6. Sınıf Türkçe · İletişim ve Sosyal İlişkiler
Etkili Okuma: İletişim Kurarken Metinlerin Dili
Bu derste okuma stratejilerini keşfedecek, bilmediğimiz kelimelerin anlamlarını metinden tahmin etmeyi öğrenecek ve yazarın görsellerle, kelimelerle ilettiği mesajları anlayacağız.
Kazanım TUR.6.4.O · 25 dk okuma
İletişim Sadece Konuşmak Mıdır?
İletişim denince aklımıza ilk olarak karşılıklı konuşmak gelir. Ancak okumak da yazar ile okuyucu arasında kurulan çok güçlü bir iletişim köprüsüdür. Yazar düşüncelerini kelimelere dökerek bize bir mesaj iletir, biz de okurken bu mesajı zihnimizde canlandırırız. Peki, okuma becerilerimizi geliştirerek bu iletişimi nasıl daha etkili hale getirebiliriz?
Akıcı Okuma: Metnin Ritmini Yakalamak
Bir şiir veya hikaye okurken sesimizin kendine has bir melodisi vardır. Akıcı okumak, kelimelere takılmadan, anlamı bozmadan ve bir robot gibi tekdüze değil, hissederek okumaktır. Sesli okuma yaparken ses tonumuzu olayların heyecanına göre ayarlamak ve uygun yerlerde es vermek, dinleyicilerle aramızdaki iletişimi oldukça güçlendirir.
Okuma Stratejimizi Belirlemek
Amacımıza göre okuma yöntemimiz de değişmelidir. Bir metnin sadece ne hakkında olduğunu hızlıca anlamak istiyorsak göz atarak (tarayarak) okuma yaparız. Ancak yeni bir bilgi öğrenmek, sınav çalışması yapmak veya bir olayın detaylarını kavramak istiyorsak derinlemesine, notlar alarak okumamız gerekir. Doğru strateji, zamanı iyi yönetmemizi sağlar.
Kelime Hafiyeliği: Anlamı Tahmin Etmek
Okurken karşımıza daha önce hiç duymadığımız kelimeler çıkabilir. Hemen sözlüğe bakmak yerine, cümlenin gelişinden ipuçları arayabiliriz. Örneğin: 'Arkadaşının ona yalan söylemesi onu çok müteessir etmişti; bütün gün kimseyle konuşmadı ve köşesinde ağladı.' Bu cümlede 'müteessir' kelimesinin 'üzgün, kırgın' anlamına geldiğini, karakterin ağlamasından ve kimseyle konuşmamasından dedektif gibi tahmin edebiliriz.
Yüzey Anlam ve Görsellerin Dili
Yüzey anlam, metinde açıkça belirtilen, 5N1K (Ne, Nerede, Ne Zaman, Nasıl, Neden, Kim) sorularına doğrudan cevap veren kısımdır. Bunun yanı sıra, metinlerdeki karakterlerin beden dili betimlemeleri veya metne eşlik eden çizimler de bize sayfalarca kelimenin anlatamayacağı mesajları verebilir.
Tıpkı bu çizimlerde olduğu gibi, metinlerde geçen yüz ifadeleri ve hareketler (örneğin kollarını bağlamak, yere bakmak, gülümsemek) karakterin çevresiyle olan sosyal ilişkisini ve o anki duygusunu bize en net şekilde hissettirir.
Etkili Okuma: İletişim Kurarken Metinlerin Dili: Alıştırma Soruları
1. Sesli okuma sırasında noktalama işaretlerine dikkat etmek ve vurguyu, tonlamayı doğru yapmak bize en çok hangi konuda yardımcı olur?
