7. Sınıf Türkçe · Türk Sanatı
Türk Sanatının Renkli Dünyasını Okumak
Ebru, çini ve hat gibi geleneksel Türk sanatları üzerinden okuma stratejilerimizi geliştiriyor, metinlerdeki gizli anlamları ve kelimeleri keşfediyoruz.
Kazanım TUR.7.4.O · 35 dk okuma
Türk Sanatının Renkli Dünyasına Yolculuk!
Merhaba sevgili öğrenci! Bugün seninle sadece kelimelerin değil, aynı zamanda renklerin, şekillerin ve yüzyıllık bir mirasın içinde harika bir okuma yolculuğuna çıkacağız. 'Türk Sanatı' dendiğinde aklına neler geliyor? Belki suyun üzerinde dans eden renklerle 'Ebru', belki camilerimizi süsleyen mavi-beyaz 'Çini', belki de kelimelerin adeta bir resme dönüştüğü 'Hat' sanatı... Bu metinleri okurken hem sanatı tanıyacak hem de okuma becerilerimizi birer usta gibi yöneteceğiz.
Okurken Strateji Belirleme ve Akıcılık
Bir metni okurken, tıpkı bir ebru ustasının fırçasını kullanması gibi, kendi okuma hızımızı ve yöntemimizi ayarlamalıyız. Bilgi veren (bilgilendirici) bir sanat metni okuyorsan, detayları kaçırmamak için daha yavaş ve dikkatli okumalısın. Eğer metni sesli okuyorsan, noktalama işaretlerine dikkat etmek, vurgu ve tonlamayı doğru yapmak senin 'akıcı okuma' becerini gösterir. Sesli okumaya geçmeden önce metne sessizce göz atmak (göz gezdirerek okuma), takılmadan okumanı sağlar.
Bilinmeyen Kelimelerin Gizemini Çözmek
Türk sanatlarıyla ilgili metinlerde daha önce hiç duymadığın bazı özel kelimeler (terimler) geçebilir. Hemen sözlüğe sarılmak yerine usta bir dedektif gibi ipuçlarını birleştir! Nasıl mı? Kelimenin içinde bulunduğu cümleye ve bir önceki/sonraki cümlelere bak. Örneğin: 'Ebru ustası, renklerin suyun dibine çökmemesi için suya öd kattı, ardından BİZ adı verilen ince uçlu metali kullanarak laleden bir şekil çizdi.' Bu cümlede 'biz' kelimesinin 'sen ve ben' anlamında değil, 'ebru yaparken şekil vermeye yarayan ince uçlu bir alet' anlamında kullanıldığını cümlenin gidişatından kolayca tahmin edebiliriz.
Görsellerle Birlikte Okumak
Sanatla ilgili metinlerde görseller, kelimelerin en yakın arkadaşıdır. Bazen yazar, çini sanatındaki 'Selçuklu Yıldızı'nın geometrik yapısını uzun uzun anlatır. Metnin yanındaki bir görsel ise o yıldızın nasıl birbiri içine geçmiş karelerden oluştuğunu bir saniyede zihnine kazır. Metnin yüzey (ilk ve en temel) anlamını kavrarken, görsellerin metne ne kattığına mutlaka dikkat etmelisin.
Yukarıdaki görseli incele. Bir metinde 'Türk sanatında karmaşık görünen ama aslında basit geometrik şekillerin (kare ve üçgenlerin) üst üste binmesinden oluşan motifler yaygındır' yazıyorsa, bu görsel o metnin doğrudan tamamlayıcısıdır. Görselle iletilen anlamı bulmak, metnin yüzey anlamını doğrulamamızı sağlar.
Türk Sanatının Renkli Dünyasını Okumak: Alıştırma Soruları
1. Okurken karşımıza anlamını bilmediğimiz bir kelime çıktığında yapmamız gereken ilk ve en doğru strateji aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Metni okumayı hemen bırakıp sözlükten kelimenin anlamına bakmak.
- B) O kelimeyi atlayıp metnin geri kalanını okumaya devam etmek.
- C) Kelimenin içinde geçtiği cümleye bakarak anlamını tahmin etmeye çalışmak.
