7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Vücudumuzun Kargo Ağı: Dolaşım Sistemi
Kanın vücudumuzda nasıl dolaştığını, dolaşım sistemindeki organların görevlerini ve küçük-büyük kan dolaşımının ne işe yaradığını keşfediyoruz.
Kazanım FB.7.3.2 · 40 dk okuma
Hiç elinizi göğsünüze koyup kalbinizin atışını veya bileğinizden nabzınızı dinlediniz mi? O ritmik tıp-tıp sesi, vücudunuzun muazzam kargo ağının merkez motorundan geliyor! Dolaşım sistemi adı verilen bu eşsiz ağ, hücrelerimizin ihtiyaç duyduğu tüm malzemeleri onlara ulaştırır ve oluşan atıkları toplayarak vücudumuzun kusursuz çalışmasını sağlar.
Dolaşım Sisteminin Kahramanları
Dolaşım sistemimiz üç ana bölümden oluşur: Kalp, damarlar ve kan. Bu üçlü takım, vücudumuzdaki milyarlarca hücrenin hayatta kalması için gece gündüz demeden birlikte çalışır.
- Kalp: Göğüs boşluğumuzda yer alan bu güçlü kas, kanı vücudumuza pompalamakla görevli ana motordur. Biz uyurken bile asla durmadan çalışır.
- Damarlar: Kanın içinde seyahat ettiği otoyollardır. Kendi içlerinde atardamar, toplardamar ve kılcal damar olmak üzere üç çeşide ayrılırlar.
- Kan: Otoyollarda hiç durmadan dolaşan kargo araçlarıdır. Oksijen, besin ve atık maddeleri taşıma görevini üstlenir.
Kan Dolaşımı: Büyük ve Küçük Turlar
Kanımız vücudumuzda iki farklı rota çizer. Biz bunlara küçük kan dolaşımı ve büyük kan dolaşımı diyoruz. Bu iki muhteşem turu yakından inceleyelim.
Küçük Kan Dolaşımı: Bu turun tek bir amacı vardır: Kanın oksijen oranını artırmak! Kalpten yola çıkan kan, akciğerlere gider. Burada içindeki karbondioksiti bırakıp bolca oksijen yüklenir. Yani küçük kan dolaşımı sonucunda kanın oksijen oranı artar. Oksijene doyan kan, görevini tamamlayıp tekrar kalbe geri döner.
Büyük Kan Dolaşımı: Bu turun amacı ise akciğerlerden gelip kalbe ulaşan oksijen dolu kanı tüm vücuda dağıtmaktır! Kalp güçlü bir şekilde kasılır ve kanı beynimizden ayak parmak ucumuza kadar pompalar. Hücrelere oksijen ve besin dağıtılırken, hücrelerdeki atıklar toplanır. Hücreler oksijeni kullandığı için kanın oksijen oranı azalır. Oksijeni azalan kan, tekrar kalbe dönerek büyük turu tamamlar.
Günlük Hayattan Bir Örnek
Dolaşım sistemini yaşadığınız şehrin su şebekesine benzetebilirsiniz. Kalp, şehrin devasa su pompasıdır. Atardamarlar temiz suyu evlere taşıyan kalın ana borular, kılcal damarlar ise musluklarımıza kadar gelen incecik borulardır. Evlerde kullanılıp kirlenen suları arıtma tesisine geri götüren kanalizasyon boruları ise tıpkı toplardamarlarımız gibi çalışarak döngüyü tamamlar!
Vücudumuzun Kargo Ağı: Dolaşım Sistemi: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi dolaşım sistemini oluşturan temel yapı ve organlardan biri değildir?
- A) Kalp
- B) Mide
- C) Kan
- D) Damarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mide
Mide sindirim sisteminin bir organıdır. Dolaşım sistemi; kalp, kan ve damarlardan oluşur.
2. Küçük kan dolaşımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Besinleri sindirmek
- B) Kanın oksijen oranını artırmak
- C) Vücuda oksijen dağıtmak
- D) Kan hücreleri üretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kanın oksijen oranını artırmak
Küçük kan dolaşımında kan, oksijence zenginleşmek (temizlenmek) üzere kalpten akciğerlere gider.
3. Hücrelerimiz ile kan arasındaki madde alışverişini sağlayan, atardamarlar ile toplardamarlar arasında köprü kuran en ince damar çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kılcal damar
- B) Atardamar
- C) Toplardamar
- D) Ana damar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kılcal damar
Madde alışverişi sadece hücrelerin arasına kadar girebilen çok ince duvarlı kılcal damarlarda gerçekleşir.
4. Bir öğrenci elini kalbine koyduğunda hissettiği ritmik atışların, kanın vücuda pompalanmasından kaynaklandığını fark ediyor. Kanı kalpten uzaklaştırarak organlara götüren bu damarlara ne ad verilir?
- A) Kılcal damar
- B) Toplardamar
- C) Atardamar
- D) Dönüş damarı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Atardamar
Kanı kalpten uzaklaştırarak vücuda veya akciğerlere taşıyan (gidiş yolu) damarlara atardamar denir.
5. Bir kan hücresinin vücuttaki yolculuğunda önce oksijen oranının arttığı, daha sonra tekrar kalbe gelip başka bir yolculuğa çıktığı ve bu ikinci yolculukta oksijen oranının giderek azaldığı gözlemleniyor. Kanın oksijen oranının azaldığı bu ikinci dolaşım aşaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Küçük kan dolaşımı
- B) Lenf dolaşımı
- C) Akciğer dolaşımı
- D) Büyük kan dolaşımı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyük kan dolaşımı
Oksijeni artan kan kalbe döner (küçük dolaşım biter). Ardından oksijeni vücuda dağıtmak için yola çıkar ve hücreler oksijeni kullandığı için kanın oksijen oranı azalır. Bu olay büyük kan dolaşımında gerçekleşir.