7. Sınıf Türkçe · Hak ve Sorumluluklar
Hak ve Sorumluluklarımız: Etkili ve Yaratıcı Konuşma Sanatı
Bu derste hak ve sorumluluklarımız hakkında konuşurken amacımızı nasıl belirleyeceğimizi, çoklu ortam araçlarını nasıl kullanacağımızı ve yaratıcı sunumları nasıl yapacağımızı öğreneceğiz.
Kazanım TUR.7.6.K · 40 dk okuma
Haklarımız ve Sorumluluklarımız İçin Söz Bizde!
Hepimizin toplum içinde sahip olduğu temel haklar (eğitim, sağlık, yaşama hakkı gibi) ve yerine getirmemiz gereken sorumluluklar (çevreyi korumak, yasalara uymak gibi) vardır. Peki, bu önemli konularda çevremizdekileri nasıl bilinçlendirebiliriz? Etkili bir konuşma yaparak! İyi bir konuşmacı, sözcüklerin gücünü doğru yöntemlerle birleştiren kişidir.
1. Konuşma Sürecini ve Amacını Belirleme
Konuşmaya başlamadan önce ilk yapmanız gereken şey konuşma sürecini planlamaktır. Kendinize şu soruyu sorun: Benim amacım ne? Arkadaşlarımı çocuk hakları konusunda bilgilendirmek mi istiyorum, yoksa okul eşyalarını koruma sorumluluğu konusunda onları ikna etmek mi? Amacınız, kullanacağınız dili ve seçeceğiniz içeriği doğrudan etkiler.
2. Yöntem Seçimi ve Ön Bilgilerden Yararlanma
Etkili bir konuşmacı geçmişte öğrendiklerini yeni bilgilerle harmanlar. Sosyal Bilgiler dersinde öğrendiğiniz bir anayasayı veya izlediğiniz bir belgeseldeki çevre kirliliği verilerini konuşmanıza dahil edebilirsiniz. Bu, sizin ön bilgilerinizden yararlandığınızı gösterir. Ayrıca konuşmanızın yöntemini de önceden seçmelisiniz: Hazırlıklı bir bilgilendirme konuşması mı, yoksa dinleyicilerle soru-cevap yapacağınız tartışmacı bir yöntem mi?
3. Çoklu Ortam Ögeleriyle Zenginleştirme
Sadece kelimelere bağlı kalmak zorunda değilsiniz. Sorumluluklarımızdan bahsederken akıllı tahtadan göstereceğiniz kısa bir video, doğanın sesini içeren bir ses kaydı veya haklarını arayan bir çocuğun etkileyici bir fotoğrafı, konuşmanızı unutulmaz kılar. Fotoğraf, video ve ses dosyası gibi araçların kullanımına çoklu ortam (multimedya) ögelerinden yararlanma denir.
4. Yaratıcı Konuşma: Fark Yaratın
Yaratıcı konuşma, sıradan olanı sıra dışı bir şekilde anlatmaktır. 'Suları boşa harcamamalıyız' demek yerine sahneye çıkıp 'Merhaba, ben evinizdeki o sürekli damlayan çeşmeyim. Size her gün nasıl boşa aktığımı ve ne kadar üzüldüğümü anlatmak istiyorum.' diyerek role girerseniz, dinleyiciler gözlerini sizden alamaz. Farklı bakış açıları geliştirmek, konuşmanın kalitesini artırır.
- Özetle Başarılı Bir Konuşma İçin Adımlar:
- Amacını ve dinleyici kitleni önceden belirle.
- Uygun konuşma yöntem ve tekniklerini seç.
- Geçmişte öğrendiğin (ön) bilgileri yeni konuya entegre et.
- Görsel veya işitsel çoklu ortam araçları kullan.
- Role girme veya farklı bakış açıları sunarak yaratıcılığını konuştur.
Hak ve Sorumluluklarımız: Etkili ve Yaratıcı Konuşma Sanatı: Alıştırma Soruları
1. Konuşma sürecini yönetirken bir konuşmacının ilk yapması gereken temel hazırlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmasında kullanacağı videoları indirmek.
- B) Konuşmanın amacını ve kime hitap edeceğini belirlemek.
- C) Dikkat çekici ve süslü kelimeler ezberlemek.
- D) Konuşma sırasında giyeceği yaratıcı kostümü seçmek.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konuşmanın amacını ve kime hitap edeceğini belirlemek.