- D) Kelimeyi metnin yazarına sormak için not almak.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kelimenin içinde geçtiği cümleye bakarak anlamını tahmin etmeye çalışmak.
Okuma sırasında akıcılığı bozmamak adına, bilinmeyen kelimenin anlamı öncelikle cümlenin bağlamından (gidişatından) tahmin edilmelidir.
2. Bir öğrenci, ebru sanatının yapılış aşamalarını anlatan bilgilendirici bir metni okumaktadır. Bu öğrencinin hangi okuma stratejisini kullanması daha uygundur?
- A) Sadece metindeki resimlere bakarak metni gözden geçirmek.
- B) Detayları ve işlem sırasını kaçırmamak için dikkatli ve gerekirse yavaş okumak.
- C) Metnin sadece başını ve sonunu okuyarak ana fikri çıkarmak.
- D) Kelime kelime atlayarak, metni en hızlı şekilde bitirmeye çalışmak.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Detayları ve işlem sırasını kaçırmamak için dikkatli ve gerekirse yavaş okumak.
Bilgilendirici ve aşama bildiren metinler, bilgi kaybı olmaması için dikkatlice, gerektiğinde yavaşlayarak ve anlamlandırılarak okunmalıdır.
3. 'Çini ustası fırçasını toprağa dokundurduğunda, yüzyıllardır süregelen motiflerin AHENGİ adeta göz kamaştırıyordu; hiçbir renk diğerini bastırmıyor, hepsi birbiriyle anlaşıyordu.' Bu cümleye göre büyük harfle yazılmış 'ahenk' kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Karmaşa ve düzensizlik
- B) Uyum ve düzen
- C) Parlaklık ve ışık
- D) Eskilik ve yıpranmışlık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uyum ve düzen
Cümledeki 'hiçbir renk diğerini bastırmıyor, hepsi birbiriyle anlaşıyordu' ifadesi, 'ahenk' kelimesinin 'uyum' anlamına geldiğine dair önemli bir bağlam ipucudur.
4. 'Hat sanatı, Arap harfleri etrafında oluşmuş güzel yazı yazma sanatıdır. Bu sanatta amaç, sadece bir mesajı iletmek değil, o mesajı göze en hoş gelecek şekil ve ölçülerde kağıda dökmektir.' Bu metnin yüzey (doğrudan anlaşılan) anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hat sanatı öğrenilmesi çok uzun yıllar alan zor bir sanattır.
- B) Arap harflerinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır.
- C) Hat sanatı, yazıyı görsel bir güzellik ve belirli ölçülerle estetik biçimde yazma işidir.
- D) Güzel yazı yazan herkes, zamanla iyi bir hat ustası olabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hat sanatı, yazıyı görsel bir güzellik ve belirli ölçülerle estetik biçimde yazma işidir.
Metnin yüzey anlamı, okuduğumuzda metinde doğrudan ifade edilen ve çıkarılabilen temel düşüncedir. Parça, hat sanatının ne olduğunu doğrudan tanımlamaktadır.
5. Bir sanat dergisinde, Türk halılarındaki 'eli belinde' motifi anlatılmaktadır. Metinde bu motifin anne sevgisini ve bereketi temsil ettiği, geometrik çizgilere sahip olduğu vurgulanmaktadır. Bu metnin yanına konulacak en uygun görselin metne katkısı aşağıdakilerden hangisi olur?
- A) Metnin okunmasını geciktirerek okuyucunun dikkatini dağıtır.
- B) Metinde anlatılan soyut 'bereket' kavramını ve geometrik şekli somutlaştırarak okuyucunun zihninde canlanmasını sağlar.
- C) Okuyucunun halı dokuma aşamalarını baştan sona öğrenmesine yardımcı olur.
- D) Metindeki bilinmeyen bütün kelimelerin sözlük anlamını doğrudan açıklar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Metinde anlatılan soyut 'bereket' kavramını ve geometrik şekli somutlaştırarak okuyucunun zihninde canlanmasını sağlar.
Görseller, metinde geçen soyut kavramları veya betimlenen şekilleri somutlaştırarak anlatılanın zihinde canlandırılmasını ve daha kalıcı öğrenilmesini sağlar.