7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Karışımların Renkli Dünyası: Homojen ve Heterojen Karışımlar
Bu derste saf olmayan maddeler olan karışımların özelliklerini keşfedecek, homojen ve heterojen karışımları günlük hayattan örneklerle öğreneceğiz.
Kazanım FB.7.5.3 · 40 dk okuma
Hayal et; mutfaktasın ve kendine nefis bir meyve salatası hazırlıyorsun. Elma, muz ve çilekleri doğrayıp aynı kâseye koyuyorsun. Hepsi bir arada ama elma hâlâ elma, muz hâlâ muz tadında! İşte fen bilimlerinde, birden fazla maddenin kendi kimyasal özelliklerini kaybetmeden fiziksel olarak bir araya gelmesiyle oluşan bu harika birlikteliğe 'karışım' diyoruz.
Saf Maddeler ve Karışımlar Arasındaki Farklar
Daha önceki derslerimizde elementler ve bileşikler gibi saf maddeleri öğrenmiştik. Saf maddelerin değişmez kuralları vardır. Ancak karışımlar saf olmayan maddelerdir ve oldukça özgürdürler! Bir karışım hazırlarken maddeleri istediğimiz oranda birleştirebiliriz.
- Karışımların belirli kimyasal formülleri yoktur. (Örneğin suyun formülü H2O'dur ama tuzlu suyun bir formülü yoktur.)
- Karışımı oluşturan maddeler belirli oranlarda birleşmek zorunda değildir. Bir bardak suya bir kaşık da, üç kaşık da şeker atabilirsiniz.
- Karışımların belirli bir erime ve kaynama noktası yoktur. Örneğin saf su tam 100 derecede kaynarken, tuzlu suyun kaynamaya başlama sıcaklığı 100 dereceden yüksektir ve kaynama süresince sıcaklığı artmaya devam eder.
- Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini (tat, renk, koku vb.) korurlar.
Yukarıdaki matematiksel ifadede gördüğün gibi, bir karışımın toplam kütlesi her zaman kendisini oluşturan maddelerin kütleleri toplamına eşittir. Kütle daima korunur!
Görünümlerine Göre Karışımları Sınıflandıralım
Sınıfımızda iki farklı deney yaptığımızı düşünelim. Birinci bardağa su ve şeker, ikinci bardağa ise su ve kum koyup karıştıralım. Şeker suyun içinde görünmez olur ve bardağın her yerine eşit dağılır. Ancak kum suda çözünmez ve dibe çöker. Zeytinyağı ve su karıştırdığımızda ise yağ suyun üzerinde yüzer. Karışımları maddelerin bu dağılım şekillerine göre ikiye ayırırız:
- Homojen Karışım (Çözelti): Karışımı oluşturan maddeler her yere eşit dağılıyorsa ve dışarıdan bakıldığında tek bir madde gibi görünüyorsa buna homojen karışım denir. Şekerli su, tuzlu su ve soluduğumuz hava birer homojen karışımdır.
- Heterojen Karışım: Karışımı oluşturan maddeler her yere eşit dağılmıyorsa ve dışarıdan bakıldığında farklı maddeler kolayca fark edilebiliyorsa buna heterojen karışım denir. Kum-su, zeytinyağı-su veya çorba birer heterojen karışımdır.
Görselde de görebileceğin gibi, homojen karışımlarda maddeler birbiri içinde kusursuzca karışıp her yerde aynı özelliği gösterirken, heterojen karışımlarda zeytinyağı ve su gibi sınırlar belirgindir. Çevremizdeki maddelerin çoğu aslında birer karışımdır!
Karışımların Renkli Dünyası: Homojen ve Heterojen Karışımlar: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi karışımların genel özelliklerinden biri değildir?
- A) Karışımı oluşturan maddeler kendi kimliklerini korurlar.
- B) Karışımların belirli bir kimyasal formülü yoktur.
- C) İstenilen her oranda karıştırılarak oluşturulabilirler.
- D) Kendilerini oluşturan maddelere kimyasal yollarla bağlanırlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kendilerini oluşturan maddelere kimyasal yollarla bağlanırlar.
