7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Karışımların Renkli Dünyası: Homojen ve Heterojen Karışımlar
Bu derste saf olmayan maddeler olan karışımların özelliklerini keşfedecek, homojen ve heterojen karışımları günlük hayattan örneklerle öğreneceğiz.
Kazanım FB.7.5.3 · 40 dk okuma
Hayal et; mutfaktasın ve kendine nefis bir meyve salatası hazırlıyorsun. Elma, muz ve çilekleri doğrayıp aynı kâseye koyuyorsun. Hepsi bir arada ama elma hâlâ elma, muz hâlâ muz tadında! İşte fen bilimlerinde, birden fazla maddenin kendi kimyasal özelliklerini kaybetmeden fiziksel olarak bir araya gelmesiyle oluşan bu harika birlikteliğe 'karışım' diyoruz.
Saf Maddeler ve Karışımlar Arasındaki Farklar
Daha önceki derslerimizde elementler ve bileşikler gibi saf maddeleri öğrenmiştik. Saf maddelerin değişmez kuralları vardır. Ancak karışımlar saf olmayan maddelerdir ve oldukça özgürdürler! Bir karışım hazırlarken maddeleri istediğimiz oranda birleştirebiliriz.
- Karışımların belirli kimyasal formülleri yoktur. (Örneğin suyun formülü H2O'dur ama tuzlu suyun bir formülü yoktur.)
- Karışımı oluşturan maddeler belirli oranlarda birleşmek zorunda değildir. Bir bardak suya bir kaşık da, üç kaşık da şeker atabilirsiniz.
- Karışımların belirli bir erime ve kaynama noktası yoktur. Örneğin saf su tam 100 derecede kaynarken, tuzlu suyun kaynamaya başlama sıcaklığı 100 dereceden yüksektir ve kaynama süresince sıcaklığı artmaya devam eder.
- Karışımı oluşturan maddeler kendi özelliklerini (tat, renk, koku vb.) korurlar.
Yukarıdaki matematiksel ifadede gördüğün gibi, bir karışımın toplam kütlesi her zaman kendisini oluşturan maddelerin kütleleri toplamına eşittir. Kütle daima korunur!
Görünümlerine Göre Karışımları Sınıflandıralım
Sınıfımızda iki farklı deney yaptığımızı düşünelim. Birinci bardağa su ve şeker, ikinci bardağa ise su ve kum koyup karıştıralım. Şeker suyun içinde görünmez olur ve bardağın her yerine eşit dağılır. Ancak kum suda çözünmez ve dibe çöker. Zeytinyağı ve su karıştırdığımızda ise yağ suyun üzerinde yüzer. Karışımları maddelerin bu dağılım şekillerine göre ikiye ayırırız:
- Homojen Karışım (Çözelti): Karışımı oluşturan maddeler her yere eşit dağılıyorsa ve dışarıdan bakıldığında tek bir madde gibi görünüyorsa buna homojen karışım denir. Şekerli su, tuzlu su ve soluduğumuz hava birer homojen karışımdır.
- Heterojen Karışım: Karışımı oluşturan maddeler her yere eşit dağılmıyorsa ve dışarıdan bakıldığında farklı maddeler kolayca fark edilebiliyorsa buna heterojen karışım denir. Kum-su, zeytinyağı-su veya çorba birer heterojen karışımdır.
Görselde de görebileceğin gibi, homojen karışımlarda maddeler birbiri içinde kusursuzca karışıp her yerde aynı özelliği gösterirken, heterojen karışımlarda zeytinyağı ve su gibi sınırlar belirgindir. Çevremizdeki maddelerin çoğu aslında birer karışımdır!