- A) Metindeki kelime sayısını artırmamıza
- B) Yazarın vermek istediği duyguyu dinleyiciye doğru aktarmamıza
- C) Kitabın sayfalarını daha hızlı çevirmemize
- D) Sadece kendi sesimizi duymamıza
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yazarın vermek istediği duyguyu dinleyiciye doğru aktarmamıza
Noktalama işaretleri, vurgu ve tonlama akıcı okumanın unsurlarıdır. Bunları doğru kullanmak, metnin hissini ve mesajını dinleyiciye başarılı bir şekilde aktararak etkili bir iletişim kurmayı sağlar.
2. Bir hikayede yazar şu cümleyi kurmuştur: 'Kerem, arkadaşı konuşurken sürekli saatine bakıyor ve kapıya doğru esniyordu.' Bu görsel/betimsel ifadeye göre Kerem'in içinde bulunduğu durum hakkında hangisi söylenebilir?
- A) Arkadaşının anlattıklarını çok ilginç bulduğu
- B) Saatinin yeni olduğu ve onunla gurur duyduğu
- C) Konuşmadan sıkıldığı ve oradan ayrılmak istediği
- D) Uyku saatine çok önem verdiği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konuşmadan sıkıldığı ve oradan ayrılmak istediği
Sürekli saate bakmak ve esnemek, beden dilinde ilgisizliği ve sıkılmışlığı ifade eder. Yazar bu betimlemeyle kelimeler üzerinden Kerem'in sosyal iletişimden koptuğunu hissettirmiştir.
3. Öğretmenimiz, uzun bir tarih metninden sadece 'Atatürk'ün Samsun'a çıktığı tarihi' bulmamızı istedi. Bu bilgiye en kısa sürede ulaşmak için hangi okuma stratejisini kullanmalıyız?
- A) Metni satır satır ve not çıkararak derinlemesine okuma
- B) Metne hızlıca göz atarak sadece tarih veya sayılara odaklanıp tarama yapma
- C) Tüm metni yüksek sesle sınıf arkadaşlarına okuma
- D) Metnin sadece son cümlesini okuma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Metne hızlıca göz atarak sadece tarih veya sayılara odaklanıp tarama yapma
Belirli bir bilgiyi (tarih, isim vb.) uzun bir metinden hızla bulmak için göz atarak ve tarayarak okuma stratejisi kullanılır. Bu sayede gereksiz detaylarda vakit kaybedilmez.
4. 'Defne, yeni gelen komşu çocuğuna çok müşfik davrandı; düşüp dizini kanattığında hemen yanına koştu, yarasını temizledi ve onu teselli etti.' Bu cümleye göre, anlamını bilmediğimiz 'müşfik' kelimesinin tahmini anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Kıskanç ve öfkeli
- B) Şefkatli ve sevecen
- C) Korkak ve çekingen
- D) Aceleci ve telaşlı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şefkatli ve sevecen
Defne'nin çocuğa yardım etmesi, yarasını temizlemesi ve onu teselli etmesi, onun iyi kalpli ve 'şefkatli (müşfik)' biri olduğunu gösterir. Kelimenin anlamını cümlenin bağlamından kolayca çıkarabiliriz.
5. 'Tavşan çok hızlı koştuğu için yorulmuş, bir ağaç gölgesinde uyuyakalmıştı. Kaplumbağa ise yavaş ama kararlı adımlarla onu geçmişti.' Bu metnin yüzey anlamına (açıkça belirtilen bilgiye) göre tavşanın uyuya kalmasının doğrudan nedeni nedir?
- A) Kaplumbağayı küçümsemesi
- B) Yarışı kesin kazanacağını düşünmesi
- C) Çok hızlı koştuğu için yorulması
- D) Ağaç gölgesinin çok serin olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çok hızlı koştuğu için yorulması
Yüzey anlam, yazarın doğrudan yazdığı bilgidir. Metinde 'çok hızlı koştuğu için yorulmuş, uyuyakalmıştı' denildiği için doğrudan neden yorulmasıdır. Diğer şıklar bizim çıkarımımız (derin anlam) olabilir ama yüzeyde yazan asıl neden yorgunluktur.