5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız
Zaman Yolcuları: Mezopotamya ve Anadolu'nun İnsanlığa Armağanları
Anadolu ve Mezopotamya medeniyetlerinin insanlık tarihine ve ortak mirasımıza yaptıkları katkıları, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları inceliyoruz.
Kazanım SB.5.3.3 · 40 dk okuma
Zaman Makinesi Çalışıyor: Avcı-Toplayıcılıktan Yerleşik Hayata
Merhaba genç tarihçi! Bugün seninle zaman makinesine binip binlerce yıl geriye, insanların avcı-toplayıcı toplum yapısından çıkıp yerleşik hayata geçtiği o büyük dönüşüm günlerine gidiyoruz. İnsanlar artık mağaralardan çıkıp evler inşa etmeye, tarlalar ekmeye başlamışlardı.
Milat ve Ortak Miras Nedir?
Tarihi incelerken olayları sıraya koymak için İsa'nın doğumu 'Milat' yani başlangıç (sıfır noktası) olarak kabul edilir. Milattan Önce (MÖ) dönemlerde yaşamış olan eski uygarlıklar, bizlere paha biçilmez bir 'Ortak Miras' bırakmıştır. Ortak miras, tüm insanlığa ait olan, geçmişten bugüne ulaşan değerlerin bütünüdür.
Ortak miras ikiye ayrılır: Göbeklitepe'deki dev taş sütunlar, icat edilen ilk tekerlek veya bir kil tablet 'Somut Kültürel Miras'tır. Ancak dilden dile aktarılan eski bir destan veya geleneksel bir el sanatı 'Somut Olmayan Kültürel Miras'tır. Dünyadaki tüm bu eşsiz değerleri korumak için günümüzde UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü) adı verilen uluslararası bir kuruluş var gücüyle çalışmaktadır.
İki Büyük Merkez: Mezopotamya ve Anadolu
İnsanlık tarihinin en büyük sıçramaları iki komşu coğrafyada yaşandı: Mezopotamya ve Anadolu. Gelin bu medeniyetlerin ortak mirasımıza neler kattığına bakalım.
- Mezopotamya Medeniyetleri (Sümer, Babil, Asur): İnsanlığa tekerleği, çivi yazısını, tarihteki ilk kütüphaneyi (Ninova) ve yazılı kanunları (Hammurabi Kanunları) armağan ettiler.
- Anadolu Medeniyetleri (Hitit, Frig, Lidya, Urartu, İyon): Ticareti kolaylaştıran parayı, ilk yazılı barış antlaşmasını (Kadeş), ilk çengelli iğneyi (fibula) buldular ve madencilikte ile mimaride muhteşem eserler ortaya koydular.
Karşılaştırma Zamanı: Benzerlikler ve Farklılıklar
Peki, bu iki dev merkezin mirasları arasında ne gibi benzerlikler ve farklılıklar var?
Benzerlikleri: Her iki bölgenin insanları da nehir kenarlarına yerleşmiş, tarımı geliştirmiş ve suyu kontrol etmek için su kanalları yapmışlardır. İkisi de yazıyı kullanarak edindikleri bilgilerin gelecek nesillere aktarılmasını (ortak mirası) sağlamış, büyük ve kalıcı şehirler inşa etmişlerdir.
Farklılıkları: Farklılıkların asıl sebebi coğrafyaydı! Mezopotamya'da kil (çamur) bol olduğu için yapılarını kerpiçten yaptılar ve yazıyı kil tabletlere yazdılar. Anadolu ise taş ve maden bakımından zengin olduğu için devasa taştan surlar, saraylar yaptılar ve madencilikte ustalaştılar. Ayrıca Mezopotamya tekerlek ve yazı gibi büyük buluşlara imza atarken, Anadolu medeniyetleri para ve fibula gibi pratik günlük hayat ve ticaret eşyalarında öne çıktı.
