Zaman Yolcuları: Mezopotamya ve Anadolu'nun İnsanlığa Armağanları

Zaman Makinesi Çalışıyor: Avcı-Toplayıcılıktan Yerleşik Hayata

Merhaba genç tarihçi! Bugün seninle zaman makinesine binip binlerce yıl geriye, insanların avcı-toplayıcı toplum yapısından çıkıp yerleşik hayata geçtiği o büyük dönüşüm günlerine gidiyoruz. İnsanlar artık mağaralardan çıkıp evler inşa etmeye, tarlalar ekmeye başlamışlardı.

Milat ve Ortak Miras Nedir?

Tarihi incelerken olayları sıraya koymak için İsa'nın doğumu 'Milat' yani başlangıç (sıfır noktası) olarak kabul edilir. Milattan Önce (MÖ) dönemlerde yaşamış olan eski uygarlıklar, bizlere paha biçilmez bir 'Ortak Miras' bırakmıştır. Ortak miras, tüm insanlığa ait olan, geçmişten bugüne ulaşan değerlerin bütünüdür.

Ortak miras ikiye ayrılır: Göbeklitepe'deki dev taş sütunlar, icat edilen ilk tekerlek veya bir kil tablet 'Somut Kültürel Miras'tır. Ancak dilden dile aktarılan eski bir destan veya geleneksel bir el sanatı 'Somut Olmayan Kültürel Miras'tır. Dünyadaki tüm bu eşsiz değerleri korumak için günümüzde UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü) adı verilen uluslararası bir kuruluş var gücüyle çalışmaktadır.

İki Büyük Merkez: Mezopotamya ve Anadolu

İnsanlık tarihinin en büyük sıçramaları iki komşu coğrafyada yaşandı: Mezopotamya ve Anadolu. Gelin bu medeniyetlerin ortak mirasımıza neler kattığına bakalım.

• Mezopotamya Medeniyetleri (Sümer, Babil, Asur): İnsanlığa tekerleği, çivi yazısını, tarihteki ilk kütüphaneyi (Ninova) ve yazılı kanunları (Hammurabi Kanunları) armağan ettiler.
• Anadolu Medeniyetleri (Hitit, Frig, Lidya, Urartu, İyon): Ticareti kolaylaştıran parayı, ilk yazılı barış antlaşmasını (Kadeş), ilk çengelli iğneyi (fibula) buldular ve madencilikte ile mimaride muhteşem eserler ortaya koydular.

Karşılaştırma Zamanı: Benzerlikler ve Farklılıklar

Peki, bu iki dev merkezin mirasları arasında ne gibi benzerlikler ve farklılıklar var?

Benzerlikleri: Her iki bölgenin insanları da nehir kenarlarına yerleşmiş, tarımı geliştirmiş ve suyu kontrol etmek için su kanalları yapmışlardır. İkisi de yazıyı kullanarak edindikleri bilgilerin gelecek nesillere aktarılmasını (ortak mirası) sağlamış, büyük ve kalıcı şehirler inşa etmişlerdir.

Farklılıkları: Farklılıkların asıl sebebi coğrafyaydı! Mezopotamya'da kil (çamur) bol olduğu için yapılarını kerpiçten yaptılar ve yazıyı kil tabletlere yazdılar. Anadolu ise taş ve maden bakımından zengin olduğu için devasa taştan surlar, saraylar yaptılar ve madencilikte ustalaştılar. Ayrıca Mezopotamya tekerlek ve yazı gibi büyük buluşlara imza atarken, Anadolu medeniyetleri para ve fibula gibi pratik günlük hayat ve ticaret eşyalarında öne çıktı.