5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Hayatımızdaki Ekonomi
Yaşam Kaynağımız Doğal Kaynaklar ve Biz
Toprak, su, orman ve maden gibi doğal kaynaklarımızın hayatımızdaki yerini, bu kaynakları nasıl korumamız gerektiğini ve tasarrufun önemini keşfediyoruz.
Kazanım SB.5.5.1 · 35 dk okuma
Doğanın Bize Armağanları
Sabah uyandığımızda yüzümüzü yıkadığımız su, kahvaltıda yediğimiz ekmeğin yetiştiği toprak, defterimizin yapıldığı ormanlar ve bindiğimiz taşıtların üretildiği madenler... Hepsi doğanın bize sunduğu eşsiz hediyelerdir. Doğal kaynaklar olmasaydı hayatımızı sürdürmemiz imkansız olurdu. Peki, biz bu kaynakları nasıl kullanıyoruz?
Kaynaklarımız Nelerdir ve Nasıl Kullanırız?
- Toprak: Tarım yaparak meyve ve sebze üretiriz. Ayrıca evlerimizin yapımında kullandığımız tuğla ve kiremitin de ana maddesidir. | Su: İçmek, temizlenmek ve bitkilerimizi sulamak için vazgeçilmezimizdir. Barajlar kurarak suların gücünden elektrik de üretiriz. | Ormanlar: Dünyamızın akciğerleridir. Bize temiz hava (oksijen) sağlar, mobilya ve kâğıt üretimi için hammadde verir. | Madenler: Demir, bakır, altın gibi yer altı zenginlikleridir. Bilgisayarlardan arabalara, mutfak eşyalarından köprülere kadar her alanda madenleri kullanırız.
Verimli ve Verimsiz Kullanım
Kaynakları verimli kullanmak demek, sadece ihtiyacımız kadar olanı tüketmek ve israf etmemektir. Mesela diş fırçalarken suyu kapatmak suyu verimli kullanmaktır. Verimsiz kullanım ise gereksiz yere elektrik harcamak, yiyecekleri çöpe atmak veya geri dönüştürülebilecek kâğıtları çöpe atarak ormanlara zarar vermektir.
Etrafımızda Neler Görüyoruz? (Gözlem ve Tartışma)
Lütfen çevreni bir düşün. Okulda defterinin sayfalarını arkalı önlü mü kullanıyorsun yoksa boşluklar varken yeni sayfaya mı geçiyorsun? Evde kullanılmayan odaların ışıkları açık mı kalıyor? Parkta oynarken çeşmeyi açık unutan birini gördüğünde ne hissediyorsun? Bu küçük gözlemler aslında dünyamızın geleceğini belirliyor. Sınıfımızda bu konuyu tartışırken lütfen arkadaşlarını dikkatle dinle ve kendi fikirlerini de çekinmeden söyle.
İnsan ve Doğa Üzerindeki Etkiler
Doğal kaynakları verimsiz kullandığımızda doğanın dengesi bozulur. Göller kuruyabilir, temiz su bulmak zorlaşabilir, orman yangınları artabilir ve hayvanların yaşam alanları yok olabilir. Ancak onları koruduğumuzda, temiz bir hava solur, verimli topraklarda bolca yiyecek yetiştirir ve gelecek nesillere yemyeşil, yaşanabilir bir dünya bırakırız.
Yaşam Kaynağımız Doğal Kaynaklar ve Biz: Alıştırma Soruları
1. Ormanların hayatımızdaki yeri düşünüldüğünde, ormanlardan temel olarak hangi alanlarda faydalanırız?
- A) Yalnızca ısınmak için odun olarak kullanırız.
- B) Akıllı telefon ve tabletlerin üretiminde kullanırız.
- C) Bize oksijen sağlar, mobilya ve kâğıt üretiminde kullanırız.
- D) Okyanuslardaki suların temizlenmesi için kullanırız.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bize oksijen sağlar, mobilya ve kâğıt üretiminde kullanırız.
Ormanlar havayı temizleyerek bize oksijen sağlar ve ağaçlardan elde edilen keresteler mobilya ve kâğıt yapımında kullanılır.
2. Aşağıdakilerden hangisi doğal kaynakları verimli kullandığımızı gösteren bir davranıştır?
- A) Gündüz vakti güneş ışığı varken odanın ışıklarını yakmak.
- B) Dişlerimizi fırçalarken musluğu kapalı tutmak.
- C) Defterin sayfalarını tam doldurmadan çöpe atmak.
- D) Odalardan çıkarken televizyonu açık bırakmak.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dişlerimizi fırçalarken musluğu kapalı tutmak.
Diş fırçalarken suyu kapatmak, su kaynağımızı israf etmemek ve verimli kullanmak anlamına gelir.
3. Ali, okulunun lavabosunda bir musluğun bozuk olduğunu ve sürekli su damlattığını fark etmiştir. Ali'nin doğal kaynakları koruma bilinciyle nasıl davranması beklenir?
- A) Durumu görmezden gelip oradan uzaklaşması
- B) Damlalara bakarak suyun tamamen bitmesini beklemesi
- C) Hemen öğretmenine veya okul görevlisine haber vermesi
- D) Lavaboya atık kâğıtlar atarak suyun akışını durdurmaya çalışması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hemen öğretmenine veya okul görevlisine haber vermesi
Su israfını önlemek için bozuk muslukların tamir edilmesi gerekir; bir öğrencinin yapabileceği en iyi şey yetkililere haber vermektir.
4. Eğer toprağı verimsiz kullanır ve üzerine sürekli beton binalar inşa edersek, gelecekte bizi bekleyen en büyük tehlike ne olur?
- A) Tarım ürünleri azalır ve gıda sıkıntısı yaşanır.
- B) Toprak daha da verimli hale gelerek bitki sayısını artırır.
- C) Yeni maden yatakları kendi kendine oluşmaya başlar.
- D) Dünyadaki içme suyu miktarı hızla çoğalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarım ürünleri azalır ve gıda sıkıntısı yaşanır.
Toprak tarım yapılan ve gıda ürettiğimiz temel kaynağımızdır. Betonlaşma tarım alanlarını yok eder ve açlığa neden olur.
5. I. Barajlardan elektrik üretirken suyu israf etmemek. II. Verimli tarım arazilerine büyük fabrikalar yapmak. III. Kullanılmış kâğıtları ve plastikleri geri dönüşüm kutusuna atmak. Yukarıda verilenlerden hangileri doğal kaynakları korumaya yönelik doğru davranışlardır?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I ve III
Suyu dikkatli kullanmak (I) ve geri dönüşüm yapmak (III) kaynakları korur. Tarım arazisine fabrika yapmak (II) toprağı yok eder.