7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Boşaltım Sistemimizin Sağlığı ve Doğru Bilgiye Ulaşma Rehberi
Boşaltım sistemimizin sağlığını nasıl koruyacağımızı öğrenirken, bilimsel ve güvenilir bilgiye ulaşma, bilgiyi doğrulama ve kaydetme adımlarını keşfediyoruz.
Kazanım FB.7.3.4 · 40 dk okuma
Vücudumuzun Temizlik Fabrikası ve Sağlığı
Merhaba genç bilim insanı! Vücudumuzda tıpkı bir geri dönüşüm ve arıtma tesisi gibi çalışan harika bir sistem vardır: Boşaltım Sistemi. Böbreklerimiz, kanımızı süzerek zararlı atıkları uzaklaştırır. Derimiz terleyerek, akciğerlerimiz karbondioksit vererek, kalın bağırsağımız ise sindirim atıklarını atarak bu sisteme destek olur. Peki, bu harika tesisin sağlığını korumak için neler yapmalıyız?
- Günde en az 2 litre (yaklaşık 8-10 bardak) su içmeliyiz. Su, böbreklerin en iyi dostudur.
- Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız.
- Aşırı tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden uzak durmalıyız, çünkü fazla tuz böbrekleri yorar.
- Kişisel temizliğimize (hijyen) çok dikkat etmeli, tuvalet ihtiyacımızı ertelememeliyiz.
Sağlığımız Hakkında Doğru Bilgiye Nasıl Ulaşırız?
Günümüzde internette veya çevremizde sağlıkla ilgili pek çok bilgi dolaşıyor. 'Günde 5 litre limonlu su içmek böbrekleri yeniler' gibi bilimsel olmayan sözler duymuşsundur. Bir araştırmacı olarak boşaltım sistemi sağlığı hakkında bilgi toplarken şu dört altın adımı uygulamalısın:
- 1Araç Belirleme: Bilgiyi nereden arayacağına karar ver. (Örn: Sağlık Bakanlığı (.gov.tr) siteleri, üniversite (.edu.tr) sayfaları, fen bilimleri kitapları veya uzman doktorlar).
- 2Bilgi Bulma: Belirlediğin kaynakları kullanarak boşaltım sistemi sağlığıyla ilgili verileri araştır ve oku.
- 3Doğrulama: Bulduğun bilgiyi tek bir kaynakla sınırlı tutma. Farklı güvenilir kaynaklarla karşılaştırarak bilginin doğruluğunu kontrol et (çapraz doğrulama).
- 4Kaydetme: Doğruluğundan emin olduğun bilgileri kendi cümlelerinle, kaynak belirterek not defterine veya dijital dosyana kaydet.
Yukarıdaki büyüteç ve onay işareti, bulduğumuz bir bilgiyi dikkatlice inceleyip (araştırma) doğruladığımızı (onay) temsil eder. Boşaltım sistemi sağlığımız için su içmek ne kadar önemliyse, zihnimizin sağlığı için de doğru ve doğrulanmış bilgiyle beslenmek o kadar önemlidir.
Boşaltım Sistemimizin Sağlığı ve Doğru Bilgiye Ulaşma Rehberi: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için yapmamız gereken davranışlardan biridir?
- A) Aşırı tuzlu yiyecekler tüketmek
- B) Tuvalet ihtiyacını sürekli ertelemek
- C) Günde yeterli miktarda (en az 2 litre) su içmek
- D) Soğuk havalarda ince giyinmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Günde yeterli miktarda (en az 2 litre) su içmek
Yeterli su tüketmek, böbreklerin kanı süzmesine ve atıkları vücuttan uzaklaştırmasına yardımcı olur. Tuz, üşütme ve idrar tutma böbreklere zarar verir.
2. Fen bilimleri ödevi için böbrek sağlığı hakkında bilgi arayan Ahmet, aşağıdaki internet uzantılarından hangisine sahip bir siteyi kullanırsa daha güvenilir bir araç seçmiş olur?
- A) .gov.tr (Resmî devlet ve bakanlık siteleri)
- B) .com (Ticari ve kişisel siteler)
- C) .net (Genel ağ ve forum siteleri)
- D) .org (Herhangi bir grubun açabildiği siteler)
Cevabı göster
Doğru cevap: A) .gov.tr (Resmî devlet ve bakanlık siteleri)
.gov.tr (örneğin Sağlık Bakanlığı) ve .edu.tr (üniversiteler) uzantılı siteler, uzmanlar tarafından hazırlanan bilimsel ve güvenilir bilgiler içerir.
3. Zeynep, internette dolaşırken 'Günde 3 bardak sirke içmek böbrek taşını 1 saatte yok eder' şeklinde bir yazı okumuştur. Zeynep'in bilimsel araştırma basamaklarına göre bu aşamadan sonra yapması gereken İLK işlem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu bilgiyi hemen defterine kaydederek ödevinde kullanmak
- B) Bu bilginin doğruluğunu üniversite veya bakanlık sitelerinden araştırarak kontrol etmek
- C) Hemen sirke içerek bu bilginin doğruluğunu kendi üzerinde denemek
- D) Bilgiyi sosyal medya hesabında arkadaşlarıyla paylaşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bu bilginin doğruluğunu üniversite veya bakanlık sitelerinden araştırarak kontrol etmek
Bir bilgi bulunduğunda, onu kaydetmeden veya uygulamadan önce mutlaka güvenilir başka kaynaklardan çapraz kontrol yapılarak 'doğrulama' aşamasından geçirilmesi gerekir.
4. I. Öğrendiği bilgileri kaynak belirterek not defterine yazması II. Sağlık Bakanlığı'nın internet sitesine girmesi III. Böbrek sağlığı konusunda bulduğu bir veriyi fen bilimleri öğretmeni ve ders kitabıyla karşılaştırması Yukarıda verilen eylemlerin, bilgi toplama basamaklarıyla (Araç belirleme, Doğrulama, Kaydetme) doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A) I: Kaydetme, II: Araç belirleme, III: Doğrulama
- B) I: Doğrulama, II: Kaydetme, III: Araç belirleme
- C) I: Araç belirleme, II: Doğrulama, III: Kaydetme
- D) I: Kaydetme, II: Doğrulama, III: Araç belirleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I: Kaydetme, II: Araç belirleme, III: Doğrulama
Not defterine yazmak 'Kaydetme', bakanlık sitesini kullanmak 'Araç belirleme', farklı kaynaklarla karşılaştırmak ise 'Doğrulama' adımıdır.
5. Canan Öğretmen sınıfta: 'Boşaltım sistemi organımız olan derimizin sağlığı için yapılması gerekenleri araştırın' demiştir. Burak araştırma yaparken sırasıyla şu adımları izler: 1. Kütüphanedeki tıp ansiklopedilerini kullanmaya karar verir. 2. Ansiklopediden derinin gözeneklerinin açık kalması için düzenli banyo yapılması gerektiğini bulur. 3. Bulduğu bilgiyi anında proje kâğıdına yazar ve ödevini teslim eder. Bilgi toplama basamakları dikkate alındığında Burak hangi aşamayı atlamıştır?
- A) Bilgiye ulaşacağı aracı belirleme
- B) Bilgi bulma
- C) Bilgiyi doğrulama
- D) Bilgiyi kaydetme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilgiyi doğrulama
Burak aracı belirlemiş (ansiklopedi), bilgiyi bulmuş ve hemen kaydetmiştir (yazmış). Ancak bulduğu bilgiyi başka kaynaklarla karşılaştırıp kontrol etmediği için 'doğrulama' aşamasını atlamıştır.