8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Hücre Bölünmeleri: Mitoz ve Mayozun Sırları
Canlıların büyümesini ve üremesini sağlayan mitoz ve mayoz hücre bölünmelerinin özelliklerini, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları keşfediyoruz.
Kazanım FB.8.3.2 · 40 dk okuma
Yaşamın Devamlılığı: Üreme ve Bölünme
Hiç düşündünüz mü, ektiğiniz küçücük bir tohum nasıl devasa bir ağaca dönüşür? Veya düştüğünüzde dizinizdeki yara birkaç gün içinde nasıl iyileşir? Bütün bu mucizevi olayların arkasında tek bir kahraman vardır: Hücre bölünmesi! Canlılar nesillerini devam ettirmek için ürerler. Kimi canlılar kendilerinin tıpatıp aynısını kopyalayarak eşeysiz ürerken, kimileri de genetik çeşitlilik barındıran eşeyli üreme yöntemini kullanır. İşte hücrelerimiz de bu amaçlara hizmet etmek için farklı şekillerde bölünürler. Gelin bu bölünme çeşitlerini yakından inceleyelim.
Mitoz Bölünme: Doğal Fotokopi Makinesi
Mitoz bölünme, vücut hücrelerimizde gerçekleşir. Amacı tek hücreli canlılarda çoğalmayı (eşeysiz üreme), çok hücreli canlılarda ise büyümeyi, gelişmeyi ve yaraların onarılmasını sağlamaktır. Bir hücre mitoz geçirdiğinde, kendisine tıpatıp benzeyen 2 yeni hücre oluşur. En önemli özelliklerinden biri, başlangıçtaki ana hücre ile yeni oluşan hücrelerin kromozom sayısının tamamen aynı kalmasıdır.
Mayoz Bölünme: Çeşitliliğin Anahtarı
Peki, neden kardeşler birbirine veya anne-babasına tıpatıp benzemez? Neden doğadaki her insan birbirinden farklıdır? İşte bu muhteşem çeşitliliğin sırrı mayoz bölünmedir! Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (sperm, yumurta veya polen) oluşmasını sağlar. Karmaşık evrelerine hiç girmeden bilmemiz gereken en temel şey, mayoz bölünmenin iki aşamadan (Mayoz-1 ve Mayoz-2) oluştuğudur. Bu iki aşamanın sonunda 1 ana hücreden toplam 4 yeni hücre meydana gelir ve kromozom sayısı tam yarıya iner.
Mitoz ve Mayoz Karşı Karşıya!
Şimdi sınıf arkadaşlarınızla küçük gruplar oluşturun. Bir araya gelerek nezaket ve saygı çerçevesinde fikir alışverişi yapın: Mitoz ve mayozun benzerlikleri ve farklılıkları nelerdir? Birlikte tartıştıktan sonra bu özellikleri listeleyip dev bir karşılaştırma posteri hazırlayabilirsiniz. İşte size rehberlik edecek bazı temel farklar:
- Mitoz sonucunda 2 hücre oluşurken, Mayoz sonucunda 4 hücre oluşur.
- Mitozda kromozom sayısı sabit kalır, Mayozda kromozom sayısı yarıya iner.
- Mitoz vücut hücrelerinde, Mayoz ise üreme ana hücrelerinde görülür.
- Mitoz tıpatıp aynı hücreler üreterek genetik çeşitliliğe yol açmazken, Mayoz genetik çeşitlilik sağlar.
- Her iki bölünme çeşidi de hücre sayısını artırır (Ortak özellik).