7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Vücudumuzun Gizli Fabrikası: Sindirim Sistemi
Yediğimiz besinlerin vücudumuzda izlediği rotayı, fiziksel ve kimyasal sindirimi, ayrıca karaciğer ve pankreasın gizli güçlerini keşfedeceğimiz eğlenceli bir yolculuk.
Kazanım FB.7.3.1 · 40 dk okuma
Hiç düşündünüz mü? Sabah kahvaltıda yediğiniz o nefis peynirli sandviç veya sulu bir elma yutkunduktan sonra vücudunuzda nerelere gidiyor? Gelin, vücudumuzun içindeki o muhteşem fabrikaya, yani sindirim sistemine doğru harika bir yolculuğa çıkalım.
Sindirim Nedir ve Neden Gereklidir?
Vücudumuzun enerji üretebilmesi, büyüyebilmesi ve yaralarımızı onarabilmesi için besinlere ihtiyacı vardır. Ancak yediğimiz yiyecekler, kanımıza ve hücrelerimize geçebilecek kadar küçük değildir. Besinlerin kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılması olayına 'sindirim' diyoruz.
Sindirimin İki Muhteşem Yöntemi
Sindirimi iki farklı yöntemle gerçekleştiririz: 1. Fiziksel (Mekanik) Sindirim: Besinlerin çiğneme hareketi veya kasılmalarla daha küçük parçalara ayrılmasıdır. Amacı, besinlerin temas yüzeyini artırarak sonraki aşamaları kolaylaştırmaktır. Örneğin, bir cevizi havanda döverek küçültmek fiziksel bir olaydır. 2. Kimyasal Sindirim: Besinlerin 'enzim' adı verilen özel maddeler yardımıyla yapı taşlarına kadar parçalanmasıdır. Enzimleri, besinlerin kimyasal bağlarını kesip onları en küçük parçalarına ayıran görünmez minik kimyasal makaslar olarak düşünebilirsiniz.
Besinlerin Vücudumuzdaki Rotası
Besinlerin izlediği yol sırasıyla şöyledir: Ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs. Şimdi bu duraklarda neler olduğuna bakalım. Ağız, sindirimin başladığı yerdir; dişlerimizle fiziksel, tükürükteki enzimlerle karbonhidratların kimyasal sindirimi başlar. Yutak ve yemek borusunda ise sindirim olmaz; bu yapılar besini mideye ileten güvenli tünellerdir.
Mide, güçlü kaslarıyla kasılıp gevşer ve besinleri bulamaç haline getirerek fiziksel sindirim yapar. Ayrıca mide öz suyundaki enzimlerle proteinlerin kimyasal sindirimi burada başlar. Sonraki durak olan İnce Bağırsak, sindirimin en yoğun olduğu ve bittiği yerdir. Karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimi burada tamamlanır ve besinler ince bağırsaktan emilerek kana geçer. Kalın Bağırsakta ise sindirim olmaz; yalnızca su, vitamin ve minerallerin emilimi gerçekleşir. Kalan atıklar anüs yoluyla vücuttan atılır.
Sindirimin Gizli Kahramanları: Karaciğer ve Pankreas
Bu iki organ besinlerin geçtiği yol üzerinde bulunmazlar (besinler içlerine girmez). Ancak ürettikleri özel salgılarla ince bağırsağa büyük destek olurlar. Karaciğer, 'safra' adı verilen bir sıvı üretir. Bu sıvı yağların fiziksel (mekanik) sindirimini sağlayarak büyük yağ damlalarını küçültür. Pankreas ise 'pankreas öz suyu' üretir ve ince bağırsağa yollar. Bu sıvı, içerdiği güçlü enzimler sayesinde karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimini tek başına gerçekleştirebilir.
Vücudumuzun Gizli Fabrikası: Sindirim Sistemi: Alıştırma Soruları
1. Yediğimiz bir elmanın vücudumuzda izlediği yol aşağıdakilerden hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
- A) Ağız - Yutak - Mide - Yemek Borusu - İnce Bağırsak - Kalın Bağırsak - Anüs
- B) Ağız - Yutak - Yemek Borusu - Mide - İnce Bağırsak - Kalın Bağırsak - Anüs
- C) Ağız - Yemek Borusu - Yutak - Mide - Kalın Bağırsak - İnce Bağırsak - Anüs
- D) Yutak - Ağız - Yemek Borusu - Mide - İnce Bağırsak - Kalın Bağırsak - Anüs
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ağız - Yutak - Yemek Borusu - Mide - İnce Bağırsak - Kalın Bağırsak - Anüs
Besinlerin sindirim sisteminde izlediği doğru rota; Ağız, Yutak, Yemek Borusu, Mide, İnce Bağırsak, Kalın Bağırsak ve son olarak Anüs şeklindedir. Yemek borusu yutaktan sonra gelir.
2. Fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirim kavramlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Fiziksel sindirim, besinlerin enzimlerle değil kas ve çiğneme hareketleriyle küçültülmesidir.
- B) Kimyasal sindirimde enzim adı verilen maddeler görev alır.
- C) Çiğneme hareketi fiziksel sindirime örnektir.
- D) Fiziksel sindirim sonucunda besinler doğrudan kana geçebilecek kadar küçük yapı taşlarına ayrılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel sindirim sonucunda besinler doğrudan kana geçebilecek kadar küçük yapı taşlarına ayrılır.
Fiziksel sindirim besinleri sadece parçalara ayırarak boyutunu küçültür. Besinleri hücrelere ve kana geçebilecek kadar küçük yapı taşlarına ayıran olay kimyasal sindirimdir.
3. Bir öğrenci, sindirim sistemi organlarıyla ilgili şu notları almıştır: I. Sindirimin hiç gerçekleşmediği ama besinlerin iletildiği tünel benzeri yapıdır. II. Sindirimin tamamlandığı ve besinlerin emilerek kana geçtiği organdır. Bu özellikler sırasıyla hangi organlara aittir?
- A) Yemek Borusu - Mide
- B) Yutak - Kalın Bağırsak
- C) Yemek Borusu - İnce Bağırsak
- D) Mide - İnce Bağırsak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yemek Borusu - İnce Bağırsak
Yemek borusunda sindirim işlemi gerçekleşmez, yutaktan gelen besini mideye taşır. Sindirim işlemlerinin tümüyle tamamlandığı ve en yoğun emilimin olduğu organ ise ince bağırsaktır.
4. Karaciğer ve pankreas, sindirim kanalında yer almamalarına rağmen salgılarıyla sindirime çok önemli katkılar sağlarlar. Bu iki organın sindirimdeki görevleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- A) Karaciğer ürettiği enzimlerle karbonhidratları kimyasal olarak sindirir.
- B) Pankreas öz suyu sadece midede kimyasal sindirim yapar.
- C) Karaciğerin ürettiği safra sıvısı ince bağırsağa gönderilerek yağların fiziksel sindirimini sağlar.
- D) Pankreas ürettiği safra sıvısını kalın bağırsağa gönderir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Karaciğerin ürettiği safra sıvısı ince bağırsağa gönderilerek yağların fiziksel sindirimini sağlar.
Karaciğer safra sıvısı üretir ve bunu ince bağırsağa göndererek yağların fiziksel (mekanik) sindirimini sağlar. Pankreas ise pankreas öz suyu üreterek kimyasal sindirime yardımcı olur.
5. Bir laboratuvar deneyinde iki ayrı deney tüpüne aynı miktarda et konulmuştur. Birinci tüpteki et bütün olarak bırakılmış, ikinci tüpteki et ise dışarıda kıyma makinesinden geçirilerek kıyma haline getirilmiştir. Her iki tüpe de eşit miktarda enzim eklenmiştir. Bir süre sonra, ikinci tüpteki kimyasal sindirimin çok daha hızlı gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Bu deneyden çıkarılabilecek en bilimsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kimyasal sindirim sadece kıyma gibi çok küçük boyutlu besinlerde gerçekleşir.
- B) Fiziksel sindirim ile besinin temas yüzeyi artırıldığı için enzimlerin yaptığı kimyasal sindirim hızlanmıştır.
- C) Enzimler sadece proteinleri sindirebilme özelliğine sahiptir.
- D) Bütün halindeki etin içinde yeterli enzim bulunmadığı için kendi kendini sindirmesi yavaştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fiziksel sindirim ile besinin temas yüzeyi artırıldığı için enzimlerin yaptığı kimyasal sindirim hızlanmıştır.
Eti kıyma haline getirmek fiziksel sindirimi temsil eder. Fiziksel sindirim, besinin dış temas yüzeyini artırır. Böylece enzimler besinin her yerine daha kolay ulaşır ve kimyasal sindirim çok daha hızlı gerçekleşir.