5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Evimiz Dünya
Doğa Olayları Mı, İnsan Hataları Mı? Afetleri Tanıyoruz
Doğa olaylarının insan etkisiyle nasıl afete dönüştüğünü inceliyor, afet öncesi alınacak önlemlerle farkındalık yaratmayı öğreniyoruz.
Kazanım SB.5.2.3 · 40 dk okuma
Doğa Olayı Mı, Yoksa Afet Mi?
Çevremizde her gün yağmur yağması, rüzgar esmesi veya kar yağması gibi pek çok olay gerçekleşir. Bunlara doğa olayı deriz. Doğa olayları hayatımızın normal bir parçasıdır. Ancak bu olaylar, insanların canına veya malına zarar verdiğinde 'afet' adını alır. Peki, bir doğa olayı kendi kendine mi afete dönüşür, yoksa bunda bizim de payımız var mıdır?
İnsanın Etkisi: Küçük Bir Hata Büyük Bir Afet!
Bazen doğa olaylarının afete dönüşmesinde insanların yanlış uygulamaları çok büyük rol oynar. Örneğin, şiddetli bir yağmur sadece bir doğa olayıdır ve bitkiler için çok faydalıdır. Fakat insanlar evlerini suyun akıp geçeceği dere yataklarına inşa ederse, yağan yağmur sel afetine dönüşür. Aynı şekilde, dağ yamaçlarındaki ağaçların kesilmesi, şiddetli yağışlarda toprağı tutacak köklerin yok olmasına ve heyelan afetine sebep olur.
Yaşadığımız İldeki Riskleri Nasıl Buluruz?
Yaşadığımız şehirde hangi afetlerin yaşanma riski olduğunu bilmek, hazırlıklı olmanın ilk şartıdır. Bunun için devletimizin resmi kurumu olan AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) tarafından hazırlanan İl Afet Risk Azaltma Planı, yani kısaca İRAP raporlarını inceleyebiliriz. İRAP raporları, şehrimizdeki tehlikeli bölgeleri ve bu bölgelerde alınması gereken önlemleri bize gösterir. Dijital kaynaklardan yaşadığımız ilin İRAP raporunu araştırmak harika bir ilk adımdır!
Çözüm Bizim Elimizde: Farkındalık Planı Hazırlıyoruz
Afet sonrasında üzülmek yerine, afet öncesinde hazırlıklı olmalıyız. Sınıfça gruplara ayrılarak okulumuzda bir 'Afet Farkındalık Kampanyası' başlatabiliriz. Afet öncesinde neler yapılmalı? Örneğin deprem çantasının hazırlanması, evdeki ağır eşyaların duvara sabitlenmesi veya binaların sağlam zeminlere yapılması gerektiği gibi konularda posterler ve afişler tasarlayabilirsiniz. Hazırladığınız bu tasarımları okul panolarına asarak veya dijital ortamlarda paylaşarak tüm okulun bilinçlenmesini sağlayabilirsiniz.
Doğa Olayları Mı, İnsan Hataları Mı? Afetleri Tanıyoruz: Alıştırma Soruları
1. Yağmurun yağması bir doğa olayıdır. Peki, yağmurun afete dönüşmesine aşağıdakilerden hangisi sebep olur?
- A) Şemsiye kullanmak
- B) Dere yatağına ev yapmak
- C) Ağaç dikmek
- D) Yağmurluk giymek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dere yatağına ev yapmak
İnsanların dere yataklarına ev yapması, yağan yağmur sularının taşkınlara ve sellere dönüşmesine, yani bir afete sebep olur.
2. Ülkemizde afet ve acil durumlarda risk azaltma planları (İRAP) hazırlayan ve halkı bilinçlendiren resmi kurumumuz hangisidir?
- A) TEMA
- B) Kızılay
- C) AFAD
- D) Yeşilay
Cevabı göster
Doğru cevap: C) AFAD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), afet öncesi, sırası ve sonrasında çalışmalar yürüten ve İRAP raporlarını hazırlayan resmi kurumumuzdur.
3. Öğretmeni, Ayşe'den afetlerin etkisini azaltmak için 'afet öncesi' yapılacaklarla ilgili bir afiş hazırlamasını istemiştir. Ayşe'nin afişinde hangisinin yazması beklenmez?
- A) Deprem çantanızı bugünden hazırlayın!
- B) Eşyalarınızı duvara sağlamca sabitleyin!
- C) Afet sonrasında güvenli toplanma alanına gidin!
- D) Evinizi fay hatlarından uzağa inşa edin!
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Afet sonrasında güvenli toplanma alanına gidin!
Toplanma alanına gitmek afet sonrasında yapılması gereken bir adımdır. Diğer şıklar ise afet öncesi hazırlıkları kapsar.
4. Dik yamaçlarda toprak kayması (heyelan) riskini artıran en büyük insan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bölgeye çok fazla fidan dikmek
- B) Dağ eteklerine tünel yapmak için ağaçları kesmek
- C) Eğimi az olan güvenli yerlere tarla kurmak
- D) Toprak analizi yaparak binaları sağlam yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dağ eteklerine tünel yapmak için ağaçları kesmek
Ağaç kökleri toprağı tutarak kaymasını engeller. Ağaçların kesilmesi ise heyelan riskini büyük ölçüde artıran olumsuz bir insan etkisidir.
5. Bir ilin AFAD Risk Azaltma Planı'nda (İRAP) 'Ormanlık alanlara yakın yerleşim yerlerinde mangal küllerinin doğaya atılması büyük bir risk oluşturmaktadır' ifadesi yer almaktadır. Bu rapora göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?
- A) Doğal afetlerin tamamı sadece iklim değişikliği ile ilgilidir.
- B) Orman yangınları riski taşıyan bu ilde insanların ihmali afete zemin hazırlamaktadır.
- C) İRAP sadece deprem riskini araştıran bir rapordur.
- D) Doğa olaylarının afete dönüşmesini engellemek imkansızdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Orman yangınları riski taşıyan bu ilde insanların ihmali afete zemin hazırlamaktadır.
Rapordaki ifade, insan hatası ve ihmalinin (mangal küllerinin atılması) orman yangınlarına, yani bir afete nasıl yol açabileceğini göstermektedir.