Karışımlar fiziksel yollarla bir araya gelirler, kimyasal bağ oluşturmazlar. Kimyasal yollarla bağlanmak bileşiklerin özelliğidir.
2. Zeynep kahvaltıda bir bardak çaya şeker atıp karıştırıyor. Şekere ne olduğunu soran kardeşine Zeynep bilimsel olarak en doğru hangi cevabı vermelidir?
- A) Şeker suyun içinde yok oldu ve kimyasal yapısı değişti.
- B) Şeker suda çözünerek homojen bir karışım oluşturdu ve hâlâ orada.
- C) Şeker dibe çöktüğü için heterojen bir karışım elde ettik.
- D) Çay ve şeker birleşerek yeni bir saf madde oluşturdu.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şeker suda çözünerek homojen bir karışım oluşturdu ve hâlâ orada.
Şekerli çay homojen bir karışımdır (çözelti). Şeker yok olmaz, sadece suda çözünerek her yere eşit dağılır ve tat özelliğini korur.
3. Fen Bilimleri laboratuvarında öğretmen; I. bardağa su ve zeytinyağı, II. bardağa su ve sofra tuzu ekleyip iyice karıştırıyor. Öğrencilerin bu bardaklarla ilgili yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) I. bardaktaki sıvı her yerinde aynı özelliği gösterir.
- B) II. bardakta oluşan maddenin belirli bir kaynama noktası vardır.
- C) I. bardak heterojen, II. bardak ise homojen karışıma örnektir.
- D) Her iki bardakta da maddeler belirli sabit oranlarda birleşmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I. bardak heterojen, II. bardak ise homojen karışıma örnektir.
Zeytinyağı ve su birbirine karışmaz, katmanlar oluşturur (heterojen). Tuz ise suda tamamen çözünerek eşit dağılır (homojen). Karışımların belirli kaynama noktaları veya sabit oranları yoktur.
4. Bileşikler ve karışımlar çoğu zaman birbirine karıştırılabilir. Bir öğrenci tahtaya bileşikler ve karışımlar arasındaki farkları yazarken bir hata yapmıştır. Öğrencinin yaptığı hata hangi seçenekte verilmiştir?
- A) Bileşikler saf maddedir, karışımlar ise saf olmayan maddedir.
- B) Bileşiklerin formülleri vardır, karışımların formülleri yoktur.
- C) Bileşikler oluşurken maddeler özelliklerini kaybeder, karışımlarda ise korur.
- D) Bileşiklerin kütlesi onu oluşturan maddelerin kütlesi toplamına eşitken, karışımların eşit değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bileşiklerin kütlesi onu oluşturan maddelerin kütlesi toplamına eşitken, karışımların eşit değildir.
Doğada kütlenin korunumu kanunu gereği hem bileşiklerde hem de fiziksel karışımlarda toplam kütle her zaman korunur. Yani karışımın kütlesi, onu oluşturan maddelerin kütleleri toplamına daima eşittir.
5. Saf suyun deniz seviyesinde kaynama noktası tam 100 santigrat derecedir. Bir miktar saf suyun içine bir miktar tuz atılıp karıştırılıyor ve ısıtılmaya başlanıyor. Kaynama olayı başladığı anda ve devamında sıcaklık değişimi hakkında ne söylenebilir?
- A) Tam 100 derecede kaynamaya başlar ve kaynama bitene kadar sıcaklık sabit kalır.
- B) 100 derecenin üzerinde bir sıcaklıkta kaynamaya başlar ve kaynama süresince sıcaklık artmaya devam eder.
- C) 100 derecenin altında bir sıcaklıkta kaynamaya başlar ve kaynama süresince sıcaklık sabit kalır.
- D) Karışım olduğu için su tamamen buharlaşmadan kaynama gözlenmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 100 derecenin üzerinde bir sıcaklıkta kaynamaya başlar ve kaynama süresince sıcaklık artmaya devam eder.
Karışımların (saf olmayan maddelerin) belirli bir kaynama noktası yoktur. Suya tuz eklendiğinde kaynama noktası 100 derecenin üzerine çıkar. Karışım doygunluğa ulaşana kadar kaynama sırasında da sıcaklık artmaya devam eder.