Etkili bir konuşma sürecinin her zaman ilk adımı, konuşmanın amacını (bilgi vermek, ikna etmek vb.) ve hedef kitlesini belirlemektir. Diğer tüm adımlar buna göre şekillenir.
2. 'Vatandaşlık Sorumluluklarımız' konulu bir konuşma yapan Elif, sokak hayvanlarına yardım etmenin önemini anlatırken akıllı tahtadan gönüllülerin çalıştığı bir hayvan barınağının kısa bir videosunu göstermiştir. Elif konuşmasında hangi beceriyi kullanmıştır?
- A) Çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturma
- B) Dinleyicinin ön bilgilerini ölçme
- C) Empati kurarak tartışma
- D) Beden dilini kısıtlayarak dikkati sese çekme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturma
Konuşma sırasında fotoğraf, video, ses veya sunum gibi görsel/işitsel araçların kullanılması çoklu ortam (multimedya) ögelerinden yararlanma becerisidir.
3. Hangi öğrenci 'Çevreye karşı sorumluluklarımız' konulu konuşmasında 'yaratıcı konuşma' yöntemine uygun, farklı bir bakış açısı kullanmıştır?
- A) Ahmet: 'Çevremizi temiz tutmalıyız çünkü doğa bizim tek evimizdir.'
- B) Zeynep: 'Bir plastik şişenin doğada yüzlerce yıl kaybolmaması çok üzücüdür.'
- C) Burak: 'Merhaba, ben sokağınızdaki geri dönüşüm kutusuyum. Bugün size ne kadar aç olduğumu ve beni nasıl yanlış beslediğinizi anlatacağım.'
- D) Ceyda: 'Orman yangınlarını önlemek için mangal yakarken kurallara çok dikkat etmeliyiz.'
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Burak: 'Merhaba, ben sokağınızdaki geri dönüşüm kutusuyum. Bugün size ne kadar aç olduğumu ve beni nasıl yanlış beslediğinizi anlatacağım.'
Burak'ın konuyu sıradan bir tavsiye vermek yerine bir geri dönüşüm kutusunun ağzından anlatması, role girme ve farklı bir bakış açısı sunma tekniğini (yaratıcı konuşma) kullandığını gösterir.
4. Emre, eğitim hakkı ile ilgili yapacağı konuşmada, geçen yıl Sosyal Bilgiler dersinde okudukları anayasa maddelerinden ve tarih dersinde öğrendiği eski dönemlerdeki okul sistemlerinden bahsetmiştir. Emre'nin bu davranışı aşağıdaki konuşma becerilerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?
- A) Konuşmasında yaratıcı drama tekniklerini kullanma
- B) Dinleyicilerle göz teması kurmayı sürdürme
- C) Konuşmasında ön bilgilerinden yararlanabilme
- D) Konuşma süresini ekonomik yönetme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konuşmasında ön bilgilerinden yararlanabilme
Konuşmacının geçmiş yıllarda başka derslerde öğrendiği veya deneyimlediği bilgileri mevcut konuşmasına dâhil etmesi, ön bilgilerinden yararlanması anlamına gelir.
5. Ayşe, 7. sınıf arkadaşlarına okuldaki ortak alanları temiz tutma sorumluluğu hakkında ikna edici bir konuşma yapacaktır. Ayşe'nin amacına (ikna etmeye) ulaşması için aşağıdaki yöntem ve tekniklerden hangisini seçmesi EN AZ etkili olur?
- A) Konuşmasına arkadaşlarının dikkatini çekecek çarpıcı ve düşündürücü bir soruyla başlaması.
- B) Ortak alanların kirli ve temiz hâllerini gösteren karşılaştırmalı fotoğraflar sunması.
- C) Okul kurallarının yazılı olduğu iki sayfalık uzun bir metni başından sonuna kadar tekdüze bir sesle okuması.
- D) Arkadaşlarından birini yanına çağırarak konuya dair kısa ve eğlenceli bir canlandırma yapması.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Okul kurallarının yazılı olduğu iki sayfalık uzun bir metni başından sonuna kadar tekdüze bir sesle okuması.
Uzun ve kuralcı bir metni tekdüze (düz) bir ses tonuyla okumak dinleyicinin ilgisini hızla kaybettirir ve ikna ediciliği düşürür. Diğer şıklar konuşmayı daha etkili kılan yöntemlerdir.