5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Yaşayan Demokrasimiz
Hayatımızın İçindeki Demokrasi
Demokrasinin sadece seçimlerde değil, evde, okulda ve mahallemizde nasıl yaşandığını keşfediyoruz. Haklarımızı, adaletin önemini ve demokrasinin temel ilkelerini öğrenerek aktif bir vatandaş olmaya adım atıyoruz.
Kazanım SB.5.4.1 · 30 dk okuma
Demokrasi Sadece Sandıkta mı?
Merhaba sevgili öğrenciler! Demokrasi kelimesini duyduğunuzda aklınıza ilk olarak televizyonda gördüğünüz seçimler ve oy kullanma işlemi gelebilir. Ancak demokrasi sadece seçim günü hatırlanan uzak bir kavram değildir; aslında tam da şu an evimizde, okulumuzda ve mahallemizde her gün yaşadığımız ve yaşattığımız bir hayat tarzıdır.
Evde ve Okulda Demokrasi
Akşam yemeğinde ne yeneceğine karar verirken anne, baba ve çocukların fikirlerini söylemesi evdeki demokrasinin en güzel örneğidir. Herkesin fikrini rahatça belirtebilmesi 'Katılım' ilkesini gösterir. Okulumuzda ise durum çok benzerdir. Sınıf başkanı seçerken aday olmamız veya sevdiğimiz bir arkadaşımıza oy vermemiz 'Seçme ve Seçilme Hakkı'mızı kullandığımızı gösterir. Bu sayede sınıfımızı yönetecek kişiyi hep birlikte belirlemiş oluruz.
Çevremizde Demokrasi ve Dilekçe Hakkı
Yaşadığımız şehirde belediye başkanını, mahallemizde muhtarı seçmek yerel demokrasinin büyük bir parçasıdır. Peki, mahallemizdeki parkın salıncakları kırıldığında veya sokak lambaları bozulduğunda ne yaparız? Sadece şikayet etmek yerine bir kağıt ve kalem alarak yetkililere resmi bir yazı yazarız. İşte buna 'Dilekçe Hakkı' diyoruz. Dilekçe hakkı, demokratik katılımın en güçlü yollarından biridir ve sorunlarımızın çözülmesi için atılan yasal bir adımdır.
Demokrasinin Temel Nitelikleri Nelerdir?
Demokrasinin sağlam bir bina gibi ayakta kalmasını sağlayan bazı temel direkler vardır. Bunlar: Özgürlük, Eşitlik, Katılım, Çoğulculuk, Milli Egemenlik ve Hukukun Üstünlüğü'dür. Özgürlük, başkalarına zarar vermeden istediklerimizi yapabilmemizdir. Milli Egemenlik ise devleti yönetecek gücün doğrudan millete ait olması demektir.
Adalet ve Haklarımız
Adalet, her insanın hak ettiğini alması ve kimsenin haksızlığa uğramamasıdır. Hak ve özgürlüklerimizi bilmek, bizi ve çevremizdekileri korur. 'Hukukun Üstünlüğü' ilkesi sayesinde hiç kimse yasalardan üstün olamaz; çok zengin bir kişi ile sıradan bir vatandaş, devleti yöneten bir başkan ile bir öğrenci kanun önünde tamamen eşittir. Bu eşitlik de toplumda adaletin en büyük garantisidir.
Hayatımızın İçindeki Demokrasi: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi okulumuzda bizzat deneyimlediğimiz demokratik bir uygulamaya örnektir?
- A) Okul bahçesinde arkadaşımızla koşmak
- B) Sınıf başkanı seçiminde oy kullanmak
- C) Verilen ödevleri zamanında yapmak
- D) Derste sessizce öğretmeni dinlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sınıf başkanı seçiminde oy kullanmak
Sınıf başkanı seçimi, okuldaki seçme ve seçilme hakkımızı kullandığımız, karar alma sürecine katıldığımız en temel demokratik uygulamadır.
2. Mahallemizdeki parkın aydınlatma lambaları bozulduğunda, bu sorunun çözülmesi için yetkili kurumlara hangi resmi yöntemle başvurmalıyız?
- A) Dilekçe yazarak
- B) Şiir yazarak
- C) Sessiz kalarak
- D) Kütüphaneye giderek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dilekçe yazarak
Vatandaşlar olarak sorunlarımızı yetkili kurumlara iletmek ve çözüm istemek için dilekçe hakkımızı kullanırız. Bu demokratik bir haktır.
3. Evde hafta sonu gidilecek piknik yerine karar verilirken, ailedeki herkesin (anne, baba ve çocukların) fikrinin alınması ve ortak bir karara varılması demokrasinin hangi ilkesini yansıtır?
- A) Hukukun Üstünlüğü
- B) Katılım
- C) Milli Egemenlik
- D) Bağımsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Katılım
Karar alma sürecine herkesin kendi fikriyle dahil olması ve sürece katkı sağlaması 'Katılım' ilkesinin bir göstergesidir.
4. Demokrasilerde sadece çoğunluğun dediği olmaz; farklı düşünen azınlığın da fikirlerine saygı gösterilir ve hakları korunur. Bu durum demokrasinin hangi temel niteliği ile doğrudan ilgilidir?
- A) Milli Egemenlik
- B) Eşitlik
- C) Çoğulculuk
- D) Seçme ve Seçilme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çoğulculuk
Farklı görüşlerin, inançların ve düşüncelerin bir arada barış içinde yaşaması ve yönetimde temsil edilebilmesine 'Çoğulculuk' denir.
5. Bir ülkede devleti yöneten başkanın da dahil olmak üzere herkesin yasalara uymak zorunda olması ve hiç kimseye makamından dolayı ayrıcalık tanınmaması, demokrasinin hangi ilkesiyle açıklanır?
- A) Hukukun Üstünlüğü
- B) Çoğulculuk
- C) Özgürlük
- D) Katılım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hukukun Üstünlüğü
Kanunların ve kuralların toplumdaki herkesin, hatta yöneticilerin bile üzerinde olmasına ve herkesi bağlamasına hukukun üstünlüğü denir.