7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Saf Maddelerin Gizemli Dünyası: Elementler ve Bileşikler
Bu derste maddelerin en küçük yapı taşlarına inerek saf maddeleri, elementleri ve bileşikleri tanıyacağız. Kendi molekül modellerimizi hayal ederek maddelerin nasıl oluştuğunu keşfedeceğiz.
Kazanım FB.7.5.2 · 40 dk okuma
Çevremize baktığımızda sayısız madde görürüz. Peki, bir su damlasını veya bir demir parçasını sonsuza kadar bölsek karşımıza ne çıkardı? Gelin, maddelerin gizemli mikroskobik dünyasına dalalım ve onları oluşturan tanecikleri yakından inceleyelim.
Saf Madde Nedir?
İçinde kendinden başka hiçbir madde barındırmayan ve her yerinde aynı özelliği gösteren maddelere saf madde diyoruz. Saf maddelerin en önemli özelliği, tanecikli yapılarının baştan sona aynı ve düzenli olmasıdır. Baktığınız her noktada aynı tanecik düzenini görürsünüz.
Tek Cins Atomlardan Oluşanlar: Elementler
Eğer bir saf madde sadece ve sadece tek bir cins atomdan oluşuyorsa, bu maddeye element adını veririz. Örneğin bir bakır teli ya da demir çiviyi düşünün. Süper mikroskobik gözlerimiz olsaydı, bu maddelerin içinde milyonlarca birbirinin aynısı bakır veya demir atomunun kusursuzca dizildiğini görürdük. Soluduğumuz oksijen gazı da bir elementtir ve havada ikili atom grupları halinde dolaşır!
Farklı Cins Atomların Birlikteliği: Bileşikler
Saf maddeler her zaman tek cins atomdan oluşmak zorunda değildir. Bazen farklı cins atomlar, aralarında sıkı bağlar kurarak yeni bir takım oluştururlar. Eğer bir saf madde, farklı cins atomların bir araya gelmesiyle oluşan birbirinin tıpatıp aynısı takımlardan (moleküllerden) meydana geliyorsa, buna bileşik deriz. En bilinen örnek sudur! Her bir su molekülü, iki hidrojen ve bir oksijen atomunun el ele tutuşmasından oluşur. Karbondioksit de bir karbon ve iki oksijenin oluşturduğu bir başka bileşik takımıdır.
Oyun Hamurlarıyla Kendi Modelimizi Yapalım!
Şimdi evdeki oyun hamurlarını ya da renkli misketleri kapın! Oksijen için kırmızı rengi seçelim. İki kırmızı topu birbirine yapıştırdığınızda bir oksijen molekülü elde edersiniz, bu bir element modelidir. Şimdi bir kırmızı top alıp ona iki mavi top yapıştırın. İşte bir su molekülü elde ettiniz! Bir bardak saf suyun içinde bu mavi-kırmızı-mavi takımlarından milyarlarcası yan yana durur. Farklı renkler kullandık çünkü farklı atomlar var, ama oluşturduğumuz takım yapısı hep aynı kaldığı için su hala bir saf maddedir.
Saf Maddelerin Gizemli Dünyası: Elementler ve Bileşikler: Alıştırma Soruları
1. Oyun hamurlarıyla sadece tek bir renk kullanarak (örneğin sadece kırmızı toplar) oluşturulan bir saf madde modeli aşağıdakilerden hangisini temsil eder?
- A) Bileşik
- B) Element
- C) Karışım
- D) Çözelti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Element
Tek cins atomdan (tek renk) oluşan saf maddelere element denir.
2. Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız aşağıdaki maddelerden hangisi, farklı cins atomların birleşmesiyle oluşan bir saf madde (bileşik) örneğidir?
- A) Demir çivi
- B) Bakır tel
- C) Oksijen gazı
- D) Su
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su
Su, hidrojen ve oksijen olmak üzere farklı cins atomların oluşturduğu aynı tip moleküllerden meydana gelen bir bileşiktir.
3. Zeynep Öğretmen, akıllı tahtada bir maddenin tanecik modelini açıyor. Modeldeki tüm moleküllerin birbirinin aynısı olduğunu, ancak her bir molekülün içinde bir siyah ve iki kırmızı atom bulunduğunu söylüyor. Zeynep Öğretmen'in tahtaya yansıttığı madde için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Farklı cins moleküllerden oluşan bir karışımdır.
- B) Tek cins atomlardan oluşan bir elementtir.
- C) Farklı cins atomlardan oluşan saf bir maddedir.
- D) Tanecikleri düzensiz ve karmaşıktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Farklı cins atomlardan oluşan saf bir maddedir.
Tüm moleküller aynı olduğu için saf maddedir, moleküller farklı renk atomlardan oluştuğu için bu bir bileşiktir.
4. Demir ve Karbondioksit maddeleri için aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?
- A) Demir tek cins atom içerirken, karbondioksit farklı cins atomlar içerir ancak ikisi de saf maddedir.
- B) İkisi de tamamen aynı cins atomlardan oluşur.
- C) Demir bir bileşik, karbondioksit ise bir elementtir.
- D) İkisi de farklı cins moleküllerin birleşmesiyle oluşmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Demir tek cins atom içerirken, karbondioksit farklı cins atomlar içerir ancak ikisi de saf maddedir.
Demir elementtir (tek cins atom), karbondioksit bileşiktir (farklı cins atomlar), ancak her ikisi de saf maddedir.
5. Ali, sarı ve yeşil misketleri birbirine yapıştırarak bir molekül modeli yapıyor. Daha sonra bu modellediği molekülün aynısından tam 50 tane üretiyor. Buna göre Ali'nin modellediği madde ile ilgili; I. Saf maddedir. II. Bileşiktir. III. İçinde tek çeşit atom vardır. ifadelerinden hangileri kesinlikle doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) II ve III
- D) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: B) I ve II
Moleküllerin hepsi aynı olduğu için saf maddedir (I). Farklı renk misketler (farklı atomlar) kullanıldığı için bileşiktir (II). Farklı cins atomlar içerdiği için III. ifade yanlıştır.