
Okul kantininden tost almak cepten para çıkmasına sebep olur, bu bir harcamadır yani 'gider'dir. Diğer şıklar ise cebe giren parayı yani 'gelir'i ifade eder.
2. Bütçe hazırlarken israftan kaçınmalı ve bazı harcamalara öncelik vermeliyiz. Bütçe planlamasında ilk sırayı aşağıdakilerden hangisi almalıdır?
- A) Eğlence harcamaları
- B) Lüks istekler
- C) Temel ihtiyaçlar
- D) Arkadaşlarımızın aldığı yeni oyuncaklar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Temel ihtiyaçlar
Bütçe yaparken hayatımızı sürdürmemiz ve eğitimimiz için zorunlu olan temel ihtiyaçlarımıza her zaman öncelik vermeliyiz.
3. Ali'nin haftalık 100 TL harçlığı vardır. Ali bu paranın 40 TL'sini okulda yemeğe, 20 TL'sini ise kırtasiye masraflarına harcamıştır. Geriye kalan parasını ise biriktirmek için kumbarasına atmıştır. Ali'nin bütçesiyle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle doğrudur?
- A) Ali'nin gideri gelirinden fazladır.
- B) Ali bütçesinde tasarruf yapmayı başarmıştır.
- C) Ali tüm parasını istekleri için harcamıştır.
- D) Ali bütçe dengesini sağlayamamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ali bütçesinde tasarruf yapmayı başarmıştır.
Ali'nin 100 TL geliri, 60 TL gideri vardır. Geriye kalan 40 TL'yi kumbarasına atarak tasarruf etmiştir. Gelirini, giderini aşmadan doğru yönettiği için tasarruf yapmayı başarmıştır.
4. Bir kişinin ya da ailenin bütçesinde giderleri, gelirinden daha fazla olursa ne gibi sorunlar yaşanabilir?
- A) Bütçe dengesi mükemmel şekilde sağlanır.
- B) Tasarrufları hızla artmaya başlar.
- C) İhtiyaçlarını karşılamakta zorlanır ve borçlanabilir.
- D) İsteklerinin tamamını hiçbir sorun yaşamadan alabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İhtiyaçlarını karşılamakta zorlanır ve borçlanabilir.
Giderlerin gelirden fazla olması bütçe açığına neden olur. Bu durumda kişi veya aileler en temel ihtiyaçlarını bile karşılayamaz duruma gelebilir ve borç almak zorunda kalırlar.
5. Tasarruf etmek, sadece parayı kumbaraya atmak demek değildir; israfı önlemeyi de kapsar. Buna göre, hangi öğrencinin verdiği örnek tasarruf ve bütçe planlaması hedefleriyle uyumlu DEĞİLDİR?
- A) Zeynep: Kullanmadığım zaman odamdaki lambayı kapatırım, böylece aile bütçemize katkı sağlarım.
- B) Burak: Paramın yetmediği en yeni model tableti almak için gelirimi aşarak borçlanırım.
- C) Mert: Harçlıklarımla sadece ihtiyacım kadar kalem alırım, eşyalarımı israf etmem.
- D) Elif: Alışverişe çıkmadan önce mutlaka ihtiyaç listesi hazırlar, bütçeme uygun hareket ederim.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Burak: Paramın yetmediği en yeni model tableti almak için gelirimi aşarak borçlanırım.
Zeynep, Mert ve Elif kaynakları planlı kullanarak tasarruf yaparken; Burak'ın gelirini aşarak borçlanması isteklerine yenik düştüğünü, israf ettiğini ve bütçesini tehlikeye attığını gösterir.