8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 7
Sihirli Üretim Fabrikası: Fotosentez
Bitkilerin dışarıdan besin almadan, ışık enerjisini kullanarak kendi besinlerini ve oksijeni nasıl ürettiklerini incelediğimiz heyecan verici bir ders.
Kazanım FB.8.7.1 · 25 dk okuma
Hiç düşündünüz mü, biz insanlar ve hayvanlar acıktığımızda yemek yeriz. Peki ama toprağa bağlı, sessiz sedasız duran bitkiler nasıl büyüyor? Onların mutfağı nerede ve yemeklerini nasıl hazırlıyorlar? Lütfen şimdi hep birlikte bir beyin fırtınası yapalım: Ağzı ve midesi olmayan bir çınar ağacı, nasıl oluyor da tonlarca ağırlığa ulaşabiliyor?
Besin zincirini hatırlayalım. En alt basamakta her zaman 'üreticiler' yani bitkiler bulunur. Bitkiler, hayvanlar gibi dışarıdan hazır besin almazlar; kendi besinlerini kendi içlerinde üretirler. İşte bu eşsiz besin üretim sürecine 'fotosentez' diyoruz.
Fotosentezin Gizli Tarifi
Bir kek yapmak için un, şeker ve yumurtaya ihtiyacımız olduğu gibi, bitkilerin de besin üretebilmek için üç temel malzemeye ihtiyacı vardır: Havadan yapraklarıyla aldıkları karbondioksit, topraktan kökleriyle çektikleri su ve tabii ki bu muazzam sistemi çalıştıracak enerji kaynağı olan ışık.
Fotosentez Olmasaydı Ne Olurdu?
Fotosentez ile bitkilerin besin üretimi arasında kusursuz bir nedensel ilişki vardır. Bitki fotosentez yapamazsa besin üretemez ve büyüyemez. Bu sistemin hayatımızdaki rolünü şöyle özetleyebiliriz:
- Üreticiler ürettikleri besinleri yaprak ve köklerinde depolarlar. Bizler bu bitkileri yediğimizde aslında paketlenmiş Güneş enerjisini vücudumuza almış oluruz.
- Süreç sırasında ortaya çıkan oksijen atmosfere salınır ve tüm canlıların nefes almasını, dolayısıyla yaşamasını sağlar.
- Havadaki zararlı karbondioksit miktarını azalttıkları için atmosferin temizlenmesine katkıda bulunurlar.
Sihirli Üretim Fabrikası: Fotosentez: Alıştırma Soruları
1. Bitkiler kendi besinlerini üretmek için fotosentez yaparlar. Aşağıdakilerden hangisi fotosentez olayının gerçekleşmesi için bitkinin dışarıdan aldığı temel maddelerden biridir?
- A) Oksijen
- B) Su
- C) Şeker
- D) Azot
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Su
Fotosentez için bitkiler topraktan su, havadan ise karbondioksit alırlar. Oksijen ve şeker bu sürecin sonucunda dışarıya verilen veya bitkide depolanan maddelerdir.
2. Mert, odasındaki saksı bitkisinin sadece güneş ışığı alan pencere kenarında değil, karanlık odasının içindeki parlak okuma lambasının altında da yaşamaya ve büyümeye devam ettiğini gözlemlemiştir. Bu durumun en temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bitkilerin tamamen ışıksız ortamda da büyümesi
- B) Fotosentezin yapay ışık kaynaklarında da gerçekleşebilmesi
- C) Bitkilerin gece boyunca durmadan oksijen üretmesi
- D) Okuma lambasının havaya ekstra karbondioksit vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Fotosentezin yapay ışık kaynaklarında da gerçekleşebilmesi
Fotosentez için yeterli şiddette ışık enerjisi gereklidir. Bu enerji sadece Güneş'ten değil, uygun yapay ışık kaynaklarından da sağlanabilir.
3. Besin zincirindeki üreticilerin en önemli görevi fotosentez yaparak sisteme enerji sokmaktır. Bir orman ekosisteminde yeşil bitkilerin sayısında aniden büyük bir azalma yaşanırsa, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi ilk olarak beklenir?
- A) Atmosferdeki oksijen miktarının hızla artması
- B) Tüketici canlıların (hayvanların) besin bulmakta zorlanması
- C) Ekosistemdeki karbondioksit miktarının giderek azalması
- D) Bitkilerin kökleriyle çektikleri su miktarının artması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tüketici canlıların (hayvanların) besin bulmakta zorlanması
Bitkiler ekosistemin temel besin üreticileridir. Sayılarının azalması, doğrudan bitkilerle beslenen otçul tüketicilerin besinsiz kalmasına ve besin zincirinin bozulmasına neden olur.
4. Fen Bilimleri dersinde öğretmen tahtaya şu fotosentez denklemini yazıyor: 'Karbondioksit + (I) ---> Besin + (II)'. Öğrencilerden (I) ve (II) numaralı boşluklara gelmesi gereken maddeleri bulmalarını istiyor. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?
- A) (I) Su, (II) Oksijen
- B) (I) Toprak, (II) Karbon
- C) (I) Işık, (II) Su
- D) (I) Oksijen, (II) Işık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) (I) Su, (II) Oksijen
Fotosentez denklemine göre bitki karbondioksit ve suyu (I) birleştirerek besin ve oksijen (II) üretir.
5. Kapalı ve ışık alan bir cam fanus içerisine bir fare ve canlı yeşil bir bitki konuluyor. Fare ve bitkinin bu kapalı ortamda uzun süre yaşayabildiği gözlemleniyor. Fare aynı fanusa tek başına konulduğunda ise havasızlıktan ölüyor. Bu yaşam döngüsünün fotosentez ile olan nedensel ilişkisi en iyi nasıl açıklanabilir?
- A) Bitki, farenin ürettiği karbondioksiti su yapmak için kullanmıştır.
- B) Fare, bitkinin ürettiği karbondioksiti kullanarak solunum yapmıştır.
- C) Bitki, farenin solunum sonucu verdiği karbondioksiti kullanarak fotosentez yapmış ve farenin ihtiyacı olan oksijeni üretmiştir.
- D) Cam fanus ışık aldığı için fare kendi besinini üretmeyi başarmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bitki, farenin solunum sonucu verdiği karbondioksiti kullanarak fotosentez yapmış ve farenin ihtiyacı olan oksijeni üretmiştir.
Fare solunum yaparak ortama karbondioksit verir. Bitki bu karbondioksiti fotosentezde kullanarak farenin yaşaması için gereken oksijeni üretir. Aralarındaki bu kusursuz nedensel ilişki kapalı ortamda döngüyü sağlar.