8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Hücre Bölünmeleri: Mitoz ve Mayozun Sırları
Canlıların büyümesini ve üremesini sağlayan mitoz ve mayoz hücre bölünmelerinin özelliklerini, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları keşfediyoruz.
Kazanım FB.8.3.2 · 40 dk okuma
Yaşamın Devamlılığı: Üreme ve Bölünme
Hiç düşündünüz mü, ektiğiniz küçücük bir tohum nasıl devasa bir ağaca dönüşür? Veya düştüğünüzde dizinizdeki yara birkaç gün içinde nasıl iyileşir? Bütün bu mucizevi olayların arkasında tek bir kahraman vardır: Hücre bölünmesi! Canlılar nesillerini devam ettirmek için ürerler. Kimi canlılar kendilerinin tıpatıp aynısını kopyalayarak eşeysiz ürerken, kimileri de genetik çeşitlilik barındıran eşeyli üreme yöntemini kullanır. İşte hücrelerimiz de bu amaçlara hizmet etmek için farklı şekillerde bölünürler. Gelin bu bölünme çeşitlerini yakından inceleyelim.
Mitoz Bölünme: Doğal Fotokopi Makinesi
Mitoz bölünme, vücut hücrelerimizde gerçekleşir. Amacı tek hücreli canlılarda çoğalmayı (eşeysiz üreme), çok hücreli canlılarda ise büyümeyi, gelişmeyi ve yaraların onarılmasını sağlamaktır. Bir hücre mitoz geçirdiğinde, kendisine tıpatıp benzeyen 2 yeni hücre oluşur. En önemli özelliklerinden biri, başlangıçtaki ana hücre ile yeni oluşan hücrelerin kromozom sayısının tamamen aynı kalmasıdır.
Mayoz Bölünme: Çeşitliliğin Anahtarı
Peki, neden kardeşler birbirine veya anne-babasına tıpatıp benzemez? Neden doğadaki her insan birbirinden farklıdır? İşte bu muhteşem çeşitliliğin sırrı mayoz bölünmedir! Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (sperm, yumurta veya polen) oluşmasını sağlar. Karmaşık evrelerine hiç girmeden bilmemiz gereken en temel şey, mayoz bölünmenin iki aşamadan (Mayoz-1 ve Mayoz-2) oluştuğudur. Bu iki aşamanın sonunda 1 ana hücreden toplam 4 yeni hücre meydana gelir ve kromozom sayısı tam yarıya iner.
Mitoz ve Mayoz Karşı Karşıya!
Şimdi sınıf arkadaşlarınızla küçük gruplar oluşturun. Bir araya gelerek nezaket ve saygı çerçevesinde fikir alışverişi yapın: Mitoz ve mayozun benzerlikleri ve farklılıkları nelerdir? Birlikte tartıştıktan sonra bu özellikleri listeleyip dev bir karşılaştırma posteri hazırlayabilirsiniz. İşte size rehberlik edecek bazı temel farklar:
- Mitoz sonucunda 2 hücre oluşurken, Mayoz sonucunda 4 hücre oluşur.
- Mitozda kromozom sayısı sabit kalır, Mayozda kromozom sayısı yarıya iner.
- Mitoz vücut hücrelerinde, Mayoz ise üreme ana hücrelerinde görülür.
- Mitoz tıpatıp aynı hücreler üreterek genetik çeşitliliğe yol açmazken, Mayoz genetik çeşitlilik sağlar.
- Her iki bölünme çeşidi de hücre sayısını artırır (Ortak özellik).
Hücre Bölünmeleri: Mitoz ve Mayozun Sırları: Alıştırma Soruları
1. Mitoz bölünme ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Sadece üreme ana hücrelerinde görülür.
- B) Bölünme sonucunda 4 yeni hücre oluşur.
- C) Çok hücreli canlılarda yaraların iyileşmesini sağlar.
- D) Kromozom sayısı yarıya iner.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Çok hücreli canlılarda yaraların iyileşmesini sağlar.
Mitoz bölünme çok hücreli canlılarda büyüme, gelişme ve onarımı (yaraların iyileşmesini) sağlar. Sadece üreme ana hücrelerinde değil, vücut hücrelerinde görülür. Sonucunda 2 hücre oluşur ve kromozom sayısı sabit kalır.
2. Mayoz bölünmenin özellikleri dikkate alındığında, bir hücrenin mayoz geçirmesi sonucunda kaç yeni hücre oluşur ve kromozom sayısında nasıl bir değişim gözlenir?
- A) 2 hücre oluşur, kromozom sayısı iki katına çıkar.
- B) 4 hücre oluşur, kromozom sayısı yarıya iner.
- C) 2 hücre oluşur, kromozom sayısı sabit kalır.
- D) 4 hücre oluşur, kromozom sayısı değişmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 4 hücre oluşur, kromozom sayısı yarıya iner.
Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir ve sonucunda 1 hücreden 4 yeni üreme hücresi meydana gelir. Bu hücrelerin kromozom sayısı başlangıçtaki ana hücrenin yarısı kadardır.
3. Öğretmen, öğrencilerinden mitoz ve mayoz bölünmeyi karşılaştırdıkları bir poster hazırlamalarını istemiştir. Öğrencilerin poster için sunduğu aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Mitoz bölünme vücut hücrelerinde, mayoz bölünme üreme ana hücrelerinde görülür.
- B) Mitoz sonucunda kromozom sayısı değişmezken, mayoz sonucunda yarıya iner.
- C) Her iki bölünme çeşidinde de genetik çeşitlilik sağlanır.
- D) Her iki bölünme olayı da hücre sayısının artmasına neden olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her iki bölünme çeşidinde de genetik çeşitlilik sağlanır.
Mitoz bölünmede oluşan yeni hücreler ana hücrenin tıpatıp aynısıdır, bu yüzden genetik çeşitlilik sağlamaz. Genetik çeşitliliği sağlayan olay yalnızca mayoz bölünmedir.
4. Sağlıklı bir evcil kedinin deri hücresinde 38 kromozom bulunmaktadır. Bu kedinin bir deri hücresi mitoz bölünme, üreme ana hücresi ise mayoz bölünme geçirdiğinde yeni oluşacak hücrelerin kromozom sayıları sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Mitoz: 19 / Mayoz: 38
- B) Mitoz: 38 / Mayoz: 19
- C) Mitoz: 19 / Mayoz: 19
- D) Mitoz: 38 / Mayoz: 38
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mitoz: 38 / Mayoz: 19
Deri hücresi (vücut hücresi) mitoz geçirdiğinde kromozom sayısı sabit kalır (38). Üreme ana hücresi mayoz geçirdiğinde ise kromozom sayısı yarıya iner (38 / 2 = 19).
5. Mitoz ve mayoz bölünmenin ortak ve farklı özelliklerini sınıfta tartışan bir öğrenci grubu şu notları çıkarmıştır: I. Mayoz bölünme art arda gerçekleşen iki farklı aşamadan oluşur. II. Mitoz bölünme sadece tek hücrelilerde, mayoz ise sadece çok hücrelilerde görülür. III. Mayoz eşeyli üremenin, mitoz ise genellikle eşeysiz üremenin temelini oluşturur. Buna göre grubun çıkardığı notlardan hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I ve III
I. ifade doğrudur, mayoz iki aşamada (Mayoz 1 ve Mayoz 2) gerçekleşir. III. ifade de doğrudur. Ancak II. ifade yanlıştır çünkü mitoz bölünme çok hücrelilerde de (büyüme ve onarım için) görülür.