Zaman Yolcuları: Mezopotamya ve Anadolu'nun İnsanlığa Armağanları: Alıştırma Soruları
1. İnsanlığın geçmişten bugüne kadar ürettiği ve nesilden nesile aktardığı maddi ve manevi değerlerin tümüne ne ad verilir?
- A) Milat
- B) Ortak Miras
- C) Avcı-Toplayıcı Toplum
- D) Yerleşik Hayat
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ortak Miras
Tüm insanlığa ait olan, medeniyetlerin tarih boyunca ürettiği maddi (somut) ve manevi (somut olmayan) eserlerin bütününe ortak miras denir.
2. Aşağıdakilerden hangisi Anadolu medeniyetlerinden biri olan Lidyalıların insanlığın ortak mirasına yaptığı en önemli katkıdır?
- A) Tekerleğin icat edilmesi
- B) İlk kütüphanenin kurulması
- C) Ticarette paranın kullanılmaya başlanması
- D) Çivi yazısının bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ticarette paranın kullanılmaya başlanması
Lidyalılar, ticareti ve alışverişi kolaylaştırmak amacıyla parayı icat ederek insanlık tarihine çok büyük bir katkıda bulunmuşlardır. Tekerlek ve yazı Mezopotamya'ya aittir.
3. Tarihi eserler ve değerler somut ve somut olmayan kültürel miras olarak ikiye ayrılır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi 'somut olmayan' kültürel mirasa örnektir?
- A) Mezopotamya'dan kalan kil tabletler
- B) Anadolu'da dilden dile anlatılan eski bir destan
- C) Urartulara ait taştan yapılmış su kanalları
- D) Friglerin icat ettiği madeni çengelli iğneler (fibula)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anadolu'da dilden dile anlatılan eski bir destan
Destanlar, masallar, gelenekler ve türküler dokunabildiğimiz fiziksel nesneler olmadığı için somut olmayan (manevi) kültürel miras grubuna girer. Diğer şıklardakiler dokunulabilen somut eserlerdir.
4. Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin insanlığa katkıları incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi her iki bölgenin ortak özelliklerinden (benzerliklerinden) biri olarak gösterilebilir?
- A) İki bölgenin de yazıyı aynı anda icat etmesi
- B) İki bölgenin de mimaride sadece kerpiç kullanması
- C) Tarımı geliştirmeleri, su kanalları ve kalıcı şehirler inşa etmeleri
- D) Her ikisinin de tarihteki ilk parayı basması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tarımı geliştirmeleri, su kanalları ve kalıcı şehirler inşa etmeleri
Her iki bölge medeniyetleri de yerleşik hayata geçerek tarımla uğraşmış, suları yönetmek için kanallar yapmış ve büyük şehirler kurarak ortak mirasa katkı sağlamıştır. Yazı ve kerpiç Mezopotamya'da, para ise Anadolu'da daha çok öne çıkar.
5. Mezopotamyalılar yazıyı yazmak ve ev yapmak için çoğunlukla topraktan elde ettikleri 'kil' malzemesini kullanırken; Anadolu medeniyetleri devasa taş surlar inşa etmiş ve madenleri büyük bir ustalıkla işlemişlerdir. Bu farklılığın temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anadolu'da yazının hiçbir zaman kullanılmamış olması
- B) İki medeniyetin tamamen farklı diller konuşması
- C) Bölgelerin sahip olduğu coğrafi koşulların ve doğal kaynakların birbirinden farklı olması
- D) Mezopotamya'nın sürekli yabancı ülkelerin saldırısına uğraması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bölgelerin sahip olduğu coğrafi koşulların ve doğal kaynakların birbirinden farklı olması
Bir medeniyetin kullandığı yapı ve üretim malzemeleri, yaşadığı coğrafyanın sunduğu imkanlara bağlıdır. Mezopotamya'da kil ve toprak çokken taş azdı; Anadolu ise tam tersine taş ve maden yatakları açısından çok zengindi.