7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 2
Fiziksel Anlamda İş: Her Yorulduğumuzda İş Yapar Mıyız?
Günlük yaşamda kullandığımız 'iş' kavramı ile fen bilimlerindeki fiziksel anlamda 'iş' kavramının farklarını keşfedin. Kuvvet ve hareket doğrultusu arasındaki ilişkiyi öğrenerek hangi durumlarda gerçekten iş yaptığınızı test edin.
Kazanım FB.7.2.1 · 40 dk okuma
Günlük Hayatta İş vs. Bilimde İş
Günlük hayatta 'Bugün çok işim var', 'Ders çalışmak gerçekten zor iş' gibi cümleler kurarız. Hatta zor bir matematik problemi çözerken saatlerce düşündüğümüzde zihinsel olarak çok yoruluruz. Ancak bilim insanları 'iş' kelimesini çok daha farklı ve kesin bir kuralla tanımlarlar. Fen bilimlerinde yorulmak, terlemek veya düşünmek tek başına iş yapmak anlamına gelmez!
Fiziksel Anlamda İş Yapmanın Altın Kuralları
Fen bilimlerinde bir iş (fiziksel anlamda iş) yapılmış sayılması için iki temel şartın aynı anda gerçekleşmesi zorunludur: 1) Cisme dışarıdan bir kuvvet uygulanmalıdır. 2) Cisim, uygulanan bu kuvvetle aynı doğrultuda yer değiştirmelidir (yani hareket etmelidir).
Kuvvet ve Hareket Doğrultusu Uyuşmazlığı
Konunun en can alıcı noktası burasıdır: Kuvvetin yönü ile hareketin yönü aynı doğrultuda olmalıdır. Diyelim ki ağır bir sırt çantasını yerden kaldırdın. Çantaya yukarı doğru bir kuvvet uyguladın ve çanta da yukarı doğru hareket etti. Bu durumda kuvvet ve hareket aynı doğrultuda (düşey) olduğu için fiziksel anlamda iş yapmış olursun.
Peki, bu ağır çantayı elinde havada tutarken düz ve yatay bir yolda ileriye doğru yürümeye devam edersen iş yapar mısın? Cevap hayır! Çünkü çantayı yere düşürmemek için yukarı doğru bir kuvvet uyguluyorsun ama sen ileriye doğru (yatay eksende) yürüyorsun. Kuvvetin doğrultusu ile hareketin doğrultusu farklı olduğu için (birbirine dik) fiziksel anlamda iş yapmış olmazsın.
Günlük Hayattan Örneklerle İşi Sınıflandıralım
- Market arabasını iterek ilerleten çocuk: İŞ VAR (Kuvvet yatay, hareket yatay) • Halteri havada sabit tutan sporcu: İŞ YOK (Kuvvet var ama hareket yok) • Ağacın dalından yere düşen elma: İŞ VAR (Yerçekimi kuvveti aşağı, hareket aşağı) • Sırt çantasını takıp merdivenlerden yukarı çıkan öğrenci: İŞ VAR (Kuvvet yukarı, hareketin yukarı yönlü bir bileşeni var)